Siglir tar il cuntegn

Header

cuntegn

Update dals 25 da november Mez da Kiev senza electricitad

25 da november

  • La damaun ha anc adina mez da la populaziun da Kiev nagina electricitad. Il president communal Vitali Klitschko rapporta plinavant ch'i manca er tar ils stgaudaments. In terz da la populaziun hajan ils stgaudaments che na funcziunan betg. Las lingias d'aua èn dentant gia reparadas. Rachetas russas eran drizzadas mesemna sin ovras d'electricitad ed autra infrastructura per donnegiar la populaziun. Davart l'electricitad sajan teams d'urgenza en acziun per reparar ils donns. Sche quels han success, lura giaja er la rait da handy puspè.
  • En la regiun Cherson en il sid da l'Ucraina han las autoritads chattà las baras da passa 430 civilists e civilistas. Sco las autoritads inditgeschan, sajan tuttas vegnidas mazzadas. Plinavant hajan ins chattà nov stanzas da tortura. L'Ucraina ha avant curt deliberà la regiun da l'occupaziun russa.
Abitants a Kiev chargian lur telefonins.
Legenda: Abitants a Kiev chargian lur telefonins. Reuters

24 da november

  • Il president ucranais, Wolodimir Selenski pretenda en ina sesida dal Cussegl da segirezza da l'ONU da marcar la Russia sco stadi terroristic. Las attatgas sistematicas da la Russia sin infrastructura critica da ses pajais sajan in crim cunter l'umanitad. Las attatgas han chaschunà la mesemna interrupziuns da la forza electrica en grondas parts da l'Ucraina.
  • La Pologna propona da staziunar sistems da defensiun da l'aria, ch'els survegnan da la Germania, en citads ucranaisas. Il minister da defensiun polonais Mariusz Błaszczak ha scrit sin Twitter, ch'el haja drizzà ina dumonda correspundenta a Berlin. Il glindesdi eran la Germania e la Pologna sa cunvegnids da proteger communablamain il spazi d'aria polonais, suenter ch'ina rachetta era cupitgada datiers dal cunfin cun l'Ucraina.

23 da november

  • L'Uniun Europeica duaja finalmain finalisar il novavel pachet da sancziuns cunter la Russia. Quai pretenda il minister da l'exteriur ucranais Dmitro Kuleba. El appellescha a l'UE da «betg vegnir stancla» en vista a la guerra. El vul ch'oravant tut il provedider d'energia atomara statal russ Rosatom vegnia chastià, pervi da sia rolla en l'occupaziun da l'ovra atomara Saporischschja. Plinavant saja impurtant da franar l'industria d'armas russa.
  • Il directur general da la IAEA, l'Agenzia internaziunala Rafael Grossi ha discurrì cun la Russia davart la segirezza da l'ovra atomara Saporischja, en l'Ucraina. Grossi ha inscuntrà en la Tirchia ina delegaziun russa da l'autoritad atomara Rosatom. Discutà hajan ins la segirezza dal manaschi da l'ovra ed il basegn urgent d'endrizzar ina zona da segirezza, ha la IAEA scrit sin Twitter.
  • La Russia ha danovamain attatgà miras en l'Ucraina cun rachetas – tranter auter en la chapitala Kiew. Là ha l'administraziun militara annunzià che 3 persunas sajan mortas ed ulteriuras vegnidas blessadas. Latiers sajan infrastructura critica vegnida donnegiada. Il president da la citad, Vitali Klitschko ha communitgà ch'il provediment d'aua saja crudà ora en l'entira metropola cun 3 milliuns abitantas ed abitants.

22 da november

  • La rait electrica da l'Ucraina, donnegiada tras attatgas russas è tenor il president ucranais Wolodimir Selenski vinavant instabila. Il pajais saja stà sut squitsch glindesdi, betg mo pervi da las pausas da furniziun planisadas, mabain haja era gì da cumbatter cun interrupziuns dal current betg previsas, ha Selenski ditg en ses pled da video regular. En il mument saja la dumonda per electricitad pli gronda che quai che la rait donnegiada è buna da porscher. Il grond provedider d'electricitad ucranais Yasno quinta, che la glieud en il pajais stoppia viver cun interrupziuns dal current almain fin la fin da mars.
  • Tenor l'Agenzia internaziunala per energia atomara IAEA n'è la situaziun tar l'ovra atomara Saporischja en l'Ucraina betg acut privlusa. L'IAEA ha pudì visitar ier l'ovra. Ils indrizs centrals sajan intacts. Tuttina haja ils experts chattà gronds donns sin l'areal, quels fetschian quitads. Els demussian, cun tge vehemenza che las attatgas sin la pli gronda ovra atomara da l'Europa vegnian fatgas.

21 da november

  • Avant l'inspecziun da l'ovra atomara a Saporischschja ha il schef da l'IAEA Rafael Grossi avertì da novas attatgas sin l'ovra atomara. «Nus avain gì cletg ch'i n'è betg schabegià in accident nuclear potenzialmain grev. La proxima giada n'avain nus forsa betg uschè bler cletg.» Uschia il manader da l'Agentura internaziunala da l'energia nucleara da l'ONU (IAEA). El ha numnà las attatgas durant la fin d'emna alarmantas e totalmain inacceptablas. Durant la fin d'emna hai dà pliras explosiuns en la vischinanza da l'ovra atomara ch'è occupada da l'armada russa. Ils russ ed ils ucranais dattan omadus la culpa a tschella partida dad avair sajettà sin l'ovra. L'ovra a Saporischschja è mo 500 km lunsch davent da Tschernobyl, nua che la mendra catastrofa nucleara en l'istorgia è schabegiada.

20 da november

  • Per l'emprima giada dapi radund otg mais è in tren da Kiev arrivà en la citad Cherson. Questa citad en il sid è pir dapi curt puspè deliberada dals Russ. En tut han 200 persunas gì in bigliet, rapportan medias ucranaisas. A Cherson han pliras tschient persunas mirvegliusas beneventà il tren spezial. La colliaziun da viafier tranter la chapitala Kiev e Cherson è vegnì interrutta ils 24 da favrer, immediat suenter il cumenzament da la guerra.
  • Tar l’ovra atomara ucranaisa Saporischschja hai puspè dà pliras fermas explosiuns, quai tenor indicaziuns da l’autoritad internaziunala per energia atomara (IAEA). Experts al lieu han rapportà da tozzels d'explosiuns en vischinanza e sin l’areal dal pli grond implant atomar europeic. Ils incaps la sonda e la dumengia han terminà abruptamain ina perioda da ruassaivla en l’implant occupà da la Russia, ha ditg il directur general Rafael Grossi.
  • Ils Verds pretendan en ina brev averta al Cussegl federal da regalar a l'Ucraina almain quatter turbinas da gas. En tut otg novas turbinas da gas è previs d'installar proximamain en l'implant electric d'urgenza a Birr en il chantun Argovia. Studis actuals mussian che la Svizra na dovria betg quellas turbinas l'enviern che vegn per segirar il provediment d'energia. Quai communitgeschan ils Verds Svizra. En l'Ucraina dentant saja la situaziun d'energia pli che precara.
  • L'armada russa transferescha sias truppas retratgas dal territori enturn Cherson en las regiuns Donezk e Luhansk en l'Ucraina da l'Ost. Quai communitgescha l'armada ucranaisa. Ils Russ attatgian a moda massiva cun rachetas, da discurrer d'ina nova offensiva gronda saja probablamain dentant anc memia baud, vegn l'armada citada sin in portal da novitads ucranais. Dapi ier ha il militar ucranais dumbrà radund 50 attatgas cun rachetas en las regiuns Donezk e Luhansk. Las indicaziuns na pon ins betg verifitgar a moda independenta.

19 da november

  • Il primminister britannic Rishi Sunak empermetta che ses pajais cuntinueschia cun il sustegn per l'Ucraina. Sunak a annunzià quai tar ina visita tar il president ucranais Wolodimir Selenski a Kiev. Selenski a publitgà in video da l'inscunter sin Telegram. La Gronda Britannia vegnia a furnir material per la defensiun da l'aria en la valita da radund 57 milliuns euros. E per l'enviern dettia era dapli agid umanitar.
  • En l’Ucraina cuntinueschan ils cumbats cun tutta intensitad. Sulettamain en la regiun da Donezk haja l’armada ucranaisa stuì sa defender cunter 100 attatgas russas la gievgia. Quai ha ditg il president da l’Ucraina, Wolodimir Selenski, en ses pled per video quotidian. Uschia na dettia per il pajais nagina pausa da recreaziun. Las indicaziuns fatgas na pon betg vegnir verifitgadas a moda independenta.
  • La maioritad dals 21 stadis commembers da la Apec condemnescha la guerra en l’Ucraina. Da lur inscunter suprem en la Tailanda èn ils stadis commembers da la Communitad economica dal spazi asiatic-pacific «Apec» sa cunvegnids ad ina decleraziun finala cuminaivla. Part da l’Apec fan tranter auter ils Stadis Unids, il Giapun e l’Australia, ma er la China e la Russia. En pli sajan els sa cunvegnids a mesiras pli effizientas per cumbatter la pandemia da corona, sco er da sa preparar meglier sin crisas futuras.

18 da november

  • Tenor la procura publica svedaisa sajan las sfessas en las pipelines da gas Nord Stream 1 e 2 stadas il resultat da sabotascha. A quella conclusiun è la procura publica vegnida suenter investigaziuns en ils lieus da l'explosiun en la Mar da l'ost. Analisas han mussà fastizs da material explosiv tar plirs corps esters. La fin da settember han ins chattà quatter sfessas en las pipelines. Gia in pèr dis suenter han ins supponì sabotascha.
  • La Russia pretenda vinavant ch’ins attatgia mo objects d’infrastructura cun in connex direct u indirect militar. Per sperditas d’electricitad e da stgaudament saja l’Ucraina sezza la culpa, cunquai ch’il pajais na veglia betg contractar, manegia il pledader dal Kreml Dmitri Peskow. Kiew percunter renfatscha a la Russia da violar il dretg internaziunal umanitar e d’attatgar en quest connex er l’infrastructura civila e las chasas d’abitar.
  • Il cussegl da l’autoritad internaziunala per l’energia atomara (IAEA) approva la terza resoluziun dapi l’entschatta da l’invasiun russa, en la quala ch'il Kreml vegn supplitgà da sistir tut las acziuns sper instituziuns nuclearas. Quai tenor l’agentura da novtiads Reuters.

17 da november

  • La Russia haja duvrà almain set sorts da minas terrestras scumandadas en la guerra cunter l'Ucraina tenor la Campagna internaziunala per il scumond da talas minas. Minas terrestras èn savens mo uschè grondas sco ina palma-maun e pon vegnir sternidas sur grondas surfatschas. Ellas explodeschan sch'insatgi s'avischina u passa sin ellas. La gronda part da las unfrendas èn persunas civilas.
  • La cunvegna da granezza tranter l'Ucraina e la Russia vegn prolungada per 120 dis, quai tenor indicaziuns ucranaisas. La cunvegna ch'è vegnida intermediada da la Tirchia e da l'ONU duai pussibilitar a l'Ucraina d'exportar graun or da ses ports da la mar naira, quai malgrà la guerra. Dapi il prim d'avust èn gia vegnidas exportadas passa 10 milliuns tonnas graun.
  • L'explosiun d'ina racheta en la Pologna en connex cun la guerra en l'Ucraina è stada tema en il Cussegl da segirezza da l'ONU. Plirs pajais han crititgà la Russia. L'explosiun ch'ha mazzà duas persunas na fiss mai capitada sche la Russia n'avess betg invadì l'Ucraina, ha per exempel l'ambassadura da l'ONU dals Stadis Unids ditg. Er ils represchentants da la Pologna e da la Gronda Britannia han crititgà la Russia. L'ambassadur russ da l'ONU ha renvià la critica. La Pologna, ils Stadis Unids e la NATO din ch'i saja stà ina racheta da defensiun ucranaisa.
  • Danovamain ha la Russia sajettà rachetas sin citads ucranaisas. Tenor las autoritads ucranaisas sajan pertutgadas tranter auter las citads da Kiew, Odessa e Dnipro. A Kiew haja la defensiun da l'aria sajettà giu dus missils da cruschada russ e duas dronas da cumbat. Mardi aveva l'Ucraina annunzià passa 90 attatgas russas ord l'aria.

16 da november

  • Mardi suentermezdi hai dà en la Pologna, datiers dal cunfin cun l'Ucraina, in'explosiun chaschunada d'ina racheta. Tras l'explosiun sajan mortas duas persunas, han ils pumpiers locals inditgà. Sco reacziun ha la Pologna mess ina part da l'armada en il stadi da prontezza. A l'ur da l'inscunter dals stadis G20 a Bali ha il president american Joe Biden ditg, che la racheta saja probablamain plitost d'origin ucranais e na saja pli probabel betg vegnida sajettada or da la Russia. Pli tard han il president da la Pologna Andrzej Duda ed il secretari general da la NATO Jens Soltenberg confirmà, che l'explosiun da la racheta na saja betg stada in'attatga intenziunada sin il pajais da la NATO. I na dettia era nagins mussaments che la racheta saja vegnida da la Russia. I sa tractia fitg probabel d'ina racheta ucranaisa per la defensiun dal spazi d'aria.
  • Ils stadis G20 crititgeschan cun pleds clers l'attatga russa sin l'Ucraina. En la decleraziun finala approvada cuminaivlamain hai num ch'ils blers commembers hajan condemnà vehementamain la guerra en l'Ucraina. Autras posiziuns haja i dentant era dà. Vitiers stat ch'il diever d'armas atomaras u sulettamain gia da smanatschar cun quellas saja inadmissibel.
  • Ils 15 da november ha la Russia attatgà l'Ucraina cun bunamain 100 rachetas e missils da cruschada. La gronda part da las rachetas hajan ins pudì sajettar giu, avant ch'ellas fetschian donns, ha annunzià il ministeri da defensiun ucranais. Tenor il president ucranais Wolodimir Selenski ha l'attatga russa sin il sistem d'energia procurà che var 10 milliuns persunas sajan stadas temporarmain senza electricitad. Ed en l'entir pajais haja i dà problems cun la communicaziun e cun l'internet, ha Selenski ditg en ses messadi da video regular da la saira.
Il lieu da la explosiun en la citad Przewodow en Pologna daters dal cunfin ucranais.
Legenda: Il lieu da la explosiun en la citad Przewodów en Pologna 5 kilometers dal cunfin ucranais. La racheta ha tutgà in magasin da graun. Reuters / reits sozialas

15 da november

  • La Pologna metta ina part da sia foza armada en prontezza augmentada. Quai suenter in'explosiun cun dus morts en in vitg datiers dal cunfin cun l'Ucraina. Quai vala er per auters servetschs unifurmads, ha declerà in pledader da la regenza mardi saira. La regenza polonaisa examineschia entant sch'ella stoppia metter en funcziun l'artitgel quatter da la charta da la NATO. Quella di che commembers da la NATO ston consultar in l'auter sche la segirezza d'in commember è en privel.
  • La Russia snega entant che duas rachetas sajan crudadas giu en Pologna. Questa pretensiun saja ina provocaziun sappientiva. Quella haja la finamira d'escalar la situaziun. I n'haja dà naginas attatgas russas sin miras datiers dal cunfin cun la Pologna.
  • En Pologna s'inscuntra la regenza ad ina seduta extraordinaria. Quai suenter rapports betg confermads che duas rachetas russas sajan crudadas giu datiers dal cunfin cun l'Ucraina en in vitg polonais. L'emettur da radio privat, ZET aveva rapportà che duas rachetas sajan sa perdidas mardi e crudadas giu en in vitg polonais datiers dal cunfin. Tenor indicaziuns betg confermadas, sajan duas persunas mortas. I fiss l'emprim tal cas dapi che la guerra è ida libra avant otg mais en l'Ucraina. La Pologna, in pajais vischin da l'Ucraina, è commembra da l'Uniun europeica e da l'allianza da defensiun dal vest, la NATO.
  • La Russia ha attatgà oz pliras citads ucranaisas cun rachetas. Autoritads localas annunzian explosiuns da Lwiw en il vest, da Charkiv en il nordost e da la chapitala Kiev. Total sajan passa 100 rachetas vegnidas sajettadas sin l'Ucraina, rapporta l'aviatica militara dal pajais. Or da pliras regiuns dal pajais han ins annunzià interrupziuns dal current electric. Per stabilisar la rait vegnia l'electricitad tschentada giu per tscherts temps er a Kiev.
  • La Russia duai pajar per ils donns ch'ella ha fatg en l'Ucraina. La radunanza generala da l'ONU ha approvà ina resoluziun. Quella duai esser pli tard la basa per pajaments da reparaziun. 94 dals 193 commembers han ditg Gea tar la resoluziun, ina maioritad da dus terzs damai che sulettamain 14 pajais han votà encunter. Encunter la resoluziun eran tranter auter la China, Cuba e l'Iran. Las resoluziuns da la radunanza generala da l'ONU n'èn betg liantas – ellas èn dentant in signal politic cler. La Russia stoppia purtar las consequenzas da lur agir, cuntrari al dretg internaziunal.
  • President ucranais preschenta plan per la pasch. Tar l'inscunter surprem dals G20, nua ch'ils pajais gronds industrialisads sa radunan, ha Wolodimir Selenski discurrì sur da la fin da la guerra. Necessarì saja la retratga da l'armada russa e ch'il territori da l'Ucraina vegnia acceptà e betg pli attatgà. Tenor il manuscript da ses pled dovri plinavant garanzias da segirtad per l'Ucraina. Selenski ha proponì ina conferenza internaziunal per il futur suenter la guerra. Il cumandant superiur da l'Ucraina Walteri Salschniy ha entant ditg sin in chanal da telegram ch'il militar ucranais na vegnia betg ad acceptar negoziaziuns, cunvegnas e cumpromiss cun la Russia.
  • Tortura da praschuniers da guerra sin omaduas varts. En la guerra russa cunter l’Ucraina èn praschuniers da guerra vegnids maltractads e torturads da la vart russa e da l’Ucraina, quai tenor enconuschientschas d’experts da dretgs umans da l’ONU. Quai ha rapportà la manadra da la delegaziun per ils dretgs umans da l’ONU en l’Ucraina, Matilda Bogner.

14 da november

  • Las truppas russas hajan commess crims da guerra era en la regiun Cherson, en il sid da l'Ucraina. Sco il president ucranais, Wolodimir Selenski ha ditg en il pled quotidian a la televisiun, sa fatschentian las autoritads cun 400 cas. Ins haja chattà baras da schuldada sco era da civilists e civilistas.
  • 226 vitgs sajan puspè sut controlla ucranaisa suenter che las truppas russas èn sa retratgas l'emna passada da la regiun da Cherson. Quai pertutgia passa 100'000 abitants.
  • 25,5 milliuns tonnas graun vul la Russia exportar l'auter onn. Quai è pli che dubel uschè bler sco quest onn. Tenor la vicescheffa da la regenza russa sajan s'accordà il ministeri per agricultura e quel per economia sin questa quota, pervi da la racolta da record da questa stad – cun totalmain passa 150 milliuns tonnas graun.

13 da november

  • A Cherson ha l'armada ucranaisa cumenzà a neutralisar minas ed autras chargias explosivas – radund 2'000 tocs sajan gia fatgs, ha ditg il president ucranais, Wolodimir Selenski. La destrucziun en la regiun saja gronda, las truppas russas hajan destruì l'infrastructura da communicaziun e da stgaudar, sco era il provediment d'aua ed d'electrizitad.

12 da november

  • Las Naziuns Unidas han appellà als pajais da l’entir mund da rumir obstachels per l’export da ladim da la Russia. Il mund na possia betg sa prestar che las mangiativas daventian stgarsas en l’entir mund perquai ch’i na dettia betg ladim. Quai han communitgà las Naziuns Unidas a Genevra suenter discurs cun la Russia. Tar las discussiuns vai per la cunvegna davart il graun tranter l’Ucraina e la Russia. Grazia a quella duai l’Ucraina pudair exportar graun sur la Mar Naira e la Russia mangiativas e ladim.

11 da november

  • L'armada russa è sa retratga dal tuttafatg da la citad Cherson en l'Ucraina. Quai tenor atgnas indicaziuns. La Russia ha gia annunzià ordavant che l'armada vegnia a bandunar la regiun en il nordvest da la citad. Cherson è fin uss stada la suletta chapitala regiunala da l'Ucraina che la Russia ha conquistà. La situaziun resta nunsurvesaivla.
  • In di suenter che l'armada russa ha annunzià da sa retrair da la regiun da Cherson, haja L'Ucraina reconquistà gia passa 40 lieus en la regiun. Sco il president ucrainais, Wolodimir Selenski ha ditg en in messadi da video, sajan gia vegnidas tratgas si massa bandieras ucranaisas. Da fertant vulan ils Stadis Unids furnir a l'Ucraina ulteriuras armas en la valita da radund 400 milliuns dollars. Total han ils Stadis Unids investì gia 18 milliardas dollars per gidar l'Ucraina.

10 da november

  • Suenter che las truppas russas han annunzià da bandunar Cherson s'avanza l'armada ucranaisa en questa regiun. Tenor atgnas indicaziuns èn 12 lieus vegnids re-conquistads. La Russia engrevgiescha dentant vinavant quest process. Tenor il servetsch secret britannic ha ella destruì punts e probabel mess minas.
  • Schuldads russ han tenor indicaziuns dad Amnesty International deportà ils mais passads civilists ucranais. Els sajan vegnids transportads en Russia u vinavant a l’intern dals territoris ucranais controllads da la Russia. Er uffants sajan vegnids separads da lur famiglias, quai tenor in rapport da l’organisaziun per ils dretgs umans. Plinavant dettia quai cas d'arrestaziuns arbitraras sco er da tortura ed auters maltractaments. Tut quai mussia ina politica conscienta da la Russia ed in caracter sistematic che sajan part d’ina attatga cumplessiva sin la populaziun civila.
  • Tant la Russia sco er l’Ucraina hajan almain 100'000 schuldads mazzads e blessads. Quai ha ditg il general suprem dals Stadis Unids da l’America Mark Milley en in pled a New York.
  • Il president russ Wladimir Putin na vegn probabel betg a prender part a l'inscunter suprem G20 en l'Indonesia. Enstagl dad el vegn il minister da l'exteriur russ Sergej Lawrow ad ir. Quai ha ditg in pledader per la coordinaziun da l'inscunter. Il tema central da quest inscunter da las 20 naziuns industrialisadas vegn ad esser la guerra en l'Ucraina. Quest inscunter ha lieu l'autra emna a Bali.
Schuldà da  l'Ucraina scriva sin ina bumba da 2S7 Pion a la front en la regiun Cherson, ils 9 da november..
Legenda: Schuldà da l'Ucraina scriva sin ina bumba da 2S7 Pion a la front en la regiun Cherson, ils 9 da november.. Reuters

9 da november

  • La Russia ha annunzià da retrair truppas. Sut il squitsch da la cunteroffensiva ucranaisa retira la Russia truppas dal sid da Cherson, ina regiun ch'è strategicamain impurtanta. La retratga ha il minister da defensiun russ annunzià en la televisiun statala. In general ha agiuntà che la regiun, nua che questas truppas sa chattan il mument, saja periclitada da vegnir inundada.
  • La guerra d’attatga russa cunter l’Ucraina haja distatgà il mund da cumbatter la midada dal clima. Quai ha ditg il president ucranais Wolodimir Selenski en ses messadi da video ch’è vegnì tramess a la conferenza davart il clima da l’ONU en l’Egipta. «Ina politica da clima effectiva senza pasch n’è betg pussaivla», ha el ditg e punctuà a medem temp las consequenzas da l’invasiun russa per il provediment d’energia global, per pretschs da victualias e per guauds ucranais.
  • Erdogan blochescha vinavant l’extensiun nord da la Nato. Il president tirc na vul er suenter in discurs cun il nov president da la Svezia Ulf Kristersson betg anc approvar in engrondiment dal nord da la Nato. Erdogan ha ditg che la Svezia haja fatg «pass positivs» en la dretga direcziun. I dovria dentant ulteriuras mesiras per che la commembranza possia vegnir realisada.
  • En vista a las attatgas vehementas da la Russia sin l’infrastructura ucranaisa d’energia sa preparan pajais en l’ost da l’Europa sin ina nova unda da fugitivs durant quest enviern, ha ditg Roman Dohovic, in coordinatur d’agid da la citad slovaca Kosice. La Slovachia sa prepara cun in plan d’urgenza sin fin 700'000 persunas che fugian entaifer trais mais da l’Ucraina da l’ost e dal sid.

8 da november

  • La Russia sa mussa pronta da discurrer cun il Stadis Unids, quai tenor indicaziuns dal ministeri da l'exteriur russ. Cun cleras finamiras veglian ins mantegnair contacts cun ils Stadis Unids, ha ina pledadra dal ministeri da l'exteriur ditg ier en la televisiun statala. Las relaziuns tranter ils Stadis Unids e la Russia èn actualmain sin il punct il pli bass. L'ultim temp ha Washington avertì Moscau pliras giadas pervi da las smanatschas cun armas nuclearas.
  • Il minister da l'exteriur da l'India Subrahmanyam Jaishankar e ses collega russ Sergei Lawrow èn s'inscuntrads a Moscau. Ils dus pajais, che han tradiziunalmain bunas relaziuns, vulan approfundar lur collavuraziun. Concretamain vai per la producziun d'armas ed ieli. Tenor Lawrow hajan els discutà la producziun cuminaivla d'armas modernas. Da tge armas ch'i sa tracta n'ha el betg ditg. Jaishankar ha accentuà che ses pajais veglia cumprar vinavant ieli russ.
  • Il president ucranais Wolodimir Selenski ha ludà l'agid internaziunal en vista a las fermas attatgas da la Russia cunter l'Ucraina. L'escalaziun actuala da la Russia haja be procurà ch'il mund haja respundì cun nov agid per l'Ucraina. Ultra da quai ha Selenski rapportà dad ulteriurs success da stuschar enavos la Russia or da las parts occupadas dal sid e l'ost dal pajais.
  • La Corea dal Nord n'haja mai furnì armas a la Russia e n'haja er en avegnir betg en senn da far quai, ha ditg in funcziunari dal Ministeri da defensiun tenor l'agentura da novitads statala da la Corea dal Nord. Ils Stadis Undis han renfatschà l'emna passada al pajais d'avair sustegnì l'attatga da la Russia sin l'Ucraina cun muniziun d'artigliaria. La Corea dal Nord zuppia las furniziuns cun manar quellas tras pajais dal Proxim Orient e l'Africa. L'october è la Corea dal Nord stada in dals pajais che ha refusà ina resoluziun da l'ONU encunter la Russia.

7 da November

video
Kiev tema il collaps da l'infrastructura critica
Or da Tagesschau dals 07.11.2022.
laschar ir. Durada: 1 minuta 26 Secundas.
  • Las attatgas russas da la ultimas emnas han destruì infrastructura critica, tranter auter er indrizs essenzials per il provediment d'electricitad. En tut il pajais duai per quai vegnir spargnada energia. En la chapitala Kiev funcziuna il provediment d'energia anc, las autoritads han dentant admonì che quella pudess collabar bainbaud ed ha cusseglià a la populaziun da bandunar la citad vers la champagna.
  • La neutralitad svizra chaschuna irritaziuns en l'Ucraina. Ucranaisas ed Ucranais, na chapeschian betg co la Svizra interpreteschia sia neutralitad, quai ha declerà l'ambassadur svizzer en Ucraina, Claude Wild a la gasetta «Le Nouvelliste». Suenter che la Svizra ha danovamain refusà la dumonda da la Germania d'exportar muniziun svizra en l'Ucraina, vegn la Svizra crititgada fermamain. Ins stoppia adina puspè declerar la posiziun da la Svizra e sia neutralitad, uschia Wild. La meglra resposta saja da cuntinuar cun quai che la Svizra fetschia al lieu: Pli effizient che l'agid umanitar saja e meglier che quai vegnia chapì.
  • L'Uniun europeica planisescha in ulteriur agid finanzial per l'Ucraina. La presidenta da la cumissiun da l'UE, Ursula von der Leyen, ha infurmà il president ucranais Wolodymyr Selensky davart ils plans per in nov pachet d'agid da fin 18 milliardas euros. I duai dar transchas mensilas da mintgamai 1,5 milliardas euros. Von der Leyen ha ditg ch'ella veglia preschentar ils plans l'emna proxima a Brüssel. Il president ucranais Wolodymyr Selensky ha declerà sur Twitter, ch'el haja discuttà cun von der Leyen davart il sustegn finanzial per l'onn current ed er il 2023.
Cusseglier federal Ignazio Cassis vegn beneventà d'ambassadur Claude Wild en l'Ucraina ils 20 d'october.
Legenda: Cusseglier federal Ignazio Cassis vegn beneventà d'ambassadur Claude Wild en l'Ucraina ils 20 d'october. Keystone

6 da November

  • Dapi dis averteschan tant l'Ucraina sco era la Russia d'in bumbardament dal mir da serra Nowa Kachowka datiers da la citad ucranaisa Cherson. Ussa ha sco i para ina racheta tutga il mir da serra. Quai rapportan agenturas da novitads russas che sa refereschan sin in represchentant da la protecziun da catastrofas. La racheta haja l'Ucraina sajettà. I n'è betg pussaivel da verifitgar questas indicaziuns a moda independenta. Las autoritads russas en la regiun han communitgà i n'haja betg da gronds donns vi dal mir da serra.
  • Il provediment d'electricitad, chalira ed aua pudess dar ensemen en la chapitala. Quai pervi dals donns ch'i ha dà vi dal sistem d'energia. Il Vitali Klitschko, il burgamester da Kiev di ch'abitantas ed abitants duain perquai endrizzar ina reserva ed er ponderar da chattar temporarmain in lieu da star ordaifer la chapitala. Quai saja dentant il scenari il mender pussibel. A Kiev vivan actualmain radund trais milliuns persunas. Tranter quels er 350'000 fugitivs dad autras parts da l'Ucraina.
Mir da serra che saja vegnì tutgà.
Legenda: Mir da serra che saja vegnì tutgà. Reuters

5 da November

  • Sin ses viadi a Bahrain ha il papa Francestg tschantschà sur da «spiralas da violenza». Senza numnar explicitamain l'Ucraina, ha el ditg che la pasch na possia betg turnar sch'ins reageschia «sin in pled nausch cun in pled anc pli nausch». I saja necessari da «schliar la chadaina da violenza». L'um dad 85 onns ha ditg quai durant ina messa avant radund 28'000 cartents e cartentas. Il papa fa regularmain uraziun per ils umans en l'Ucraina e condemnescha la violenza en la guerra.
  • L'Iran ha per l'emprima giada admess d'avair furnì dronas a la Russia. Il minister da l'exteriur iranais ha ditg che ses pajais haja furnì in dumber da dronas limità a la Russia avant la guerra en l'Ucraina. Dapi il favrer n'hajan els ni tramess dronas, ni autras armas a la Russia. Fin uss aveva l'Iran dementì d'insumma avair furnì dronas per la guerra a la Russia.
  • En l'Ost ed il Sid da l'Ucraina han las truppas da Moscau e da Kiev danovamain cumbattì cun ferma artilleria. Quai rapportan omaduas varts. L'armada ucranaisa haja destruì posiziuns russas a Luhansk e Donezk, hai gì num da Kiev. A Moscau ha il ministeri da defensiun communitgà che las attatgas ucranaisas a Donezk, Luhansk e Cherson sajan vegnidas rebattidas.

4 da november

  • Il chancelier tudestg Olaf Scholz ha inscuntrà il president chinais Xi Jinping a Peking e fatg attent el sin las consequenzas desastrusas da l'invasiun russa, sco per exempel pli auts pretschs d'energia ubain la dispita davart exports da graun da l'Ucraina.
  • La China spera che la guerra en l'Ucraina saja «bainbaud a fin». Quai ha ditg il primminister Li Keqiang tar ses discurs aifer la visita dal chancelier tudestg Olaf Scholz a Peking. «Nus na pudain betg sa prestar in'ulteriura escalaziun», da ditg Li Keqiang ed agiuntà ch'ins stoppia motivar omaduas partidas da far tractativas da pasch. Enfin uss era la China sa messa sin la vart da la Russia ed aveva dà la culpa principala per la guerra a la Nato.
  • L'Ucraina pretenda d'avair sajettà 277 eroplans russ, dubbel uschè blers sco la Russia ha pers en 10 onns guerra en l'Afganistan, tranter 1979 e 1989. Quai mussa ina statistica publitgada sin Twitter dal ministeri per l'exteriur ucranais. Plinavant hajan els destruì radund 400 rachettas e passa 2'700 panzers. Las cifras na pon betg vegnir verifitgadas independentamain e valan en general sco memia autas. Dapi l'entschatta da la guerra pretendan omasduas varts dad avair chaschunà grondas perditas tar l'autra.
  • Gievgia saira n'han radund 4,5 milliuns Ucranais ed Ucranaisas betg gì forza electrica, pervi d'attatgas russas. Quai èn radund 10% da la populaziun dal pajais en l'ost da l'Europa. Sco il president dal stadi, Wolodimir Selenski, ha ditg, sajan pertutgadas Kiev e 10 ulteriuras regiuns. El ha supplitgà las autoritads localas da spargnar energia.

3 da november

  • L’ovra atomara ucranaisa a Saporischja è vegnida separada da la rait electrica suenter ch’il bumbardament da la Russia ha donnegià las lingias d’auta tensiun restantas. L’interpresa nucleara ucranaisa Energoatom ha communitgà ch’il provediment da l’implant possia per il mument mo pli vegnir garantì cun generaturs da diesel.
  • La Germania na dastga betg dar vinavant a l'Ucraina muniziun, ch'è vegnida fabritgada en Svizra per il panzer da defensiun cunter aviuns, Gepard. Quai ha il minister d'economia, Guy Parmelin, communitgà oz a la ministra da defensiun tudestga. La raschun saja il dretg da neutralitad. Uscheditg che l'Ucraina saja involvida en in conflict internaziunal, na possia la Svizra betg acceptar, ch'auters pajais dettian vinavant material da guerra.
  • La Russia n'ha betg success cun ina resoluziun pertutgant armas biologicas da l'America en l'Ucraina. Il cussegl da segirezza da las Naziuns Unidas ha refusà quella. Be la Russia e la China han votà per la resoluziun. Ils Stadis Unids da l'America, la Gronda Britannia e la Frantscha èn stads encunter, ils ulteriurs 10 commembers dal cussegl èn s'abstenids. La Russia pretenda ch'ils Stadis Unids produceschian armas biologicas en l'Ucraina e vuleva ch'ina cumissiun intercureschia quai.

2 da november

  • Il Cussegl federal vul sustegnair l'Ucraina durant l'enviern cun totalmain 100 milliuns francs. Principalmain per l'infrastructura da l'aua da baiver ed il provediment d'energia.
  • La Russia reprenda sia participaziun a la cunvegna da graun cun l’Ucraina, quai tenor indicaziuns dal ministeri da defensiun a Moscau. Curt avant aveva il president tirc Recep Tayyip Erdogan annunzià ch’ins cuntinueschia cun il transports da granezza en la mar naira a partir dad oz da mezdi.
  • Il president ucranais Wolodimir Selenski spera sin la cooperaziun da l’UE per restabilir la rait d’energia ch'è vegnida donnegiada fermamain. Radund 40% dal sistem d’energia saja destruì, sco il schef da stadi ha declerà a la cumissaria d’energia da l'UE Kadri Simson. Tenor Selenski duai l’Uniun europeica surpigliar ina rolla coordinanta per restabilir il sistem. Analog a la coordinaziun da l’agid d’armament duess quai esser pussaivel er per l’economia e per l’energia.

1 da november

  • La Svizra surpiglia ulteriuras sancziuns da l'Uniun europeica en connex cun la guerra en l'Ucraina. Sancziunads vegnian in manaschi d'armament iranais e trais commembers dal militar iranais d'aut grad, ha communitgà il Secretariat da stadi per l'economia. La consequenza è che questas persunas na dastgan betg pli vegnir en Svizra u en l'UE e sch'ellas han possess en Svizra vegnia quel bloccà. A las persunas sancziunadas vegn rinfatschà d'esser participadas vi dal svilup da dronas da kamikaze e la furniziun da quellas a la Russia.
Rests d'ina drona che l'Ucraina ha sajettà giu.
Legenda: Rests d'ina drona che l'Ucraina ha sajettà giu. Keystone
  • L'Ucraina pretenda che la Russia vegnia sclausa da l'inscunter suprem dals G20. L'inscunter dals schefs da regenza dals 20 stadis industrials ed emergents ils pli ferms, ha lieu mez november a Bali. L'invit ch'il president russ, Wladimir Putin haja survegnì stoppia vegnir revocà. Putin haja concedì publicamain ch'el haja ordinà las attatgas da rachetas sin la populaziun civila e l'infrastructura d'energia en Ucraina. El na possia betg star vi d'ina maisa cun ils pli impurtants politichers dal mund.
  • Administraziun russa da la regiun Cherson annunzia evacuaziun pervia d'attatgas ucranaisas. Fin 70'000 persunas duain vegnir evacuadas en vista a l'offensiva da l'armada ucranaisa. L'administraziun da la Russia ch'occupescha il territori, di che radund 70'000 persunas hajan gia bandunà la regiun. Il territori che giascha en il vest dal flum Dniepr è radund 15 kilometers lad e vegn defendì dals russ. Il guvernatur da Cherson Vladimir Saldo, ch'è vegnì elegì da Moscau, ha confermà che la finamira da l'evacuaziun è da pudair defender meglier il territori.
  • Las rachetas ch'èn crudadas ils 31 d'october han donnegià l'infrastructura civila da Kiev. Sco il president communal Vitali Klitschko ha ditg, manchia a 250'000 persunas l'electricitad la saira dals 31 d'october. Er grondas parts dal provediment d'aua na funcziunavan betg. Fin mardi eran ils problem schliads, dentant possia anc dar interrupziuns dal current.
  • Suenter renfatschas da la Russia che l'Ucraina haja ina bumba cun material radioactiv, duai l'IAEA intercurir. La regenza russa ha avertì dacurt dad in'uschenumnada bumba «tschuffa». Quai è ina bumba che pudess esser tschufragnada cun material radioactiv. La renfatscha è stada drizzada encunter l'Ucraina. Perquai intercurescha l'autoritad internaziunala per energia nucleara IAEA en ils implants numnads da Moscau. Las investigaziuns ha la IAEA cumenzà sin giavisch da l'Ucraina. Ses resultats vul ella preschentar fin la fin da quest'emna.

31 d'october

  • La Russia enconuschia fitg bain l'infrastructura d'energia da l'Ucraina ed attatgia quella sistematicamain. Quai di David Nauer, redactur da l'exteriur dad SRF en il «Tagesgespräch» da Radio SRF. La Russia emprova da destruir indriz da stgaudar e d'electrizitad per agravar la vita, era en vista a l'enviern. Malgrà che l'Ucraina ha annunzià, d'avair sajettà giu 44 da 50 rachettas russas, haja tuttina dà interrupziuns da la forza electrica en l'entir pajais. Radund 80% da la populaziun da la chapitala Kiev èn stads a bun'ura senza aua. 350'000 chasadas n'han betg gì forza electrica.
  • Ulteriurs bastiments duain puspè transportar granezza da l’Ucraina tras il corridor en la Mar Naira. A quai èn sa cunvegnidas las delegaziuns da l’ONU, la Tirchia e da l’Ucraina – hai num da vart da l’ONU e dal center da coordinaziun ad Istanbul. Quests transports sajan planisads, malgrà che Moscau haja sistì la cunvegna la sonda pervi dad attatgas cun dronas supponidas sin la peninsla da la Crim. La delegaziun russa saja vegnida infurmada davart la cuntinuaziun dals transports da granezza.
  • En la chapitala Kiev ed a Charkiw en il nordost da l'Ucraina hai dà oz en damaun pliras explosiuns da rachetas. Quai rapportan diversas agenturas da novitads. Tenor perditgas saja il provediment da forza electrica e per part er la rait mobila interrutta. Er or d'autras citads da l’Ucraina dettia rapports sumegliants. La Russia aveva intensivà sias attatgas cun rachetas sin miras en l’entira Ucraina las ultimas emnas.
  • Radund 80% da la populaziun da la chapitala ucranaisa Kiev èn stads oz a bun'ura senza aua. Quai pervi da las attatgas cun rachettas russas. Quellas hajan tutgà ina ovra electrica datiers da la chapitala, rapportan pliras agenturas da novitads. 350'000 chasadas n'hajan betg gì forza electrica.
  • Armas furnidas en l’Ucraina èn tenor l’enconuschientscha da la polizia arrivadas a Helsinki gia en ils mauns da criminals finlandais. I sa tractia per exempel da buis d’assagl, ha ditg il schefcumissari Christer Ahlgren dal biro naziunal d’investigaziun al radio finlandais Yle. «Armas destinadas per l’Ucraina èn er gia vegnidas chattadas en Svezia, en Danemarc ed en Ollanda», è el vegnì cità la dumengia.
  • L’offensiva russa a Donezk è vegnida dustada. Tenor indicaziuns dal president Wolodimir Selenski ha l’Ucraina dustà ina greva offensiva russa la dumengia en la regiun da Donezk. Ultra da quai haja l’Ucraina engrondì lur reservas per in ulteriur barat da praschuniers cun arrestar schuldads russ, di Selenski en ses messadi da video quotidian.

30 d'october

  • La Pologna vul gidar cun partenaris da l’UE a transportar mangiativas. Sco quai che la Pologna communitgescha, sajan plirs pajais da l’UE pronts da gidar l’Ucraina tar il transport da mangiativas fundamentalas. Quai suenter che la Russia ha mess ord funcziun la cunvegna da granezza.
  • USA condemnescha la retratga russa or da cunvegna da granezza. Ils Stadis Unids da l’America han crititgà la nova bloccada russa dals exports da graun ord l’Ucraina. Il president Joe Biden ha caracterisà il pass da la Russia sco indignativ ed ha accentuà ch’el vegnia a procurar per dapli fomaz sin il mund.
  • Er l’incumbensà per l’exteriur da l’UE Josep Borrell ha crititgà la bloccada d’exports da graun ucranais sur la Mar Naira. La decisiun pericliteschia «la ruta d’export la pli impurtanta per il graun e ladim per dumagnar la crisa mundiala da victualias chaschunada tras la guerra cunter l’Ucraina», ha scrit il schefdiplomat da l’UE sin twitter. L’UE pretenda urgentamain che Moscau respectia la cunvegna.
  • Naginas ulteriuras tractativas da l’Ucraina cun la Russia. «Per la Russia è quai ina guerra da destrucziun, per nus è quai ina guerra dal surviver», scriva il schef dal stab dal president ucranais, Andrij Jermak sin Twitter. «Uscheditg ch’els vulan eliminar nus sco stadi e sco naziun, èn tut las cunvegnas cun la Russia condemnadas da far naufragi.»

29 d'october

  • La Russia ha suspendì la cunvegna per il transport da granezza ucranais or dals ports da la Mar Naira. La raschun sajan «las attatgas da terrur sin la flotta da la Mar Naira en il port da la citad da Sewastopol» ha communitgà il ministeri da defensiun russ a Moscau. En ina emprima reacziun ha la regenza ucranaisa rinfatschà a la Russia da metter sut squitsch e pretender insatge. La Russia inventia attatgas sin agens indriz. Il president ucranais Wolodymyr Selenskyj pretenda reacziuns severas da las Naziuns Unidas e dals stadis dals G20. La Russia chaschunia fomaz en l'Africa, il Proxim Orient e l'Asia dal sid.
  • Tar attatgas cun dronas sin la peninsla Krim, ch'è annectada da la Russia, è ina nav da guerra russa vegnida tutgada, tenor indicaziuns russas. Questa nav da guerra fetschia part da la flotta da la Mar Naira che saja participada vi da la cunvegna per exportar graun. Tenor il ministeri da defensiun russ èn experts britannics en l'Ucraina – cun-responsabels per l'attatga. Sin la citad Sewastopol e la peninsla Krim hajan ins sajettà 16 dronas.
  • La cunvegna davart l’export da granezza tranter la Russia e l’Ucraina sto vegnir prolungada tant pli spert. Quai ha pretendì il secretari general da l’ONU, António Guterres dad omaduas partidas da conflict. Quai includia er d’eliminar tut ils impediments per exportar granezza e ladim russ. Sut intermediaziun da la Tirchia e da l’ONU eran la Russia e l’Ucraina sa cunvegnidas il fanadur da reprender ils exports da granezza ucranaisa. Ina ulteriura cunvegna lubescha a la Russia d'exportar victualias malgrà sancziuns dal vest. La Russia crititgescha da tuttina betg pudair vender ses products pervi da las sancziuns en il sectur da finanzas e da logistica.
  • Collavuraturs en l’ovra atomara Saporischja na vulan betg lavurar per ils Russ. Da 6'700 collavuraturas e collavuraturs han suttascrit var 100 in contract da lavur tar il concern d’atom russ Rosatom. Quai ha communitgà venderdi il gestiunari da las ovras atomaras ucranaisas Energoatom a Kiew. 4'300 collavuraturs da la pli gronda ovra atomara en l’Europa sajan scappads sin territori controllà da l’Ucraina.
  • La citad da Cherson è evacuada. Tenor atgnas indicaziuns han ils occupants russ evacuà civilists or da la citad ucranaisa Cherson ed il territori en il nordvest dal flum Dnipro. Il viceschef da l’administraziun Kirill Stremoussow n’ha dentant betg ditg quants umans che hajan bandunà la regiun nua ch’i vegn spetgà in’attatga ucranaisa.
  • Terminà la mobilisaziun parziala. «L’incumbensa da recrutar 300'000 persunas è vegnida ademplida», ha il minister da defensiun russ, Sergej Schoigu, ditg tar in inscunter cun il president Wladimir Putin ch’è vegnì emess a la televisiun statala. 82'000 reservists sajan en il territori da guerra.

28 d'october

  • La Germania vul purtar material da guerra svizzer en l’Ucraina. Cumprà ha la Germania la muniziun da chars armads svizra avant onns – sco adina cun cundiziun da betg dar vinavant els a pajais da conflict. Uschia ha la Svizra refusà er la primavaira passada ina dumonda da la Germania da dar vinavant la muniziun a l’Ucraina. Uss dumonda Berlin danovamain cun ina nova argumentaziun. I saja per la protecziun dals exports da graun da l’Ucraina e cun quai l’impediment da fomina en l'Asia e l'Africa. La cumissiun responsabla en Svizra vul uss danovamain examinar la dumonda.
  • Commerziants russ èn vinavant considerablamain activs en l’Europa. Quai tenor in rapport da la cumissiun da l’UE davart ristgas da lavada da daners suspectus e la finanziaziun da terrorissem. Tenor quel dettia en l’Europa bunamain 31'000 firmas che sajan en possess da burgais russ.
  • L’autoritad internaziunala per l’energia atomara IAEA examinescha reproschas da la Russia che l’Ucraina duai construir e duvrar in’uschenumnada «bumba tschuffa». Uschè ina bumba produciss ina contaminaziun radioactiva tar ina detonaziun. Tenor il schef da l’IAEA, Rafael Grossi, duain experts controllar dus implants atomars en l’Ucraina.
  • Wladimir Putin dat da crair dad esser pront per discurs per finir il conflict. I saja l’Ucraina che na veglia betg sa metter a la maisa da tractativas, ha Putin crititgà tar in forum da discussiun a Moscau. La guerra en l’Ucraina è tenor Putin er in cumbat cunter il «vest agressiv». Quel emprovia d'imponer sias reglas e sias valurs liberalas ad auters.
  • Ils Stadis Unids reageschan fermamain sin las smanatschas russas da sajettar satellits. «Jau vuless mo dir ch’i dettia sin mintga attatga sin l’infrastructura dals Stadis Unids ina reacziun, ina ch’è adequata a la periclitaziun da nossa infrastructura», ha ditg il directur da communicaziun dal cussegl naziunal da segirezza John Kirby.

27 d'october

  • A Cherson èn ils cumbats pli e pli intensivs. Las forzas armadas convenziunalas dal Kreml èn adina dapli sut squitsch. Er en il sid. Là s’augmenta evidentamain l’intensitad dals cumbats enturn Cherson. Uschia las infurmaziuns ucranaisas. Tozzels schuldads dal regiment da Kadyrow èn vegnids tutgads e sutterrads tras projectils d’artigliaria ucranais. Il manader dals Tschetschens Ramsan Achmatowitsch Kadyrow smanatscha da sa vinditgar e vul eliminar entiras citads ucranaisas.
  • La Russia smanatscha da sajettar satellits commerzials dal vest sche quels vegnian duvrads en la guerra da l’Ucraina. Els sajan lura miras legitimas per la Russia, ha ditg in aut funcziunari dal ministeri da l’exteriur da la Russia a las Naziuns Unidas.
  • La Slovenia renfatscha dischinfurmaziun al Kreml. La Russia ha pretendì che l’Ucraina planiseschia da duvrar ina «bumba tschuffa». Ussa scriva la regenza slovena sin twitter ch’in maletg, che duai sutminar la renfatscha russa, derivia da la Slovenia. L’utilisaziun dal maletg «è succedida da moda abusiva e senza savair da las autoritads slovenas», ha ditg Dragan Barbutovski, cussegliader en il biro dal primminister Robert Golob. Ruments radioactivs vegnissan «magasinads da moda segira» en Slovenia e betg duvrads per «ina bumba tschuffa».
  • La Russia impedeschia vinavant l'export da mangiativas ucranaisas sur la mar. Il president ucranais Wolodimir Selenski ha crititgà ils mancos da realisar la cunvegna da granezza. Selenski ha era numnà las attatgas ord l'aria russas sco attatga senza exempel sin il provediment d'energia da ses pajais.

26 d'october

  • Cun sajettar rachetas intercontinentalas ha la Russia testà sche sias truppas nuclearas strategicas èn prontas. Ins ha spetgà il manever da plirs dis. Quests manevers russ han lieu regularmain l'october. Uschia n'èn las armadas dal vest betg alarmadas, malgrà las tensiuns pervi da la guerra russa en l'Ucraina. La Russia exerciteschia uschia ina reacziun atomara suenter in'attatga nucleara d'in inimi.
  • L'Ucraina annunzia che sia cunteroffensiva en il sid dal pajais saja pli difficultusa che l'offensiva en il nordost. L'aura bletscha ed il terren fetschian pli grev da reconquistar las regiuns occupadas da la Russia en la regiun da Cherson, ha ditg il minister da defensiun ucranais.
  • Il nov primminister da la Gronda Britannia, Rishi Sunak, ha telefonà cun il president ucranais Wolodimir Selenski. Sunak haja confermà a Selenski che la Gronda Britannia sustegnia er vinavant l'Ucraina, scriva ses biro. Il president ucranais ha communitgà, ch'el haja envidà Sunak en l'Ucraina e ch'el craja che la relaziun cun la Gronda Britannia vegnia anc meglra.
  • Bleras partiziuns da l'administraziun da Moscau e d'uffizis federals russ na pon betg lavurar normal perquai ch'il persunal manca. La partiziun per abitaziuns sco era l'uffizi da sanadad sajan schizunt bloccads cumplettamain. Tenor in rapport da la plattafurma d'internet «Wjorstka» hajan fin a 30% dals funcziunaris bandunà il pajais, per evitar il servetsch militaric. Mo il cader dals stgalims auts da l'administraziun valan sco «indispensabel» e na sto entras quai betg temair da stuair cumbatter en l'Ucraina.

25 d'october

  • Ucranaisas ed Ucranais ch'èn fugids duain restar en l'exteriur enfin primavaira. Quai di la regenza a Kiev. Pervi dals donns, chaschunads tras bumbardaments russ, quinta ella cun pli gronds problems tar il provediment d'electricitad e da chalira. Ins sa legria dentant da pudair beneventar primavaira proxima numeruas persunas che turnan en la patria per gidar a refar quella. Tenor l'ONU èn passa 7,5 milliuns Ucranaisas ed Ucranais registradas en pajais europeics sco fugitivs.
  • A la conferenza da reconstrucziun per l’Ucraina a Berlin ha il president da la Confederaziun Ignazio Cassis punctuà ch'ins stoppia porscher perspectivas a l’Ucraina, quai a media ed a lunga vista. Cassis regorda als set princips da la reconstrucziun da l’Ucraina ch’èn vegnids fixads a Lugano il fanadur passà a chaschun d’ina conferenza sumeglianta. Tenor quella stuessan vegnir scleridas las rollas e las responsabladads da las differentas autoritads ucranaisas e da la societad civila. «Vus pudais quintar cun nus», concluda il president da la Confederaziun.
  • Pervi dals donns vid la rait electrica tras las attatgas russas restan er mardi tut las regiuns ucranaisas per temps senza electricitad. Cunquai vul il provedider d'energia reducir la chargia da las raits e stabilisar ils sistems d'energia. Cun rachetas haja la Russia destruì pli ch'in terz da lur infrastructura d'energia. Quai ha ditg il president ucranais Wolodimir Selenski a Berlin tar ina conferenza internaziunala per reconstruir il pajais.
  • La pretensiun da la Russia, l'Ucraina veglia detunar ina bumba radioactiva, per discreditar il pajais – è uss era tema per las Naziuns Unidas. Il tema duai vegnir discutà en il Cussegl da segirezza, davos portas serradas, il mardi suentermezdi. Quai rapportan divers diplomats. Il minister da l'exteriur russ, Sergej Lawrow, aveva declerà, ch'i dettia infurmaziuns concretas davart las instituziuns ucranaisas ch'hajan la tecnologia per bajegiar ina tala bumba. L'Ucraina sco era divers pajais dal vest han refusà las pretensiuns.
  • Dus dals indrizs atomars che la Russia ha menziunà en connex cun ina bumba tschuffa ucranaisa, vegnan inspectads entras l'Agenzia internaziunala per energia atomara, IAEA. Quai sin dumonda da l'Ucraina. Sco il schef da l'IAEA Rafael Grossi ha communitgà, vegnian experts ad intercurir quels en ils proxims dis. Quels indrizs vegnian uschè u uschia controllads regularmain da l'IAEA, la davosa giada il settember. Alura n'avevan ins betg chattà activitads u material extraordinari.
  • Il president tudestg Frank-Walter Steinmeier è arrivà per ina visita da surpraisa en l'Ucraina. El duaja en il decurs dal di s'inscuntrar cun il president ucranais, Wolodimir Selenski. Steinmeier ha atgnamain gia vulì visitar l'Ucraina avant in'emna, aveva alura dentant stuschà il viadi or da motivs da segirezza. El haja confirmà a l'Ucraina la solidaritad da la Germania, rapporta l'agentura da novitads DPA. La Germania sustegnia er vinavant l'Ucraina economicamain, politicamain ed er militaricamain.

24 d'october

  • Set navs cun 124'300 tonnas graun han bandunà l'Ucraina. Sco las autoritads ucranaisas rapportan, saja ina da las navs part dal program da nutriment global da las Naziuns unidas – e sin via en il Jemen. Il president ucranais ha accentuà en ses pled quotidian, quant impurtant che quella nav saja per il Jemen. L'Ucraina renfatscha vinavant a la Russia da bloccar l'implementaziun cumpletta da la cunvegna davart il graun.
  • Il president ucranais Wolodimir Selenski refusa las rinfatscha da Moscau che l'Ucraina planiseschia ina bumba radioactiva. Sche Moscau pretendia quai possia quai be muntar che la Russia haja gia pront sumegliant. Il minister da defensiun russ era ordavant sa drizzà a ses collegas d'uffizi en Frantscha e Gronda Britannia ed aveva discurrì da provocaziuns pussaivlas da l'Ucraina cun agid dad ina bumba tschuffa. Questa rinfatscha saja cleramain faussa, ha ditg ina pledadra dal cussegl da segirezza da la Chas'Alva. I na faschessi betg surstar sche questa rinfatscha servissia sco stgisa per ina escalaziun. Questa rinfatscha saja cleramain faussa, ha era il minister da l'exteriur american Antony Blinken scrit sin Twitter.
  • Colliar la reconstrucziun da l’Ucraina cun participaziun a l’UE. Il chancelier tudestg Olaf Scholz vul drizzar la reconstrucziun da l’Ucraina dal tuttafatg sin ina commembranza a l’UE. «Sche nus reconstruin l’Ucraina, faschain nus quai cun la finamira da l’Ucraina sco commember da l’UE en il chau», di il politicher da la SPD ad in forum economic a Berlin.

23 d'october

  • Ils stadis G7 sa fan quitads pervi da la situaziun en l’ovra atomara da Saporischja en l’Ucraina. La Russia haja adina puspè rapinà lavurers da l’ovra atomara. Questas acziuns pericliteschian la segirezza nucleara, hai num davart ils set stadis gronds industrials. Els pretendan da la Russia da laschar liber ils lavurers e da retrair l’entir persunal russ da l’ovra atomara. Ultra da quai duaja l’Ucraina puspè survegnir la controlla totala sur da l’ovra a Saporischschja. Truppas russas occupeschan quella dapi il mars. Adina puspè hai dapi lura dà sajettims ed explosiuns sin l’areal. Omaduas partidas da conflict fan responsabel in l’auter per questas attatgas.
  • L’administraziun russa da la regiun ucranaisa occupada Cherson appellescha a la populaziun da bandunar subit la citad Cherson. I dettia il privel dad attatgas da bumbas massivas tras l’armada ucranaisa, scriva l’administraziun d’occupaziun russa sin Telegram. Tut las persunas civilas stoppian bandunar la citad oz. Las abitantas e abitants da Cherson vegnan gia dapi intgins dis evacuads sur il flum Dniepr. Quantas persunas ch’èn anc en la citad n’è betg cler. Avant la guerra vivevan 300’000 persunas a Cherson.
  • Millis da firmas – er firmas svizras – han bandunà la Russia pervi da la guerra en l’Ucraina. Tuttina possian ins vinavant cumprar blers da quels en in pajais. Quai demussan retschertgas da la «NZZ am Sonntag». Tranter auter valia quai er per cuntels da satg da la marca «Victorinox» – dals quals imitaziuns vegnian vendidas sur l’internet. L’interpresa observeschia il svilup che saja illegal – uschia Victorinox. Er uras da la Swatch Group, accessoris per computers da la firma Logitech ed er tschigulatta da Lindt vegnian vinavant vendids en Russia.
  • L'autur e musicist ucranais Serhij Zhadan ha survegnì il premi da pasch dal commerzi da cudeschs tudestg. Ses engaschament per la populaziun ucranaisa fetschia impressiun, ha ditg la presidenta da l'uniun tetgala. El fetschia musica en staziuns da la metro, gidia persunas en territoris da cumbat e repartia rauba. Il premi è dotà cun 25milli euros.

22 d'october

  • Fin la fin da l'onn pudessan enfin 120’000 persunas or da l'Ucraina vegnir en Svizra pervi da la guerra. La Svizra saja dentant preparada per dapli fugitivs, ha ditg la Cussegliera federala Karin Keller-Sutter a la Samstagsrundschau dad Radio SRF. Quella cifra saja realistica cun quai che la guerra cundinuescha anc adina, è per part pli intensiva e cun quai che las temperaturas sa sbassan.
  • La rait principala d'energia en il vest da l'Ucraina è danovamain vegnida donnegiada fermamain entras attatgas da rachettas russas. Las consequenzas sajan sumegliantas u schizunt pli gravantas che tar las attatgas dals 10 e 12 d'october, ha communitgà il provedider d'energia ucranais. Tenor il president ucranais, Wolodimir Selenski, sajan radund 40% da l'infrastructura d'energia en il pajais destruida. Tar tschientmillis chasadas dettia interrupziuns da la forza electrica.
  • Per l’emprima giada dapi il matg han il minister da defensiun dals Stadis Unids Lloyd Austin e ses collega d’uffizi russ Sergej Schoigu telefonà. Quai han confermà omadus pajais ier saira. Da Washington hai num ch’Austin haja suttastritgà da mantegnair sidretg las vias da communicaziun malgrà la guerra en l’Ucraina. Da Moscau hai num ch’i saja impurtant en la fasa da conflict actuala da sclerir malchapientschas pussiblas, sco per exempel tge ch’in manever da la NATO cun armas atomaras muntia. Er tema dal telefona saja stà la situaziun en l’Ucraina.
  • En il Cussegl da segirezza da l’ONU han ils Stadis Unids pretendì ina investigaziun en connex cun la rinfatscha che la Russia dovria dronas iranaisas en la guerra cunter l’Ucraina. Tenor ils Stadis Unids vegn suspectà ch’i sa tractia d’ina violaziun d’ina resoluziun dal cussegl da segirezza e dal dretg internaziunal umanitar. La Russia percunter ha refusà tut las rinfatschas en quest connex. En cas d’ina investigaziun stoppia Moscau reponderar sia collavuraziun cun l’ONU ha smanatschà l’ambassadur russ tar las Naziuns Unidas.

21 d'october

  • Ina retscha d'explosiuns ha laschà stremblir las citads Charkiw e Saporischschja en l’ost da l’Ucraina. A Charkiw saja in implant d'industria vegnì tutgà, ha declerà il president da la citad. Igl ha dà nov morts. A Saporischja han rachetas russas tutgà ina chasa d'abitar, ina scola ed infrastructura d'energia, ha il guvernur regiunal annunzià.
  • La Russia na dovria betg mo dronas da l’Iran en l’Ucraina, ma haja schizunt tramess schuldada iranaisa sin la peninsla da la Crim tenor la Chas’alva a Washington. Quellas truppas hajan gidà da manischar dronas. Quant blers Iranais che cumbattian sin la Crim, na saja dentant betg enconuschent. Ils ultims dis ha la Russia attatgà miras en l’Ucraina cun uschenumnadas «dronas da kamikaze» che pon be vegnir duvradas ina singula giada.
  • Cassis a Chisinau. Suenter sia visita da surpraisa en l'Ucraina è il president da la Confederaziun Ignazio Cassis arrivà en la Moldavia. A Chisinau duai el s'inscuntrar cun la presidenta Maia Sandu, ha il Departament federal d'affars exteriurs ditg. Previs è da discurrer sur da las consequenzas da la guerra en l'Ucraina, e cunzunt sur da la situaziun umanitara. La Moldavia schai el sidvest da l'Ucraina.
  • L’Uniun europeica vul sustegnair l’Ucraina cun 1,5 milliardas euros mintga mais. Quai han decis ils schefs da stadi e regenza a lur inscunter a Brüssel. L’onn che vegn sajan previs en tut 18 milliardas euros per sustegnair l’Ucraina.

20 d'october

  • La Russia pondereschia da retrair sias truppas da la regiun enturn la citad da Cherson en il sid da l'Ucraina. Da quest avis èn experts militarics da la Gronda Britannia. In problem per la retratga pudess esser che tut las punts permanentas sur il flum Dnipro èn donnegiadas fermamain. L'armada russa stoppia perquai duvrar ina punt temporara da bartgas u navettas militaricas per traversar il flum dad in kilometer ladezza.
  • En tut las regiuns da l'Ucraina èsi previs da tschentar giu oz temporarmain la foza electrica. Questa mesira saja necessaria damai che l'infrastructura d'energia saja en blers lieus donnegiada tras attatgas russas, hai num da las autoritads ucranaisas. Perquai duai la populaziun duvrar oz duant il di uschè pauca energia sco pussaivel. Fin quatter uras per regiun vegnia la forza electrica serrada giu, damai ch'il sistem na porschia il mument betg avunda elctricitad, ha annunzià il provedider Ukrenegro.
  • Il president da la Confederaziun, Ignazio Cassis è arrivà gievgia en l'Ucraina. El veglia sa far in agen purtret da la situaziun da guerra, la situaziun umanitara e las lavurs preparativas per la reconstrucziun dal pajais.
  • Pliras persunas da l'Iran na pon betg pli entrar en l'Uniun europeica – e lur valurs en l'UE vegnan bloccadas. L'Uniun europeica ha ordinà novas sancziuns cunter l'Iran pervi da la furniziun supponida da dronas da guerra a la Russia. La regenza iranaisa di, ch'ella n'haja betg furnì dronas – ed era la Russia pretenda, che las dronas utilisadas en l'Ucraina sajan or da producziun russa.
  • 15'000 abitantas ed abitants da la citad da Cherson èn vegnids evacuads tenor indicaziuns da l’agentura da novtiads Reuters. Planisà è d'evacuar en tut 60'000.

19 d'october

  • Il president russ Wladimir Putin ha decretà dretg da guerra en las quatter regiuns ucranaisas annectadas. El haja gia suttascrit il document correspundent, ha Putin ditg. Cunquai survegnan las administraziuns d'occupaziun russas dapli cumpetenzas en las regiuns Luhansk, Donezk, Cherson e Saporischja. Tranter auter saja uss lubì da tadlar discurs da telefon privats u d'impedir viadis dals abitants u abitantas.
  • I duai dar ina saiv al cunfin cun la Russia: da quest avis èn tut las partidas dal parlament finlandais. Quai ha communitgà la primministra Sanna Marin. Suletta critica vegn da l'opposiziun, i custia da memia e cuzzia memia ditg. La guardia dal cunfin vul ina saiv da 130 fin a 260 kilometers lunghezza. Ils custs muntian a plirs tschient milliuns Euros ed il project duai cuzzar trais fin quatter onns. La regenza vul uss elavurar in project da pilot ed il parlament duai decider anc quest onn.
  • Russia spetga attatgas sin Cherson ed evacuescha la populaziun. Wladimir Saldo, l'administratur mess en l'uffizi da la Russia, ha ditg a l'agentura russa Tass ch'ils abitants da Cherson duain vegnir evacuads. Cherson tutga tar ina da las quatter regiuns che la Russia ha annectà. Il manader da l'armada russa ha dentant concedì che la situaziun saja difficila. L'Ucraina ha pudì reconquistar terren, per part stuschà enavos l'armada russa per 20 fin 30 kilometers.
  • Attatgas cun dronas d'origin iranais – l'Iran dementescha. En l'Ucraina han las truppas russas fatg las davosas 24 uras er 14 attatgas cun dronas d'origin iranais. 10 da questas 14 dronas hajan ins pudì sajettar giu, annunzia il militar ucranais. L'Ucraina renfatscha a la Russia da duvrar uschenumnadas «dronas da kamikaze» iranaisas – l'Iran refusa dentant d'avair furnì talas. Plinavant annunzia la gasetta americana «New York Times», cun sa referir sin la regenza americana, che l'Iran haja tramess specialists en l'Ucraina che gidian a las truppas russas cun las dronas furnidas.

18 d'october

  • Novas attatgas ord l'aria han evocà alarm d'aria en l'entir pajais. En la chapitala ucranaisa Kiev hai la notg passada dà per la quarta giada alarm d’aria entaifer in di. Tenor indicaziuns da las autoritads localas è la defensiun da l’aria stada en acziun per interceptar dronas russas. Dad attatgas cun dronas èn ier en damaun quatter persunas vegnidas mazzadas a Kiev. Alarm d’aria hai er dà ier saira en las regiuns da Mykolajew ed Odessa en il sid dal pajais. En vista a las attatgas russas or da l’aria ha il president ucranais Wolodimir Selenski supplitgà ils stadis dal vest da furnir dapli e meglras armas per la defensiun cunter aviuns.
  • 30% da las ovras d'electricitad da l'Ucraina èn vegnidas destruidas en la davosa emna. Las attatgas da la Russia sin l'Ucraina han in grond effect. Tenor il president ucranais Wolodimir Selenski èsi pervia da quai er vegnì tar interrupziuns da la furniziun d'electricitad en il pajais.

17 d'october

  • L'Ucraina duai vegnir sustegnida cun armas e trenament militar. Quai han ministras e ministers da l'exteriur da l'UE decidì. Da lur inscunter a Luxemburg han ils stadis commembers concedì 500 milliuns euros per furnir armas. Latiers duain 15'000 schuldads ucranais vegnir instruids en l'Europa, ina gronda part en la Pologna.
  • Il comité internaziunal da la Crusch cotschna IKRK pretenda da pudair visitar libramain praschuniers da guerra en l'Ucraina ed en ils territoris occupads da la Russia. Bain hajan ins pudì visitar intgins tschients praschuniers, millis auters dentant probabel betg. Il champ da praschuniers Oleniwka a Donezk per exempel n'hajan ins betg pudì visitar senza impediments. Quants praschuniers che vivan là na san ins betg. Il fanadur èn passa 50 vegnids mazzads suenter in'explosiun. La Russia e l'Ucraina dattan ina a l'autra la culpa.
  • Il center da la chapitala ucranaisa Kiev è la bun’ura puspè vegnì scurlattà dad explosiuns. Quai ha communitgà il president da la citad Vitali Klitschko. Dapli indicaziuns uffizialas na datti per il mument anc betg.
  • Las truppas russas bumbardeschan vinavant miras ucranaisas a pliras fronts, tranter auter citads en las regiuns da Charkiw, Donezk e Cherson. Pia regiuns, las qualas il president russ Wladimir Putin ha annectà illegalmain. Quai ha communitgà il stab general da l’armada ucranaisa. Il pli intensiv sajan ils cumbats en il nord da la citad Bachmut. Las truppas ucranaisas hajan dustà pliras attatgas sin las citads Torske e Sprine entaifer las ultimas 24 uras. La lingia da la front sa mida l’entir temp. Naginas da las indicaziuns fatgas na pon vegnir verifitgadas a moda independenta.
  • Selenski defenda export da graun da l'Ucraina. En in pled la dumengia ils 16 d'october giustifitgescha il president ucranais l'export. Il graun giaja per 60% en pajais africans ed asiatics. L'export saja impurtant per cumbatter fominas. La Russia smanatscha da puspè bloccar l'export da graun ord l'Ucraina. Ella pretenda che l'Ucraina haja importà sur la mar il material explosiv ch'haja donnegià la punt tar la Crim.

16 d'october

  • Il milliardari sidafrican Elon Musk vul uss tuttina metter vinavant a disposiziun a l'Ucraina ses internet da satellit «Starlink» – e quai sin agens custs. Quai ha il schef da Tesla annunzià via Twitter. Stersas aveva el anc ditg a la regenza americana ch'el na vegnia betg a pajar senza fin ils custs mensils da 20 milliuns dollars. Musk aveva activà Starlink curt suenter che la Russia ha cumenzà la guerra cunter l'Ucraina. «Starlink» serva a la populaziun civila ed al militar sco impurtant med da communicaziun.
  • La Frantscha vul instruir radund duamilli schuldads da l’Ucraina. Quai ha ditg il minister da militar franzos en in’intervista cun la gasetta «Le Parisien». La schuldada ucranaisa duaja survegnir in’instrucziun da cumbat generala en Frantscha. Silsuenter duaja ella vegnir instruida specificamain sin las armas furnidas ed ils basegns da l’Ucraina.
  • La Russia cuntinuescha a deportar Ucranais en ils territoris occupads tenor la valitaziun d’experts independents. Las autoritads russas hajan dà liber d’intermediar uffants dals territoris occupads da l’Ucraina per l’adopziun a famiglias russas. Quai en ina moda che pudess esser ina cuntravenziun cunter la convenziun per prevegnir e chastiar il genocid, annunzia la fabrica da reflexiun Institute for the Study of War (ISW) cun sedia a Washington
  • Datiers da la citad da cunfin russa Belgorod èn 11 persunas vegnidas mazzadas e 15 blessadas sin ina plazza d'exercizi per recruts. Dus burgais d'ina anteriura republica sovietica hajan cumenzà a sajettar. Il ministeri da defensiun a Moscau discurra d'in act terroristic. Ils dus attatgaders sajan vegnids sajettads.

15 d'october

  • Plirs indrizs d’energia èn reparads, ha communitgà il president da l’Ucraina Wolodimir Selenski. L’infrastructura d’electricitad è stada donnegiada grevamain da rachetas russas. Ed era la lingia da reserva da l’ovra atomara da Saporischja è puspè colliada cun la rait d’electricitad. Quai ditg l'Agentura internaziunala da l'energia nucleara (IAEA).
  • La reconquista da l'entir pajais saja anc adina la finamira, ha confermà il president ucranais Wolodimier Selenski en ses messadi quotidian.
  • La mobilisaziun en la Russia saja terminada en las proximas duas emnas. Quai ha communitgà il president russ Wladimir Putin ad ina conferenza da pressa. 222'000 reservists sajan gia recrutads. Plinavant na sajan ad interim planisadas naginas grondas attatgas or da l'aria sin l'Ucraina.
  • L’armada ucranaisa ha tenor atgnas indicaziuns destruì in grond dumber d’armas ed equipament russ datiers da Luhansk. Entant haja la Russia bumbardà pliras citads – tranter auter er Saporischja – en il sid dal pajais cun artigliaria ed or da l’aria.
  • L'armada ucranaisa ha tenor infurmaziuns russas cumenzà ina nova acziun per deliberar la regiun da Cherson, en il sid dal pajais.

14 d'october

  • Il president russ Wladimir Putin ha smanatschà da terminar la cunvegna da graun che la Russia ha cun l'Ucraina. Il servetsch secret russ haja l'infurmaziun che la chargia explosiva, ch'ha chaschunà l'explosiun da la punt da la crim, saja vegnida or da la citad Odessa en l'Ucraina. Sch'i vegnia ora ch'ils corridors umanitars sajan vegnids duvrads per quest export, lura vegnia quest corridor serrà, ha Putin ditg venderdi tar ina conferenza da medias. Mussaments concrets na datti dentant anc nagins, ha el agiuntà.
  • La Russia appellescha a civilistas e civilists en la regiun da Cherson da fugir. Quai perquai ch'il squitsch da la cunteroffensiva da l'Ucraina crescha. Als fugitivs vegn cusseglà da bandunar il pajais en direziun da la Russia, scriva Moscau.
  • Il Comité internaziunal da la Crusch Cotschna, duai far dapli per praschuniers da guerra ucranais. Il schef da l'uffizi presidial a Kiev, Andri Jermak, ha dà al IKRK ina limita da trais dis per visitar il champ da praschuniers Oleniwka datiers da Donezk. Dapi il matg hai là schuldada ucranaisa.
  • La Crusch Cotschna emprovia dapi mais senza success da visitar praschuniers da guerra en l’Ucraina. Quai ha ditg il pledader dal Comité internaziunal da la Crusch Cotschna, Ewan Watson. El ha appellà ad omaduas partidas da guerra da lubir las visitas dals collavuraturs. Senza lubientscha da la Russia e l'Ucraina n'èn visitas betg pussaivlas.
  • L'Ucraina ha reconquistà passa 600 vischnancas il davos mais. 75 da quellas en la regiun Cherson, el sid dal pajais. Quai communitgescha il ministeri per la reintegraziun da territoris occupads. La pli gronda part da las vischnancas, radund 500, èn vegnidas deliberadas en la regiun Charkiv, en il nordost da l'Ucraina. Ma era en las regiuns Donezk e Luhansk han ins gì success.
  • Pliras rachetas han tutgà gievgia saira l'Ucraina. Tschintg èn vegnidas tschiffadas da la defensiun da l'aria ucranaisa. Almain duas èn cupitgadas en la citad da Charkiw. Per part na dettia betg electricitad, rapporta il president da la citad.
  • La Nato sustegnia l'Ucraina uschè ditg sco necessari. Quai ha il secretari general Jens Stoltenberg ditg suenter in inscunter dals ministers e ministras da defensiun. Plinavant sajan ils pajais commembers da la Nato pronts da furnir dapli sistems da defensiun da l'aria. Per che quai saja pussaivel stoppia l'industria d'armaments auzar sias capacitads.
  • Ils stadis da l'Uniun europeica èn sa cunvegnids d'educar schuldads ucranais. Ils represchentants dals 27 stadis commembers han approvà in program che prevesa in'educaziun per radund 15'000 schuldads. Per evitar che la Russia pudess attatgar questa missiun vegnan ils schuldads educads en pajais sco la Pologna u la Germania e na betg en l'Ucraina.
  • Il Belarus, ch’è allià cun la Russia, ha mess sia forzas armadas en pli gronda prontezza d’alarm. en il rom d’in «engaschament d’antiterror». «I dat infurmaziuns ch’i sajan planisadas provocaziuns da tscherts pajais vischins, fin a l’occupaziun da singuls territoris dal Belarus», ha il minister da l’intern, Wladimir Makej, motivà las mesiras antiterroristicas en l’intervista cun la gasetta quotidiana «Iswestija».

13 d'october

  • L'assamblea generala da las Naziuns Unidas ha condemnà las annexiuns illegalas da la Russia cun ina gronda maioritad: 143 pajais commembers han ditg Gea, 5 pajais han votà encunter (Nicaragua, Siria, Corea dal Nord, Belarus e la Russia), 35 pajais èn s'abstegnids e 10 n'han betg vulì votar. Concret di la resoluziun che l'annexiun da las quatter regiuns Luhansk, Donezk, Saporischja e Cherson saja illegala e che la Russia duai annullar quella. La decisiun da l'ONU n'è dentant betg giuridicamain lianta, ella vala dentant sco barometer per la tenuta globala envers l'attatga sin l'Ucraina.
  • Il president franzos Emmanuel Macron vul vinavant ina schliaziun diplomatica per la guerra en l'Ucraina. En in'intervista cun l'emettur «France 2» pretenda el che Wladimir Putin termineschia la guerra, respecteschia l'integritad territoriala da l'Ucraina e returnia a la maisa da tractativas. Il medem mument ha Macron annunzià la furniziun d'ulteriuras armas a l'Ucraina.
  • Numerus stadis da la Nato han mess sin via in project communabel per stgaffir in meglier sistem per la defensiun aviatica europeica. Ils ministers da defensiun han suttascrit ina decleraziun a l'ur dad in inscunter da la Nato a Brüssel davart l'uschenumnada iniziativa «Euorpean Sky Shiled». Quella duai gidar da stuppar foras en il sistem da defensiun da l'Europa da fin qua. La raschun per l'iniziativa è l'offensiva russa en l'Ucraina.

12 d'october

  • La forza electrica externa per l'ovra atomara da Saporischja è danovamain interrutta. I saja la segunda giada aifer tschintg dis, scriva il schef da l'Agentura internaziunala da l'energia nucleara (IAEA) Rafael Grossi sin Twitter. L'ovra atomara vegnia dentant provedida cun ses generaturs da diesel per cas d'urgenza.
  • La Russia blochescha in transport da diesel per l'ovra atomara da Saporischja ch'è sut occupaziun russa. In convoi da vehichels saja bloccà e na dastgia betg entrar l'areal, hai num dal gestiunari statal Energoatom.
  • Las attatgas russas en plirs lieus na pon betg franar la reconstrucziun da l'Ucraina – sin il pli retardar quella. Quai ha ditg il president Wolodomir Selenski en ses messadi da video la notg sin mesemna. En tut haja la Russia sajettà 28 rachetas sin territori da l'Ucraina il mardi.
  • Il president russ Wladimir Putin haja speculà fauss cun la guerra en l'Ucraina. En quest senn è s'exprimì il president american Joe Biden envers l'emettur CNN. Putin haja quintà che l'Ucraina capituleschia sin ina invasiun russa.

11 d'october

  • La Russia ha attatgà pliras citads en l'Ucraina, quai cun rachetas e dronas da cumbat. Agenturas da novitads rapportan da detunaziuns en la citad da Saporischschja en il sid dal pajais, ma er en autras citads. En l’entir pajais dettia alarm d’aria. Las autoritads appelleschan a la populaziun d'ir en tschalers da protecziun e refugis.
video
Attatgas sin la chapitala da Kiev
Or da News-Clip dals 10.10.2022.
laschar ir. Durada: 38 Secundas.
  • La Russia vul cuntinuar cun attatgas cun rachetas a lunga distanza. Tenor atgnas indicaziuns cuntinuescha la Russia cun rachetas a lunga distanza sias attatgas sin l’infrastructura ucranaisa d’energia e militara. «L’intent da l’attatga è vegnì cuntanschì», declera il Ministeri da defensiun russ.
  • La Nato rinforza sia preschientscha sin la Mar dal Nord e da l’Ost per segirar l’infrastructura critica dals alliads. Quai è la reacziun sin ils acts da sabotascha supponids vi da las pipelines Nordstream 1 e 2.
  • La Nato vul furnir dapli armas a l'Ucraina, uschia il secretari general Jens Stoltenberg. La raschun èn las numerusas attatgas dals ultims dis. La Nato vul sa discurrer cun il minister da defensiun ucranais per guardar tge che fetschia il pli da basegn.
  • L'Ucraina interrumpa l'export da forza electrica suenter las attatgas cun rachetas da la Russia. Quai ha communitgà il ministeri d’energia a Kiev. Las rachetas hajan era donnegià l'infrastructura da la forza electrica. Per stabilisar l'agen sistem d'energia interrumpia l'Ucraina l'export da forza electrica a partir dad oz. Enfin ussa haja quest export gidà l'Europa da remplazzar il gas russ.
  • Il president dals Stadis Unids Joe Biden ha empermess a l’Ucraina ulteriurs sistems da defensiun da l’aria moderns.
  • A New York ha cumenzà ina sesida d’urgenza da la radunanza plenara da l’ONU pervi da l’annexiun illegala da territoris ucranais tras la Russia. A l’entschatta da la sesida ha la Russia fatg naufragi cun l’emprova da sfurzar ina votaziun secreta en chaussa. Ina gronda maioritad dals commembers ha vuschà encunter. L’Ucraina ha pretendì da la radunanza plenara d’acceptar ina resoluziun che pretenda da la Russia da revocar las annexiuns. Cuntrari a resoluziuns dal Cussegl da segirezza da l’ONU n’èn resoluziuns da la radunanza plenara da l’ONU betg liantas. En il pli aut gremi da las Naziuns Unidas aveva la Russia gia exprimì il veto en chaussa.

10 d'october

  • Tar las attatgas russas cun passa 80 rachetas èn mortas almain 11 persunas, 64 persunas sajan vegnidas blessadas ed il provediment cun forza electrica saja interrut en pliras regiuns. Quai rapportan las autoritads ucranaisas.
  • Tranter auter il president da la Confederaziun Ignazio Cassis, la presidenta da la cumissiun da l'Uniun europeica Ursula von der Leyen u er il secretari general da la Nato Jens Stoltenberg han crititgà fermamain las attatgas da la Russia. Quellas sajan orriblas e senza resguard. La Russia da Putin stettia per brutalitad e terror. Civilistas e civilists stoppian vegnir protegids. Ultra da quai han tant la Nato sco er l'UE suttastritgà da sustegnair vinavant cun tutta forza l'Ucraina.
  • La Russia valitescha las attatgas sin pliras citads da l'Ucraina (t. a. Kiev, Dnipro, Lviv, Slowjansk e Saporischja) sco success. La finamira da l'attatga saja cuntanschida ed ins haja tutgà tut quai ch'ins haja prendì en mira, uschia il pledader dal ministeri da defensiun.
  • En il center da Kiev hai dà grevas explosiuns la bun’ura. I haja dà pliras detunaziuns, ha ditg il president da la chapitala ucranaisa Witali Klitschko a l’agentura da novitads DPA. Ina correspundenta da la DPA rapporta dad ina balla da fieu che saja stada visibla. Il servetsch da salvament ucranais ha rapportà envers l'emettur ucranais Suspilne ch'i haja dà plirs mort e blessads. Il president ucranais Wolodimir Selenski ha confirmà quai sin Telegram. Curt avant aveva il viceschef dal cussegl da segirezza russ Dmitri Medwedew smanatschà da far vendetga per las explosiuns sin la punt da la Crim. Tenor divers rapports hai er dà en il vest da l'Ucraina explosiuns.
  • L’Ucraina na vegn betg a manar discurs da pasch cun la Russia en vista a la situaziun actuala. Quai ha fatg cler il president ucranais Wolodimir Selenski en ses messadi per video quotidian. El na vesia nagina pussaivladad per discurs da pasch cun la Russia. Il terror permanent russ envers la populaziun ucranaisa impedeschia talas emprovas. En pli saja terror dal stadi in dals menders crims insumma.
  • Il president russ Wladimir Putin fa responsabel il servetsch secret ucranais SBU per la greva explosiun sin la punt che collia la terra franca russa cun la peninsla da la Crim. I na dettia nagins dubis ch'i sa tractia dad in act terroristic per destruir infrastructuras civilas criticas da la Federaziun Russa, ha ditg Putin. L'Ucraina ha refusà las renfatschas.
  • L'ovra atomara Saporischja è puspè colliada cun la rait electrica externa, quai tenor l'Agentura internaziunala da l'energia nucleara IAEA. Ins haja reparà la colliaziun donnegiada la sonda, ha ditg il schef da l'IAEA, Rafael Grossi, sin Twitter. Quai saja mo in levgiament temporar en ina situaziun che saja uschiglio nunpussaivla. L'ovra atomara da Saporischja ch'è dapi il mars sut controlla russa, è adina puspè vegnida attatgada ils davos mais. Las partidas da conflict fan mintgamai responsabel in l'auter per questas attatgas.

8 d'october

  • Las truppas russas en l’Ucraina èn sut squitsch pervi da las cunteroffensivas. Uss han ils invasurs ordinà dad evacuar parzialmain la regiun da Cherson en il sid da l’Ucraina. Quai ha communitgà l’armada russa. 10'000 da civilistas e civilists pudessan uschia vegnir dischlocadas en duas regiuns en il sid da la Russia. Surtut persunas pli veglias e famiglias cun uffants duajan vegnir dischlocadas en Russia.
  • Las truppas russas en l’Ucraina han suenter pliras terradas survegnì in nov cumandant. Il general Sergej Surowikin saja vegnì incaricà dal ministeri da defensiun da manar «operaziuns militaras spezialas» en l’Ucraina, hai num da Moscau.
  • Sin la punt che collia la terra franca russa cun la peninsla Crim è sonda la damaun rut ora in fieu suenter in'explosiun. Fin a mezdi è el vegnì stizzà. L'agentura da novitads statala russa Ria Novosti rapporta ch'in vagun da martganzia d'in tren ch'era chargià cun carburant haja piglià fieu. Las autoritads russas discurran dad ina bumba en in camiun. Tenor infurmaziuns russas sajan dus parts da la punt crudadas ensemen. La punt sur la via da Kertsch era vegnida inaugurada il 2018 dal president russ Wladimir Putin. Quai 4 onns suenter l'annexiun russa da la peninsla. Dapi l'offensiva russa en l'Ucraina hai adina puspè dà explosiuns sin la peninsla tranter auter er sin posts dal militar.
  • Suenter la retratga da las truppas russas or da la citad da Liman en l'ost da l'Ucraina han las autoritads tenor atgnas indicaziuns chattà radund 200 fossas ed ina fossa communabla.
  • L'Ucraina duai survegnir ulteriuras 1,3 milliardas dollars dal Fond monetar internaziunal IWF. Cun il credit d'urgenza hajan ins dà suatientscha a la dumonda da l'Ucraina per ulteriur sustegn. Cun ils daners duai tranter auter vegnir mantegnida l'economia dal pajais.

7 d'october

  • Il privel d'in accident nuclear tar l'ovra atomara a Saporischja exista tenor experts anc adina. Il schef da l'Agenzia internaziunala per la segirezza nucleara (IAEA) Rafael Grossi ha pledà a Kiev per ina zona da segirezza enturn l'ovra atomara occupada da la Russia. El negozieschia il mument cun l'Ucraina e la Russia. Proximamain vegna el perquai a far ina visita a Moscau. La Russia occupescha l'ovra dapi l'entschatta mars.
  • Grev bumbardament en la citad da Saporischja. L’Ucraina rapporta da plirs morts e grevamain blessads cura che plirs edifizis d’abitar sajan vegnids destruids.
  • Ucranais cumbattan ils Russ cun lur atgnas armas: Almain 440 panzers da cumbat e 650 chars armads hajan ils cumbattants ucranais tschiffà dals conquistaders, uschia il Ministeri da defensiun da la Gronda Britannia. Quai è bun la mesadad dals panzers che l’Ucraina ha en acziun.
  • En Russia crescha la critica envers il commando dal militar. Uschia rinfatscha per exempel il manader substitut administrativ da Cherson, Kiril Stremousow, ch’è vegnì installà da la Russia, che Moscau na chapeschia betg ils problems a la front.
  • La Svizra gida en l’Ucraina cun material e maschinas per cumbatter incendis, per serenar aua tschuffa e per rumir ruinas.

6 d'october

  • L'ovra atomara da Saporischja en l'Ucraina duai vegnir transfurmada en proprietad statala russa. Per quest intent ha il president russ Wladimir Putin suttascrit in decret. Dapi l'entschatta mars occupan truppas russas l'ovra atomara en il sid da l'Ucraina - che sa chatta sin territori che Putin ha annectà cun ses referendums fictivs.
  • L'allianza d’ieli Opec+ ha annunzià dad explotar dus milliuns barrels ieli pli pauc mintga di. Ils Stadis Unids han crititgà questa annunzia ch eha auzà il pretsch d’ieli.
  • La Russia saja avant in dilemma strategic tar la defensiun dals territoris enturn il flum Dnipro, quai tenor ils servetschs secrets da la Gronda Britannia. Per rinforzar la defensiun da Cherson stuessan els deplazzar truppas da Nowa Kachowa, ch’è dentant era d’impurtanza strategica.
  • Las truppas russas sa preparian per ina cunterattatga suenter che furmaziuns ucranais hajan reconquistà parts da la regiun da Cherson. Quai rapporta l’agentura RIA.
  • Students russ dad universitads privatas e persunas che vulan surpigliar ina professiun religiusa na ston betg entrar en servetsch militar. Sco il Kreml communitgescha, haja il president russ Wladimir Putin ha suttascrit in decret che deliberescha quellas persunas da la mobilisaziun.
  • Il suspect da greva sabotascha a la pipeline Nordstream 1 e 2 è sa verifitgà tenor indicaziuns da la Procura publica svedaisa. Ins possia ussa confermar ch’i haja dà detunaziuns en auas svedaisas che hajan chaschunà donns considerabels vi da las pipelines.

5 d'october

  • L'Italia survegn puspè gas russ. Quai communitgeschan il concern d'energia talian Eni ed il furnitur russ Gazprom. La fin d'emna aveva Gazprom smess la furniziun a l'Italia, supponidamain perquai ch'els n'hajan betg pudì pajar 20 milliuns euros garantias da segirezza a l'Austria. Raschun eran novas regulaziuns. L'Italia survegn il gas dad ina pipeline che maina tras l'Austria. Il concern talian Eni haja tenor atgnas indicaziuns entant pajà la summa al gestiunader.
  • L'annexziun dals territoris ucranais tras la Russia è terminada – per la Russia. Il president, Wladimir Putin ha suttascrit la lescha per l'integraziun da Cherson, Sporischj, Luhansk e Donezk sco territori dal stadi russ. Quai rapporta l'agentura da novitads statala Tass. Ensemen cun la peninsla Crim, che la Russia ha gia annectà il 2014, controlleschan els uss passa 16% dal territori ucranais.
  • Ils stadis da l'Uniun europeica èn sa cuvegnids sin in ulteriur pachet da sancziuns cunter la Russia – quai fiss l'otgavel.
  • Las truppas ucranaisas en il sid dal pajais s’avanzan e reconquistan adina dapli terren. Lieus en las regiuns da Cherson, Charkiw, Luhansk e Donezk sajan puspè sut controlla da l’armada ucranaisa – uschia Selenski en ses messadi per video quotidian.
  • Ils Stadis Unids han empermess a l’Ucraina da furnir ulteriuras armas per radund 625 milliuns dollars. Ultra da quai haja il president american Joe Biden sincerà a ses collega d’uffizi a Kiev ch’ils Stadis Unids na vegnian maina a renconuscher l’annexiun da territori ucranais tras la Russia.

4 d'october

  • Negoziaziuns cun il president russ Wladimir Putin èn vegnidas scumandadas en l'Ucraina. Il president ucranais Wolodimir Selenski ha decretà quai. La decisiun è vegnida fatga en il cussegl da segirtad e defensiun da l'Ucraina. Selenski ha gia annunzià quest pass il venderdi, ils 29 da settember - in di suenter che Wladimir Putin ha annunzià l'annexiun da las regiuns Luhansk, Donezk, Saporischschja e Cherson, che tutgan tenor lescha internaziunala tar l'Ucraina, èn dentant controlladas da la Russia.
  • Umens russ èn ids en massas a Kasachstan dapi la mobilisaziun. Dapi che la mobilisaziun parziala ha cummenzà èn radund 200'000 burgais russ entrads a Kasachstan, di il minister da l'intern Marat Achmetdschanow.
  • Il territori enturn las foras da gas vi da las duas pipelines Nordstream 1 e 2 è vegnì bloccà. Sco la procura publica svedaisa ha communitgà, duaja uss dar investigaziuns als lieus pertutgads. En consequenza na dastgan bastiments betg pli traversar la passascha u bittar l’ancra. Er scumandà èsi dà sfunsar e da pestgar en il territori bloccà.

RTR novitads+

Artitgels legids il pli savens

Scrollar a sanestra Scrollar a dretga