Actualmain èsi en grondas parts da la Svizra extrem sitg. Era tar il pur Urs Burri en il territori da Napf a Lucerna. Sin ses bain Elbach cultivescha el surtut pastgiras per sias vatgas. Dentant producir avunda fain per l'enviern daventa adina pli fitg ina sfida cun la midada dal clima .
«La plievgia è oz bler mendra repartida», di Burri, «nus avain en curt temp fitg blera aua, lura ditg nagut». Sche il sulegl splendura, èsi immediat extrem chaud. Cumbinà cun il vent chaud setgenta il terren svelt, sco uss.
Sco pur survegn el da sentir il 1:1. Sias entradas dependan co l'onn va, sch'el sto cumprar pavel u betg. Perquai ha Urs Burri agì avant dus onns e mez. El ha fatg ils emprims foss da sfundrada. Quests foss, er numnads Keylines, sa chattan pli sisum las spundas. Sch'i plova, s'empleneschan ellas spert cun aua. Quai tampuna ferma plievgia e sminuescha l'erosiun. En pli sfundra l'aua ch'è en il foss plaunsieu en il terren.
Tegnair l'aua enstagl da perder ella
-
Bild 1 von 3. Keyline. Ina Keyline è in foss da radund 40 centimeters profunditad nua che l'aua da plievgia sa rimna. Quella qua va dad omaduas varts da la collina e maina l'aua da sanester e dretg vers il dies. Bildquelle: Paul Southard.
-
Bild 2 von 3. Puz da retegn. Il puz da retegn duai tranter auter proteger il bain cunter inundaziuns. Pertge gia duas giadas è il tschaler dad Urs Burri stà sut aua suenter fermas precipitaziuns. Bildquelle: SRF / Felicitas Erzinger.
-
Bild 3 von 3. Reservuar. Il reservuar vegn spisgentà da duas funtaunas e tegna 1500 liters. Quest'aua po vegnir manada intenziunadamain en bischens cun foras per sauar la spunda. Bildquelle: SRF / Felicitas Erzinger.
Questa primavaira ha Urs Burri lura fatg in puz da retegn, in reservuar e lingias da drenascha spezialas. Er quai duai tschiffar aua, arcunar e reparter ella en temps da sitgira. Quai funcziuna uschia: Colliads al reservuar ed al puz èn bischens cun foras. Sch'i fa da basegn po Urs Burri avrir quellas ed uschia sauar las spundas sut ils bischens per che il pastg na vegnia betg brin.
Perscrutaziun cun a bord
Las mesiras sin il bain d'Urs Burri fan part dal project «Slow Water» da l'Uffizi federal d'agricultura. En tut sa participeschan 110 manaschis en ils chantuns Lucerna, Basilea-Citad e Basilea-Champagna. Els tuts realiseschan differentas mesiras, da foppas da sfundrada sur semenzas intermediaras fin a plantas e saivs vivas.
Accumpagnà scientificamain vegn tut quai dals dus idrogeologs Oliver Schilling e Paul Southard da l'universitad da Basilea. Els duain chattar ora quant che mintga singula mesira porta. Pia per quant che l'umiditad dal terren s'augmenta e pizs da deflussiun sa sminueschan.
Per quai han els installà tozzels sensurs che mesiran la precipitaziun, l'umiditad dal terren, livels e deflussiuns. Ed els quintan cun models per transferir ils resultats sin auters champs. «Nossa finamira è da crear en l'entira Svizra per zonas d'agricultura ina charta per stimar quant impurtanta ch'ina mesira po esser», di Oliver Schilling. Pertge l'effect sa differenziescha tut tenor crappa, terren, idrologia, pendenza ed exposiziun.
Travasch e miseria èn gronds
«L'interess per questas infurmaziuns è grond», di l'idrogeolog Schilling. Blers manaschis e chantuns vulan realisar mesiras pervi da la setgira creschenta e pli savens plievgias fermas. Intgins sajan era gia activs. Schilling sez tgira in ulteriur project en il Seeland: Là duai l'utilisaziun d'aua sutterrana vegnir organisada meglier per segirar la sauaziun per la cultivaziun intensiva da legums.
Il pur Urs Burri ponderescha entant gia il proxim pass: El vul rimnar aua da plievgia giu dal tetg. Ed uschia esser preparà anc meglier sin periodas fitg sitgas, sco gist uss.