Avant paucas emnas ha il chantun Zug scumandà da mangiar tscherts peschs or dal lai da Zug. Motiv: Els èn contaminads cun PFAS. Las «chemicalias eternas» èn gia da ditg dapertut en la natira ed ellas restan era là – per adina. Tschertas dad ellas pon chaschunar cancer, sch’ellas vegnan en il corp uman. Dentant: Tge capita cun quellas substanzas, sche nus las bittain davent? Per exempel nossa vestgadira outdoor veglia u il palpiri per il furn?
PFAS èn uschenumnadas substanzas per- e polifluoradas.
Pertge numn'ins PFAS era «chemicalias eternas»?
Perquai ch'ellas èn decumponiblas fitg mal en l'ambient. Lur colliaziuns chemicas na sa laschan strusch rumper. Sch’els chattan ina giada la via en l'ambient, restan ellas là.
Nua chattan ins quellas?
PFAS han qualitads empernaivlas, protegian dad aua ed ieli. Ins las chatta en vestgadira outdoor, en emballadis da victualias, en colurs u pli baud en stgima da stizzar fieus dals pumpiers.
Quant nuschaivels èn ellas?
Las «chemiacalias eternas» pon donnegiar il sistem d'immunitad ed il svilup d'uffants che n’èn anc betg naschids. Ultra da quai vegnan ellas suspectadas da promover differentas sorts da cancer.
Nus tuts duvrain e stimain mintga di ils effects da las chemicalias PFAS. Ils tartuffels brassads na tatgan betg en la padella da teflon u la plievgia n’entra betg en ils chalzers da viandar impregnads.
Ina ardera da rument n’è betg construida per destruir PFAS.
Sche nus bittain davent quels products van els en las arderas da rument. Là vegn la gronda part dals PFAS destruì. Tuttina survivan anc bleras perfin il fieu e las chaliras da 800 grads celsius.
-
Bild 1 von 5. «Ina ardera da rument n’è betg construida per destruir PFAS.» Quai di il president dal cussegl administrativ da la GEVAG Jürg Kappeler. Bildquelle: RTR.
-
Bild 2 von 5. In simpel molecul da PFAS. Bildquelle: RTR.
-
Bild 3 von 5. L'ardera a Trimmis. Bildquelle: RTR.
-
Bild 4 von 5. La deponia da rument a Cazzas. Bildquelle: RTR.
-
Bild 5 von 5. «PFAS èn in problem serius. Sche quai daventa in problem gravant, vegn l’avegnir a mussar.» Quai di Georg Thomann da l'Uffizi per natira ed ambient grischun. Bildquelle: RTR.
Cun la tschendra vegnan quellas substanzas sin deponias – e da là en las auas. Quel exempel mussa: Il cumbat cunter las PFAS è ina sfida - betg mo per la dismessa, mabain en general. E soluziuns persvadentas èn pir en svilup.
Nus consumentas e consuments pudain influenzar be parzialmain noss diever cun las chemicalias eternas. I na dat nagina obligaziun da decleraziun per products che cuntegnan PFAS.