Saji Vellavoor è da l’India, Adam Pradela da la Pologna e Marianne Strub da la Svizra Bassa. Trais persunalitads cun trais biografias fitg differentas. Tuttina èn ellas unidas en in spiert – sco persunas spiritualas s’engaschan ellas per il bainstar spiritual da Rumantschas e Rumantschs. Sur Saji en Surselva, ser Adam en il Surses e reverenda Marianne en l’Engiadina Bassa.
Cun agid dal Sontg Spiert ad ina segunda patria – Saji Vellavoor
Per Sur Saji Vellavoor, oriund da Kerala en l’India, è la lingua rumantscha in med per cuntanscher la glieud e per s'integrar en la cultura locala. Dapi passa set onns lavura el en la plaiv da Sumvitg – cun agid dal Sontg Spiert, in gidanter en quest process.
Il Sontg Spiert gida a mai dad ir sur ils cunfins da la lingua, da vegnir datiers ad in'autra cultura.
Sur Saji en Surselva
-
Bild 1 von 4. Sur Saji e sia sora schumellina -. gia dad uffants giugavan els ensemen a far messas. Bildquelle: Saji Vellavoor.
-
Bild 2 von 4. Mantegnair las baselgias en il Grischun -. sur Saji è responsabel per il bainstar spiritual en la plaiv Sumvitg. Bildquelle: RTR.
-
Bild 3 von 4. En viadi da mintga aura –. tar sia plaiv tutgan baselgias e chapellas a Rabius, Sumvitg e Surrein. Bildquelle: RTR.
-
Bild 4 von 4. Dachasa en Surselva -. la segunda patria da Sur Saji. Bildquelle: RTR.
Questa avischinaziun è gartegiada uschè bain che la Surselva è daventada ina segunda patria per el:
Suenter blers onns pos jau dir, la Surselva è sco ina segunda patria per mai.
Quai sent’ins era, sch’el fa visitas tar ses parochians e baterla cun els en sursilvan dad atgnadads localas.
Da chasa en la poesia da la lingua rumantscha – Marianne Strub
La reverenda Marianne Strub, oriunda da la Svizra Bassa, ha lavurà ditg a Mexico avant ch'ella è sa decidida cun ses um e lur uffant da vegnir en l'Engiadina Bassa:
Suenter 9 onns en il Mexico vuleva jau ir en in lieu, nua che jau sun in zic estra. Jau vuleva restar en questa experientscha dad interculturalitad.
Reverenda Marianne ad Ardez
-
Bild 1 von 4. Il rumantsch sco grond privilegi –. Marianne Strub ha beneventà la schanza da s'approfundar puspè en ina nova lingua. Bildquelle: RTR.
-
Bild 2 von 4. 9 onns en il Mexico – . e suenter, ad Ardez, puspè l'experientscha dad interculturalitad. Bildquelle: RTR.
-
Bild 3 von 4. Actuala en sias predgias ed uraziuns – . mintga dumengia a bun'ura scriva reverenda Marianne per las messas. Bildquelle: RTR.
-
Bild 4 von 4. Davart la forza dal Sontg Spiert -. u la forza divina, «Ruach». Bildquelle: RTR.
Per ella èsi in grond privilegi da savair duvrar il rumantsch en ses mintgadi ed en sia lavur.
Jau chat in fitg grond privilegi ch’jau hai dastgà emprender rumantsch. Igl è ina fitg bella lingua per s’exprimer. Jau hai era fitg gugent ch’i dat uschè bleras poesias per rumantsch, quai è propi ina lingua poetica.
Perquai discurra la dunna oriunda dal chantun da Turitg sper spagnol, franzos e tudestg er – sco sche nagut na fiss – rumantsch – betg be en baselgia, mabain insumma en la plaiv e tar ils contacts dal mintgadi.
En servetsch per la cuminanza en tut las linguas – Adam Pradela
Sur Adam Pradela da la Pologna, che lavura en il Surses, n'ha betg emprendì il rumantsch uschè fluent sco ses collegas, ma sia stima per la lingua e la tradiziun locala è palpabla. El è profundamain impressiunà da l'ierta da ses antecessurs spirituals, sco per exempel Ser Duri Lozza, ch'ha lavurà dapli che 60 onns sco plevon en la regiun:
Ser Duri Lozza era ina gronda persunalitad cun bler caracter. El ha sustegnì fitg la lingua rumantscha. Ils cudeschs che nus duvrain en la liturgia derivan da Ser Duri Lozza.
Ser Adam a Salouf
-
Bild 1 von 5. En onur da son Gieri – . la messa da patrocini a Salouf. Bildquelle: RTR.
-
Bild 2 von 5. La chasa pravenda a Salouf – . ed in dals antecessurs prominents, Alexander Lozza. Bildquelle: RTR.
-
Bild 3 von 5. En contact cun la raspada – . far viva cun il chor viril da Salouf. Bildquelle: RTR.
-
Bild 4 von 5. Festivar la cuminanza cun visitas en chasa pravenda – . per ser Adam insatge profundamain cristian. Bildquelle: RTR.
-
Bild 5 von 5. Ser Adam cun 25 – . tar sia ordinaziun diaconala (entamez). Bildquelle: Adam Pradela.
Malgrà ch'el discurra per gronda part tudestg cun la glieud, ha el empruvà d'emprender il rumantsch e s'engascha per mantegnair la valur da la lingua en la baselgia:
La glieud vuleva dal cumenzament davent discurrer cun mai. Els discurran era supplementarmain tudestg, sco jau, cura ch'jau sun vegnì qua. Jau hai da quel temp emprendì in pau la lingua rumantscha ed jau chapesch bain rumantsch, ma jau na sai betg discurrer libramain.
In sustegn rumantsch da ser Duri Lozza ha Adam Pradela dentant adina cun el: in cudeschet verd liturgic è ses cumpogn fidaivel sin ils viadis tar ils nov lieus en sia plaiv Surses.
Cun la forza divina dal Sontg Spiert
Las istorgias da Sur Saji, Sur Adam e la reverenda Marianne mussan ch'i na va betg senza il sustegn da l’exteriur en las baselgias grischunas – e che quai na sto betg adina esser a disfavur dal rumantsch. E tgi sa, magari vuli er anc in zic la forza dal Sontg Spiert ed il miracul da Tschuncaisma.
Tenor la Bibla ha quest miracul fatg che mintgina chapiva mintgin grazia a la forza divina, independent da las linguas ch'ella u el discurriva.