Avant treis onns ha l'Uniun La Vitrina avert sia emprima Vitrina en in clavà vegl en il vitg da Curaglia. Igl è per uschè dir in pitschen museum che sa fatschenta da l'istorgia da la vischnanca. Gia lura aveva l'uniun la finamira d'avrir ina segunda Vitrina en in auter vitg da la val. Ussa è quella realitad. Dumengia, ils 5 da fanadur 2026 a las 11.30 avra la Vitrina a Pardé sias portas. Gia avant han vischins da l'aclaun da Sogn Roc pudì prender in'invista dal clavà e da l'exposiziun. «Prest tuts èn vegnids per guardar. Jau hai gì plaschair da quai interess», di Albert Lutz. El è president da l'Uniun La Vitrina e responsabel per quest segund grond project en furma d'in museum.
Documents restants
Era questa giada ha Albert Lutz sfeglià en archivs – surtut da fotografias – ed intervistà e filmà vischinas e vischins dal a val. «Quels che vivan qua u han ina relaziun cun Medel pon raquintar insatge. Quai èn documents restants per adina», di l'anteriur directur dal Museum Rietberg a Turitg ed istoricher d'art che ha sias ragischs famigliaras a Soliva. Il clavà elegì per la segunda Vitrina a Pardé na sa chatta betg lunsch davent da la via chantunala. El è en possess da la famiglia Coray-Capaul da Mustér ed è vegnì mess a disposiziun gratuitamain per quest intent. En il clavà è vegnida endrizzada in'exposiziun da fotografias veglias ed in chantun da seser cun vista sin ina tenda. Sin quella vegnan mussads ils films documentars fatgs per quest intent.
Co tuna la val?
Per uschè dir il coc da La Vitrina a Pardé è ina stanza concepida acusticamain, uschia che las pli differentas ramurs pon vegnir percepidas qua sur in mantun autpledaders. En quella stanza procura l'artist da tun Pius Morger per in eveniment acustic en trais dimensiuns. «Igl è ina spassegiada per las ureglias», constatescha Albert Lutz. La ramur dals guauds, dals dutgs e dals zains da la val s'uneschan ad in maletg da tuns.
In ulteriur interessant element da l'exposiziun è in clip da video da Julian Sartorius. «Il percussiunist da jazz da renum internaziunal è vegnì la stad 2025 a Pardé per far in clip da video e per sunar en il uigl ch'è silsuenter vegnì reconstruì en in museum. Igl uigl cun tut ses relasch da guaffens e maschinas ha servì ad el sco instrument da tuns. El fa vegnir igl uigl en vibraziuns ritmicas fascinantas», declera Albert Lutz.
Il lungatg medelin
«Enta Medel discurran ins rumantsch sursilvan – e quai en il tun local nunconfundibel dal lungatg medelin, dal dialect da Medel. Part da la polifonia fan era ils lungatgs e dialects da la Bassa, las vuschs dals segundindigens e giasts», di Albert Lutz. Sper las bellas fotografias veglias dalla val ha era il stgazi dal lungatg plaz en la nova Vitrina a Pardé. Il dialect medellin è mantegnì per gronda part, uschè bain sco tradiziuns musicalas. Albert Lutz ha documentà las differenzas dals dialects da Medel, Tujetsch e Mustér en in film. Per quel ha el envidà ils treis conscolars gimnasials da pli baud Florentin Lutz (Medel), Marcus Huonder (Mustér) e Roman Schmid (Tujetsch) ad ina runda da discussiun.
Films en la mediateca
Entant che il teater ed il chant dal chor èn anc adina activitads vividas en la Val Medel, ha la loscha musica instrumentala, la Societad da musica Medel, chalà da sunar il 2019. Era a quels temas sa deditgeschan films documentars da La Vitrina a Pardé. Medemamain vegnan mussadas documentaziuns cun vischinas e vischins da la val. Els relatan da pli baud e dal svilup en vischnanca. Ils films èn dal reminent da chattar tuts en la mediateca sin la homepage da La Vitrina (lavitrina.ch).
Documents grazia a relaziuns
Sco directur dal Museum Rietberg a Turitg ha Albert Lutz tgirà bunas relaziuns cun bleras instituziuns, fundaziuns ed archivs. Quellas relaziuns ha el pudì duvrar per ses projects da cultura ed istorgia en la Val Medel. Uschia ha el gì access ad in mantun museums, instituts, bibliotecas e fototecas. Là ha el chattà documents e surtut fotografias da pli baud da la Val Medel sco per exempel da Jakob Hunziker (1827 – 1901), Rudolf Zinggeler (1864 – 1954) u era pader Karl Hager (1862 – 1918), Walter Mittelholzer (1894 – 1937) e Johann Feuerstein (1871 – 1945). L'exposiziun a Pardé ha el realisà en stretga collavuraziun cun Daniela Kienzler e Marco Coray.
- L'avertura uffiziala da La Vitrina a Pardé ha lieu dumengia, ils 5 da fanadur 2026 a las 11.30. Suenter l'apéro ed ils discurs d'avertura sa porscha la chaschun da gentar a Pardé e da giudair il stgazì musical da Clau Maissen e Rees Coray. Per arrivar a Pardé cusseglian l'Uniun La Vitrina da duvrar l'auto da posta u il servetsch cun bus da shuttle davent da Platta. Igl è dentant era pussaivel da far dumengia ina spassegiada da Curaglia enfin a Pardé. Ils museums a Curaglia e Pardé èn averts mintga di da las 09.00 enfin a las 19.00. Entrada libra.