Siglir tar il cuntegn

Header

audio
Per tadlar: La Marella davart il tema
Or da Marella dals 04.10.2020.
laschar ir. Durada: 36:57 minutas.
cuntegn

Marella «Jau n’hai gnanc pudì dir adia a mes uffant»

Reeducar persunas liedras, malreguladas e mitschafadias a persunas nizzaivlas per la societad burgaisa.

Fominas e gronda povertad: avant gnanc uschè lung temp era quai anc il mintgadi per blers e bleras en Svizra. Glieud ha vivì senza dachasa fix, ha gì fom, per blers ina situaziun precara. Famiglias grondas cun dapli che 10 uffants eran spezialmain vulnerablas. Uffants eran tant ina benedicziun sco er ina chargia. Cura che la Svizra è sa cumenzada a sa surmar sco stadi, sco naziun dal 19avel tschientaner, èn vegnids sin il plan er filantrops e refurmaturs socials ch’han vulì schliar il problem da la povertad e miseria.

Maletg.
Legenda: Plazzaments en plazzas da servetsch tar purs, ubain en famiglias da tgira u chasas d‘uffants eran populars. Ils uffants na stuevan betg mo far lavur fitg dira, ma as laschavan encrescher e pativan violenza, abus ed umiliaziun. Blers avevan ina relaziun stretga be cun animals. MAD

Lur metoda: Reeducar ils uschenumnads «schmütschafadias» en chasas da correcziun, serrar davent dunnas che na correspundevan betg al purtret burgais d’ina mamma e chasarina ed allontanar rigurusamain uffants dals «milieus nuschaivels». Be uschia fissi pussaivel d‘educar la glieud a commembers e commembras nizzaivels da la societad burgaisa. Il consens en il 19avel tschientaner era cler: tgi ch’è pover è sez la culpa. Ubain memia marsch u memia pigher. Be cun maun dir, squitsch ed autoritad pon ins manar sin la dretga via a glieud povra «negligenta» e «schmütschafadias».

Fürstenau

En quel connex ha il Grischun avert l‘onn 1840 la chasa da correcziun Fürstenau – ina da las emprimas talas instituziuns en Svizra. Ina chasa per persunas cun «faussa moda da viver e faussa tenuta» ed in «caracter nausch» – ina manifestaziun d‘ina politica sociala repressiva.

Reconstrucziun en chartun d‘ina cella en la chasa da correcziun Realta per l‘exposiziun «Emblidadas da la ventira» en il Museum retic a Cuira.
Legenda: Reconstrucziun en chartun d‘ina cella en la chasa da correcziun Realta per l‘exposiziun «Emblidadas da la ventira» en il Museum retic a Cuira. MAD

Quest è il cumenzament d’uschenumnads provediments administrativs ch’ins ha pratitgà en Svizra fin ils onns 1970. Ils pertutgads eran sur tut il temp savens persunas ord relaziuns socialas ed economicas difficilas. Autoritads laicas decidevan davart mesiras che stigmatisavan ed avevan consequenzas per ils pertutgads e las pertutgadas per tut la vita.

«Emblidadas da la ventira»

Il museum retic a Cuira mussa actualmain l‘exposiziun «Emblidadas da la ventira. Mesiras repressivas per motivs da provediment en il Grischun». Là vegnan quintadas las istorgias da tschintg persunas, naschidas tranter il 1881 ed il 1957, pertutgads da talas mesiras. Lur raquints represchentan il destin da blers millis auters.

Per pertutgads e pertutgadas

Textbox aufklappenTextbox zuklappen

Blers pertutgads èn crudads da la padella en in fieu – e las arsas sajan savens anc adina bletschas, er onns e decennis pli tard. L‘istoricra Silke Redolfi perscrutescha ils effects a lung term da talas mesiras repressivas per motivs da provediment. La stigmatisaziun, la svalitaziun morala, la violenza, l‘abus sexual, la restricziun da dretgs fundamentals – tut quai vala ina vita entira. Pertutgads e pertutgadas che vulan quintar lur istorgia – er anonim – pon s’annunziar qua:

https://www.frauenkulturarchiv.ch/kontakt-öffnungszeiten/, il link avra en ina nova fanestra

La scenografa Karin Bucher da l‘exposiziun «Emblidadas da la ventira» en il Museum retic ha creà culissas da chartun cun gronda premura.
Legenda: La scenografa Karin Bucher da l‘exposiziun «Emblidadas da la ventira» en il Museum retic ha creà culissas da chartun cun gronda premura. MAD

RTR «Marella» 09:00

Artitgels legids il pli savens

Scrollar a sanestra Scrollar a dretga