Rumantschas e Rumantschs na datti betg be en la Rumantschia, mabain els datti in pau dapertut sin quest mund. Prisca Bigliel ha visità durant la stad intgins cumpatriots e cumpatriotas ch'han chattà lur nov dachasa ordaifer la Svizra. Suenter l'Europa dal Ost la stad passada, ha ella contactà e visità sis persunas en tschintg differentas citads talianas. E sumegliant sco l'onn passà ha ella era questa giada fatg viadi cun tren e bus.
Durant duas emnas è Prisca Bigliel viagiada cun auto da posta, Trenitalia, Frecciarossa, metro, bus, vaporetto, traghetto e taxi dad in termin a l'auter. Tut en tut da quai da 40 uras sin viadi ed igl ha funcziunà, almain la gronda part dal temp.
Ir cun il tren è per mai la moda e maniera la pli relaxanta da viagiar tras l'Italia ed i funcziunescha stoda bain.
Il viadi ha manà ella sco emprim en il nord-ost da l'Italia ad Udine e Venezia. Dus enfin trais dis per destinaziun. Temp per s'inscuntrar e far registraziuns per Profils cun discurs, per ina reportascha e fotos e filmins.
Da las quatter persunas visitadas èn duas fragliuns: Flurin Isenring e sia sora Barla Aumer. Fertant che Flurin viva praticamain gia sia entira vita en l'Italia è Barla vegnida cun ses partenari pir suenter la pensiun ad abitar en bella Italia.
Per far tut questas registraziuns n'hai jau betg bler temp da far da turista, igl è plitost in «stop, rec.& go».
Tranter las registraziuns per ils Profils per radio ed online ha Prisca Bigliel era fatg ina filmada per il Telesguard. Ella è stada precis questa emna a Roma cura che la correspundenta partenta da SRF e directura futura da RTR, Simona Caminada, ha surdà sia plazza al nov correspundent da SRF per l'Italia, Curdin Vincenz. Il post da correspondenza da SRF a Roma resta pia en mauns rumantschs e l'istorgia è da vesair en il Telesguard suenter la pausa da stad.
Betg planisada è stada la sentupada cun il giuven gardist Curdin Brändli da Malans. El ha fatg ses engirament per rumantsch, motiv avunda da contactar e s'inscuntrar cun il giuven da 20 onns. Quai ha funcziunà la saira tard sin plazza da son Peder.
Jau n'hai enconuschì nagina da las persunas ch'jau hai visità, mintga sentupada è però stada extrem cordiala e las persunas fitg avertas.
Udine cun Lisa Falkenstein
«Amore» è il motiv daco che la Jaura viva uss dapi 26 onns a S. Maria la Longa, in pitschen vitg datiers dad Udine. Ses Gabriele ha la dunna da 57 onns emprendì d'enconuscher da sias uras sin il cunfin a Müstair.
L'anteriur carabinieri lavurava sin cunfin e la bella dunna cun chavels blonds en la drogaria sin cunfin. Malgrà ch'il talian da Lisa era – sco ella di – a l'entschatta miserabel, han lur egliadas e sentiments tanschì per sa chattar.
A Müstair hai jau mia segunda famiglia.
Ed era sch'els èn returnads en la patria da Gabriele è il liom cun la Val Müstair anc adina fitg ferm.
Lur dus uffants Nicolas (31) e Selina (23) discurran, respectiv «tavellan», tuts dus cun gronda superbia «Jauer». Ed era Gabriele ha emprendì, grazia a sia lingua materna, il Furlan, svelt la lingua da sia dunna.
Momenti ad Udine
-
Bild 1 von 5. Bildquelle: RTR.
-
Bild 2 von 5. Bildquelle: RTR.
-
Bild 3 von 5. Bildquelle: RTR.
-
Bild 4 von 5. Bildquelle: RTR.
-
Bild 5 von 5. Bildquelle: RTR.
Venezia cun Luis Bischoff
«Amore» è era il motiv ch'ha manà l'Engiadinais da Lavin a Venezia e quai tras sia partenaria Laura, ch'ha collavurà durant ses studi cun in'artista da vaider da Venezia.
Ed uschia èn els dus restads en questa citad, l'emprim sco pèrin e dapi tschintg onns era sco geniturs da Camill (4) ed Alberta (1).
Mai interesseschan las varts tridas da Venezia gist tant sco la versiun bella.
Entant che sia dunna lavura per il consulat svizzer a Venezia, pendulescha l'um da 43 onns regularmain sco architect d'interiurs e scenograf tranter Venezia e la Svizra.
Momenti a Venezia
-
Bild 1 von 7. Bildquelle: RTR.
-
Bild 2 von 7. Bildquelle: RTR.
-
Bild 3 von 7. Bildquelle: RTR.
-
Bild 4 von 7. Bildquelle: RTR.
-
Bild 5 von 7. Bildquelle: RTR.
-
Bild 6 von 7. Bildquelle: RTR.
-
Bild 7 von 7. Bildquelle: RTR.
Vetralla cun Flurin Isenring
«Arte» dal «renascimiento» e Leonardo da Vinci è il motiv daco ch'il giuven Flurin Isenring è da sias uras en la vegliadetgna da 18 onns ì da Laax a Firenze per studegiar art.
Dentant n'ha Firenze betg tutgà l'olma dal giuven Sursilvan, tut saja stà fitg reservà e steri, uschia ch'el haja midà a Roma e chattà là tut in'autra energia ed avertadad. El di da sasez: «Per mai n'hai mai dà insatge auter che l'art.»
Oz ha il figl da l'enconuschenta artista Toja Isenring-Maissen 73 onns e viva ordaifer da Roma amez la natira sin ina collina en ina gronda chasa nua ch'el s'occupescha anc adina mintga di da ses art.
Momenti a Vetralla
-
Bild 1 von 20. Bildquelle: RTR.
-
Bild 2 von 20. Bildquelle: RTR.
-
Bild 3 von 20. Bildquelle: RTR.
-
Bild 4 von 20. Bildquelle: RTR.
-
Bild 5 von 20. Bildquelle: RTR.
-
Bild 6 von 20. Bildquelle: RTR.
-
Bild 7 von 20. Bildquelle: RTR.
-
Bild 8 von 20. Bildquelle: RTR.
-
Bild 9 von 20. Bildquelle: RTR.
-
Bild 10 von 20. Bildquelle: RTR.
-
Bild 11 von 20. Bildquelle: RTR.
-
Bild 12 von 20. Bildquelle: RTR.
-
Bild 13 von 20. Bildquelle: RTR.
-
Bild 14 von 20. Bildquelle: RTR.
-
Bild 15 von 20. Bildquelle: RTR.
-
Bild 16 von 20. Bildquelle: RTR.
-
Bild 17 von 20. Bildquelle: RTR.
-
Bild 18 von 20. Bildquelle: RTR.
-
Bild 19 von 20. La sutga da strom sco omagi a sia mamma. Bildquelle: RTR.
-
Bild 20 von 20. Bildquelle: RTR.
Sias ovras
Roma cun Simona Caminada e Curdin Vincenz
Ella va ed el vegn. Durant ils davos quatter onns ha Simona Caminada rapportà da l'Italia sco correspondenta per SRF. Uss turna la Sursilvana a Cuira ed è a partir dal settember la nova directura da RTR.
Per Curdin Vincenz daventa in siemi realitad cun il post da correspondent a Roma. Suenter passa 30 onns lavur schurnalistica en las pli differentas funcziuns e redacziuns vegn l'um da 52 onns, ch'è burgais da Mustér, a rapportar ils proxims quatter onns da l'Italia.
Jau n'hai betg studegià ina secunda per m'annunziar per questa plazza, per mai era quai clerischem.
Gist uss è la surdada tranter ils dus Rumantschs, vul dir, i vala da survegnir ina survista, d'emprender d'enconuscher ils process da lavur ed avair ils pli impurtants contacts.
Jau hai duvrà in onn per m'endisar vi da quest job da correspundenta.
Lieu da producziun a Roma
-
Bild 1 von 5. En questa chasa melna vegn producì per la televisiun SRF. Bildquelle: RTR.
-
Bild 2 von 5. Bildquelle: RTR.
-
Bild 3 von 5. Bildquelle: RTR.
-
Bild 4 von 5. La garascha è il studio. Bildquelle: RTR.
-
Bild 5 von 5. Bildquelle: RTR.
Vatican cun Curdin Brändli
El è creschì si a Malans cun in frar schumellin e duas soras ed ha suenter la matura e la scola da recruta cumenzà quest onn ses temp sco gardist. L'idea per quest servetsch saja vegnida durant ina visita a Roma, nua che sia famiglia haja visità il Vatican e la guardia papala.
Cun ses 20 onns è el in dals giuvens gardists che fa actualmain servetsch a Roma. Per onurar ses tat e sia tatta ed era pervia da sia mamma ch'è creschida si a Dardin, haja el fatg l'engirament il matg per rumantsch.
Mes tat e mia tatta eran gronds fans da la guardia papala ed era pervia dad els hai jau fatg l'engirament per rumantsch.
La decisiun per questa experientscha saja stada la meglra pussaivla. Enfin ussa dettia in punct culminant suenter l'auter. El giaudia d'avair contact e vesair tanta glieud da tut il mund, d'emprender ina nova lingua e cultura e da sa muventar en quest lieu da bellezza.
Vatican – il stadi en il stadi
-
Bild 1 von 6. Sentupada suenter il servetsch. Bildquelle: RTR.
-
Bild 2 von 6. Bildquelle: RTR.
-
Bild 3 von 6. Bildquelle: RTR.
-
Bild 4 von 6. Bildquelle: RTR.
-
Bild 5 von 6. Bildquelle: RTR.
-
Bild 6 von 6. Bildquelle: RTR.
Roseto degli Abruzzi cun Barla Aumer
Ses siemi saja adina stà da viver in di sper la mar u almain insanua sper in lai. Ella dovria spazi ed aria e bler, bler sulegl. Avant sis onns hai dà per Barla Aumer e ses partenari Hans-Jörg la chaschun da sa chasar en quest lieu da bellezza, di la dunna che po festivar proximamain ses 71avel anniversari.
La chasa sa chatta ordaifer il lieu da vacanzas, ins è en 10 minutas a la mar e cun in egl ves'ins era las muntognas, pia ina maschaida ideala per «mar e monti». Qua giauda la dunna ch'ha lavurà sco igienicra da dents, era la quietezza ed il viver en e cun la natira. A la gronda chasa tutga numnadamain era in grond curtin, 140 plantas d'olivas e 10 giats.
Chattà il «parvis» sin terra
-
Bild 1 von 4. Dapi otg onns van els ensemen tras la vita. Bildquelle: RTR.
-
Bild 2 von 4. Bildquelle: RTR.
-
Bild 3 von 4. Bildquelle: RTR.
-
Bild 4 von 4. Bildquelle: RTR.