(vallader) Üna festa sulvadia ed archaica cun vaschias da chucal sün las plazzas dal cumün. I’ls cumüns vaschins, sco eir in blers oters cumüns: ün cling sonor da plumpas, tuns da giaischlas e chanzuns da scolars.
Duos tradiziuns fich differentas per festagiar Chalandamarz, ma i’s bada subit: la tradiziun viva. Identificaziun profuonda, ingaschamaint our da persvasiun, ögl glüschaints. La tradiziun viva – perquai cha la cumünanza tilla viva. Ed ella viva fin tant cha la cumünanza tilla voul viver ed integrar in seis minchadi. Ma il muond müda e quai ha consequenzas per nossas tradiziuns ed i dà vairamaing be duos vias: Adattar il minchadi a la tradiziun o adattar la tradiziun a l’hozindi.
Quai para forsa banal, ma i nun es. Quai han eir badà davo üna fusiun da scoulas ils respunsabels dürant lur discussiuns a reguard l’organisaziun futura dal Chalandamarz. Tuottas las tradiziuns nu pudaivan gnir mantgnüdas e mincha üsanza locala es statta colliada cun emoziuns. Ils respunsabels han dumandà davo il spiert tuot particular da la festa in mincha cumün per til metter in valur. Intuorn quai han els organisà ün nouv program da Chalandamarz per til adattar a las pretaisas actualas. Las discussiuns sun stattas grondas, ma il focus sül spiert invezza da fixar fuormas tradidas per adüna ha revelà ils aspets prezius da la festa.
Il muond müda e quai ha consequenzas per nossas tradiziuns ed i dà vairamaing be duos vias: Adattar il minchadi a la tradiziun o adattar la tradiziun a l’hozindi.
Cultivar üna tradiziun es sco ir sül spi ed il conflict tanter fuormas tradidas ed innovaziun es vegl antic. Fingià Gesu ha gnü da cumbatter pel spiert profuond e cunter fuormas fixas. Cur cha seis scolars han ruot spias dürant il sabat per dostar la fom, ha Gesu gnü da’s güstifichar davant il Fariseer ed ha muossà via sül spiert da quel di da pos: «Il sabat es qua per l’uman e na l’uman pel sabat.» Amo plü radical ha formulà l’apostel Paulus cur ch’el ha scrit: «Il custab maina a la mort, il spiert però maina a vita.» Ed i’s tratta da s’orientar vi dal spiert per cha l’üsanza serva a la vita.
Üsanzas sco il Chalandamarz sun importantas per la convivenza e promouvan l’incletta cumünaivla da las valurs. Ellas s’han sviluppadas enormamaing suot il squitsch dals müdamaints socials. I’ls blers lös esa gratià da tillas transfuormar grazcha a persunas ingaschadas, chi dumondan davo il spiert da la tradiziun invezza da tilla fixar cun reglamaints. Fin tant chi dà umans chi dumondan davo il spiert invezza da reglamaints – tant pro las tradiziuns sco in noss minchadi – suna da buna spranza per nossa convivenza.