Tge plantinas creschan gia tar l'ortulan e prest en noss ierts?

La primavaira è er arrivada en nossas valladas e per blers hai num lura far si iert. Per ina buna racolta èsi er da plantar bellas plantinas – ma tge crescha gia uss tar noss ortulans?

Las chasas da veider èn plainas tar ils ortulans.
Legenda da maletgs: Las chasas da veider èn plainas tar ils ortulans. Keystone

Sco plirs ortulans han confermà sin dumonda creschan gia pliras sorts da plantinas en lur chasas da vaider. Quai èn surtut plantinas da differentas sorts da salata, ma era da broccoli, cardifiol, e differentas sorts da giabus. Sulet per carottas para quai d'esser er per ils blers ortulans memia baud.

Co chattar il dretg termin

In'era tempriva è gia pussaivla da far uss l'avrigl e sch'ins ha ina pitschna chista cun ina fanestra alura pon ins gia baud semnar ni plantar. Il pli savens vegnan cultivadas qua differentas sorts da salata ch'ins po gist tagliar e giudair.

Ina da las reglas è da guardar sin il temp da crescher da la cultura. Uschia datti culturas ch'han ditg da crescher fertant ch'autras han main ditg. Per exempel plantar tartuffels e carottas èsi plitost da far baud. Quellas na tiran ins betg ord plantinas: Ils tartuffels vegnan tratgs ord tartuffels spezials da semenza e las carottas cun sems.

Spetgar sin ils sontgs da glatsch

En nossas valladas èsi per regla da spetgar fin suenter ils sontgs da glatsch. Quels cumenzan ils 11 da matg e duran fin ils 15 da matg, il di da sontga Frena. Alura èsi dentant adina er da mirar sin l'aura e da cuvrir bain las eras sche quai avess da vegnir pli fraid.

Cultiras che pon vegnir cultivadas plirs onns

Per ils Sursilvans èn ils urtais per far capuns da grond'impurtanza. E qua ha mintgin atgnas ideas, atgnas reglas ed agens usits. Las plantinas d'urtais pon vegnir cumpradas tar ils ortulans indigens. Ma ils urtais pon er vegnir cultivads sur dus onns. Uschia èsi pussaivel da far capuns frestgs gia baud igl onn.

Sumegliant èsi tar las frajas: Quellas san ins cultivar fin a quatter onns. Ma er qua èsi necessari da cuvrir ellas sur enviern cun strom. Las frajas èn dal rest er ina verdura.

Far iert sin balcun

Uschia èsi il mument da far anc iert sin balcun fin ch'ils sontgs da glatsch èn passads e lura giudair la racolta da l'atgna lavur ord dal iert.

Autur/a: Gionduri Maissen