Siglir tar il cuntegn

Aluis Candinas Pigliar delinquents empè da peschs

Dapi in mez onn è Aluis Candinas schef da la Polizia criminala dal Grischun. L’um oriund da Rabius maina in’equipa da 100 persunas. Ses investigaturs e sias spezialistas han bler’experientscha cun delicts da drogas e d’economia e perfin cun cybercrime.

Mintga saira vegn in crimi en la televisiun. El cumenza per il solit cun ina bara e finescha suenter ina u duas uras cun in delinquent ubain ina delinquenta traplada. Aluis Candinas n’enconuscha la criminalitad betg da films, mabain da sia lavur sco schef da la Polizia criminala dal Grischun.

Polizist vor Kantonspolizei-Gebäude.
Legenda: En montura e cun pistola – il schef da la Polizia criminala dal Grischun Aluis Candinas. FMR

El è led ch’el n’è strusch confruntà cun sang e mazzaments sco en crimis. El e sia glieud examineschan savens enguladitschs. En pli ha la polizia criminala spezialists per cugliunarias economicas u cybercrime. Aluis Candinas dat en l’intervista cun la FMR ina survista dal vast champ da lavur da la Polizia criminala dal Grischun.

FMR: Vus avais la patenta da pestga. Tge è pli grev, pigliar in pesch u pigliar delinquents?

Aluis Candinas: Pigliar peschs è vieti grev. Jau sun ì dus onns a pestga e n’hai mai propi gì grond success. Tar ils delinquents èsi auter. Jau hai fitg buna glieud e nus avain bun success tar la polizia criminala. Igl è bel, sche nus vegnin da schliar cas.

Ils crimis cumenzan savens cun ina bara, per il pli èsi ina bara sanguinusa. Quant savens essas Vus confruntà cun sang e mazzaments?

Avant ch’jau hai midà tar la polizia, era jau stà procuratur public. Là hai jau vis pli savens baras. Sco schef da la polizia criminala n’hai jau fin ussa mai gì da far directamain cun ina bara. E mazzaments n’avain nus – tge cletg – era betg gì ils davos mais.

Co avais Vus magunà tals muments, cura che Vus eras tar la procura publica?

Quai èn maletgs ch’ins emprova da metter d’ina vart e da guardar ch’els na sajan betg trasora preschents.

Radund 100 persunas lavuran sut Vus tar la polizia criminala. Cun tge sa fatschenta Vossa glieud principalmain?

Jau hai quatter partiziuns principalas e duas da stab. Tar mai lavuran per exempel ils investigaturs ubain la tecnica criminala. La pli gronda partiziun è il post da polizia a Cuira. Tuttas annunzias che han da far cun criminalitad en la citad vegnan sin quest post tar nus. Dal traffic s’occupa la polizia da la citad. Sin noss post a Cuira lavuran 32 persunas.

S’occupan questas persunas cunzunt da delicts da drogas?

Il post da Cuira s’occupa fitg savens cun delicts commess da consuments da drogas. Persunas dependentas da base – quai è cocain cuschinà cun amoniac – èn malsaunas. Base fa vegnir uschè dependent che questas persunas dovran circa mintga 20 minutas ina nova purziun. Per gliez dovran ellas daners e commettan delicts. La gronda part da la glieud sin il post da Cuira s’occupa da tals delicts. Ma da cumbatter il commerzi cun drogas sco tal è lura principalmain chaussa da la partiziun dals investigaturs.

Tge delicts èn uschiglio anc fitg preschents en il mintgadi da la polizia criminala?

Enguladitschs capitan fitg savens. Ina partiziun cumbatta era delicts d’economia. Insumma avain nus tuttas spezialisaziuns sin delicts che auters chantuns enconuschan era. Delicts da vita e mort n’avain nus per cletg bunamain tants sco nagins.

Quants spezialists avais Vus per delicts d’economia? Dat la Polizia criminala dal Grischun insumma dumogn a cas uschè cumplexs?

Igl èn tschintg persunas che lavuran en questa partiziun. In cas d’economia è fitg cumplex ed emplenescha ordinaturs. I na sa tracta quasi mai be dad ina singula cugliunaria u d’ina suletta sfalsificaziun, mabain adina da plirs delicts enina. Nus avain persunas che han lavurà pli baud en l’economia privata per exempel sco fiduziaris. Per intercurir tals cas ston ins chapir bler da bilantschas e da contabilitad.

In grond tema è oz la cybercriminalitad. Quanta glieud avais Vus là?

Jau hai ina partiziun spezialisada da set persunas per tals cas. En pli datti ina partiziun che examinescha computers u telefonins che nus avain confiscà suenter ina perquisiziun da la chasa (tud. Hausdurchsuchung).

È la lavur da polizia daventada pli tecnica?

Gea. Dad ina vart avain nus l’incumbensa dad intercurir delicts. Da l’autra vart faschain nus era la defensiun da privel. Noss pensum è per exempel era da tschertgar persunas sparidas. Per gliez èn era noss tecnicists dumandads. Nus avain bunas cumpetenzas e pudain localisar entaifer in radius ina persuna ch’è forsa sparida en las muntognas ed ha cun sai ses telefonin. Per localisar il punct precis, nua che questa persuna sa chatta, dumandain nus lura per agid la polizia da Turitg u l’armada che vegn cun il helicopter. Nus avain en pli in bun barat da know-how entaifer il concordat da polizia da la Svizra Orientala.

Anc ina giada tar cybercrime: Vegn la polizia insumma da schliar tals delicts en l’internet u èsi in grond frust, perquai ch’ils malfatschents èn lunsch davent en l’exteriur e na vegnan mai pigliads?

Il grond problem è la glieud che ha il sentiment da vegnir a daners senza lavurar. La glieud crai da savair investir oz 100 000 francs e da lura avair damaun 200 000 francs. Qua ston ins simplamain dir: Quai na datti betg. Il problem è che la glieud crai als engianaders en l’internet e paja daners sin contos en l’exteriur. Sch’ils daners èn en l’exteriur, na dumagnain nus tant sco nagut pli enavos en Svizra.

Na scuvran Voss spezialists lura nagut?

Nus pudain localisar e vesair nua ch’ils daners èn ids. E nus partin las infurmaziuns cun ils auters chantuns. Sch’ils daners sa chattan anc en Svizra, pudain nus gidar, ma sch’els han bandunà il pajais, èsi tant sco tschert ch’ins sto emblidar da survegnir enavos ils daners.

I vegn adina ditg, sch’i capitia insatge, era pitschens delicts, duain ins annunziar quai a la polizia. Ma vegn la polizia insumma dad ir suenter a tuttas denunzias, era a pli pitschens delicts sco forsa ina mulesta verbala sexuala?

Tge che vegn annunzià tar nus, a quai avain nus l’obligaziun dad ir suenter. Ins sto dentant esser pertschert: Sche jau fatsch ina denunzia, stos jau era dir quai tar la polizia e forsa anc ina segunda giada tar la procura publica. Nus schain adina ch’ins duai far las annunzias, uschia vegnan ils delinquents traplads insacura, uschiglio na piglia quai nagina fin. Tar mulestas sexualas èsi simplamain adina immens grev da cumprovar che tala è schabegiada.

Ma en general tar pitschens delicts: Cura vegn la polizia en acziun e cura betg?

Nus avain la responsabladad da prender si tuttas denunzias che han da far cun il dretg penal. Per part explitgain nus a la glieud, tge consequenzas ch’ina denunzia ha, per exempel tar pitschens conflicts tranter vischins. Là pon ins sa chapescha far ina denunzia, ma ins sto lura viver vinavant sper il vischin. La dumonda è en tals cas: Chattan ins ina autra schliaziun che sur il dretg penal?

Sch’in brischament sco a Crans-Montana capitass en il Grischun, co dess Vossa glieud dumogn ad in tal eveniment?

L’ultim fitg grond cas en il Grischun è stà l’aviun «Tante Ju» ch’è crudà giu sur Flem il 2020. Il brischament da Crans-Montana è natiralmain in cas extrem grond. L’emprim mument fiss nossa glieud sin il plaz e suenter duvrassi agid dad autras polizias. Ins ha gea pudì leger en las medias che differents corps da polizia han gidà a Crans-Montana. Era da nossa polizia èn duas persunas stadas en il Vallais.

Tge è il mender vi d’ina tala disgrazia per la polizia ed ils agids d’urgenza, las impressiuns u il squitsch da lavur?

Las impressiuns cun tantas baras. Quai è in cas che nagin giavischa en l’agen chantun.

Bajegià enturn sez la chasa

Aluis Candinas (40) è creschì si a Rabius. El viva cun sia dunna e ses buob da 3 onns a Malans. En ses temp liber saja sia famiglia il pli impurtant, di il schef da la polizia criminala. La chasa nua ch’el abitescha, ha el rugalà e bajegià enturn sez ensemen cun sia dunna. Da preschent è el londervi da renovar in ulteriur bajetg, sch’el chatta temp sper la lavur.

Polizist in Büro mit blauer Uniform, vor Holzschränken.
Legenda: Cun radund 100 inquisiturs e spezialistas cumbatta Aluis Candinas la criminalitad. Dapi l’avust passà è el schef da la Polizia criminala dal Grischun. FMR

Il 2007 ha Aluis Candinas fatg la matura professiunala a la scola media commerziala a Glion. Suenter ha el studegià dretg d’economia a la ZHAW a Winterthur e lura fatg il master en giurisprudenza a l’universitad a Lucerna. Il 2015 ha el, curt suenter la patenta d’advocat, gist anc acquistà la patenta da pestga.

Sis onns ha il Sursilvan lavurà sco procuratur public avant ch’el ha cumenzà il 2022 tar la Polizia chantunala dal Grischun. El è stà schef da la partiziun da commando e da la polizia da traffic fin ch’el è daventà l’avust da l’onn passà schef da la polizia criminala.

RTR bun'ura

Artitgels legids il pli savens