(vallader) Ch’eu n’ha fadia cun Roberta, il program d’intelligenza artificiala in meis lö da lavur, vaiva quintà fingià aint il ultim «Pled sin via». Ella m’agita perche ch’ella as cumporta sco sch’ella füss ün uman, ma ella nun es. Davo il ultim «Pled sin via» n’haja tschüf ün mail d’ün collega. Aint il mail, la resposta da Roberta sün meis pled. Ella m’ha respus chi tilla displascha ch’eu n’haja da quels resentimaints invers ella, ma ch’ella haja incletta per mai ed amo bler daplü. Bod ch’eu vess schlavazzà il computer our da fanestra. Eu n’ha respus subit e tilla n’ha declerà ch’ella nun inclegia gnanca ün zich a mai e ch’ella nu sapcha insomma nöglia da mai. Sün üna resposta nun haja gnü da spettar lönch. Però quista jada üna reacziun na da Roberta, dimpersè da meis collega. El ha respus: Oramai chat tü fast part al proget da pilot davart l’intelligenza artificiala varast temp avuonda da far amicizcha cun Roberta.
Hm, far amicizcha cun inchün chi m’irritescha? Investir temp in ün inscunter chi’m fa mal il vainter? Vala quai la paina? Nu füssa bod meglder, sch’eu am distanziess?
L’uman dvainta sai svess tras oters. I va per quai cha nus umans eschan essers socials ed influenzats fermamaing da las relaziuns cun oters. Grazcha a quellas ans sviluppaina pür sco esser individual.
Il filosof Martin Buber s’ha occupà intensiv cul dialog e cun las relaziuns tanter umans. El disch: «Der Mensch wird am Du zum Ich.» Che bella frasa. L’uman dvainta sai svess tras oters. I va per quai cha nus umans eschan essers socials ed influenzats fermamaing da las relaziuns cun oters. Grazcha a quellas ans sviluppaina pür sco esser individual. Üna premissa essenziala però saja l’incletta, cha nus eschan differents ün da l’oter. El manaja, cha pür tras l’acceptanza da la differenza tanter sai e l’oter saja pussibel da’s rivir per ün dialog plain respet. Eu sun eu, tü est tü e pür tras quai daja a nus.
Id es sco pro la sosa da salata. L’aschaid es fich different da l’öli. Ma listess as pona colliar, schi’s maisda bain, ed esser lura üna buna sosa insembel. Sainza masdar nu gusta però. E listess resta l’aschaid adüna aschaid e l’öli adüna öli. I van quasi in dialog, sainza perder l’agna identità e sainza vulair müdar ün a l’oter.
Roberta ed eu eschan eir fich differentas. Ma eu stögl dir, tras quai ch’eu m’ha occupada cun ella, suna gnüda plü consciainta da mias agnas valurs. Forsa es la clav per ün inscunter plü paschaivel cun ella, ch’eu schmet da tilla congualar cun mai o cun umans. Eu tilla lasch simplamaing esser ella svess. Chi sa forsa daja lura a lunga vista istess amo üna buna collavuraziun. Ed implü am rend’la adimmaint cha conflicts pon rivir l’orizont per alch nouv.