Pidras da letg daventan er en il Grischun pli e pli in tema. Gia duas chamonas dal CAS han stuì prender mesiras pervi d'ina infestiun. Per il cumbattant da parasits grischun Sandro Derungs è quai in cler segn ch'il problem s'accentuescha en las Alps.
En questa stagiun saja la situaziun extraordinaria, di Derungs envers SRF. Ils onns passads haja quai dà pli savens pidras da letg en chamonas da muntogna. Ils parasits vegnian per il pli purtads da viandantas e viandants en satgados, vestgadira u satgs da durmir.
Avant 25 onns n'avain nus gì quasi naginas pidras da letg en Svizra.
En l'Austria, l'Italia e la Frantscha sajan els gia dapi onns in problem. En Germania vegnia infestada mintga 20avla chamona ina giada l'onn, scriva l'Uniun alpina tudestga. En Svizra datti tenor il Club alpin svizzer (CAS) be singuls cas da pidras da letg. Privlus na sajan ils insects che tschitschan sang dentant betg per l'uman. «Igl è sco tar mustgins. Ellas èn mulestusas e mintgina è ina da memia», di il cumbattant cunter parasits Derungs.
Samuel Menzi è dapi 12 onns en la suprastanza da la secziun Tavau dal SAC. Durant quest temp haja el gì da far cun in singul cas e sin quel hajan els reagì svelt.
Nus avain immediat serrà la tegia è laschà vegnir in cumbattaparasits. Lez è arrivà il proxim di, ha dischinfectà e tractà la tegia.
Uschia hajan els suenter trais dis puspè pudì avrir la tegia. El recumonda da scurlattar mintgamai il satgados e lavar la vestgadira cun temperaturas pli autas. Quai sajan recumandaziuns, reglas propi liantas duai be dar sch'i dess per exempel cas da pidras da letg en tegias vischinas.
30 onns en acziun cunter parasits
Stentus vegni, cura che las pidras da letg èn ina giada arrivadas en ina chamona. Ils animals sa zuppan en sfessas, cuvridas da lain u madrazzas e sajan grev da chattar. Vitiers vegn che las chamonas èn en lieus periferics. Il cumbat custa tenor Derungs tut tenor la dimensiun tranter 1'000 e 9'000 francs per chamona.
Dapi dus onns ha Sandro Derungs sustegn dal chaun detectur «Jäck». Il terrier è trenà da chattar las pidras da letg.
Cun ina quota da success da passa 95% chatta il chaun ils pitschens parasits schizunt en lieus ch'èn grev accessibels, raquinta Derungs.
L'um da 54 onns da Domat è dapi radund 30 onns da viadi sco cumbattant cunter parasits en il Grischun ed en la Svizra Orientala. Latiers ha el fatg tras ina midada marcanta: «Avant 25 onns n'avevan nus en Svizra quasi naginas pidras da letg.»
Uniuns alpinas mettan sin prevenziun
Che las pidras da letg en chamonas alpinas daventan pli e pli in problem, mussa er il sguard en l'exteriur. Uniuns alpinas en Germania, Austria ed il Tirol dal Sid han dacurt lantschà cuminaivlamain campagnas da prevenziun. Il CAS da sia vart recumonda a ses giasts da lavar suenter pernottaziuns en chamona satgs da durmir e vestgadira tar 60 grads ubain da schelentar l'equipament per plirs dis. Uschia duai vegnir impedì ch'ils animalets van da chamona tar chamona.
Anc sa tractia en Svizra da cas singuls. Ma las annunzias d'enfin uss da questa stad mussan: er las chamonas da muntogna grischunas na restan betg schanegiadas da l'unda internaziunala da pidras da letg.
Las pidras da letg tschitschan sang da lur ospitant principal, l'uman, gia a partir da l'emprim stadi da svilup. Qua èn els circa 1,5 millimeters gronds. Creschids ora èn els tar 8,5 millimeters. Las pidras da letg vegnan radund in mez onn veglias, èn activas la notg e piztgan savens pliras giadas ina sper l'autra. Sin la pel è perquai savens da vesair ina «Via da pidras». Ina femella metta en sia vita fin 150 ovs.