Enturn l'ESAF, la festa da lutga federala da l'emna passada a Mollis, è sper la lutga era vegnì discurrì bler da taurs: dal «Zibu», il taur ch'era il premi principal per il retg da lutga, u era dal «Muni Max», il taur da lain da 20 meters autezza e 30 meters lungezza – l'emblem inuffizial da l'ESAF 2025. Quest ulteriur taur qua n'ha betg anc gì ses grond mument.
Il terz taur ch'ha laschà traglischar durant la fin d'emna ils egls da pitschen e grond è quel qua. In che paisa ina tonna, ina tonna tschigulatta. La co-creadra da quella sculptura dultscha è ina surmirana. Jolanda Stgier oriunda da Parsonz. Nus avain discurrì cun ella sur da las sfidas da quella acziun, in acziun detg spontana.
RTR: Jolanda Stgier, Vus essas tar l'interpresa glarunaisa «Läderach» la responsabla per il svilup da products, ed er ina da las testas creativas davos il taur da tschigulatta ch'è stà da vesair a la festa da lutga federala a Mollis. Tge è l'istorgia da quel taur?
Jolanda Stgier: L'istorgia da quel taur è che nus vulevan far insatge spectacular. E perquai ch'in taur è er il premi principal, avain nus decidì da far in taur da tschigulatta. E per ch'i na saja betg memia lungurus, avain nus creà el en grondezza originala.
RTR: Tge è stà il model per il taur?
Jolanda Stgier: In taur sco quai ch'ins vesa en lal natira, cun chommas satiglas, n'è betg stà pussaivel pervia da la stabilitad. Uschia avain nus ensemen cun Marc A. Trauffer pudì surpigliar sias vatgas da lain sco model. Quai è stà per nus il model ideal per la stabilitad da la tschigulatta.
-
Bild 1 von 2. Las figuras da lain da Trauffer èn stadas il model per il taur da tschigulatta ... Bildquelle: Keystone.
-
Bild 2 von 2. ... uschia ch'il chantadur Marc A. Trauffer è er stà sin visita tar Jolanda Stgier durant il process creativ. Bildquelle: Läderach.
RTR: Tge èn stadas las pli grondas sfidas da far quel taur da tschigulatta?
Jolanda Stgier: Tschigulatta è fragila e perquai avain nus stuì ponderar bain, co insumma entschaiver. Las chommas giudim èn plain tschigulatta, quai è massiv. Lura en il venter avain nus ina construcziun da tschigulatta cun rusnas per ch'el saja in pau pli lev. Cunquai ch'el è sin quatter chommas è la stabilitad qua. Nua che nus avevan in pau tema era che la testa croda giu. Ed er la cua era pertutgant la stabilitad pli greva da far.
La finamira era da far in taur da 1,80 meters autezza sin 2,30 meters lunghezza. E nus avain durvrà enturn ina tonna tschigulatta naira.
RTR: Ina tonna che ha alura gì da vegnir insaco sin l'areal da festa, e quai na sarrà betg stà uschè simpel?
Jolanda Stgier: Il transport da la fabrica enfin sin l'areal da festa n'è propi betg stà simpel. Er sch'igl era mo ina curta distanza. La stabilitad da la tschigulatta n'è natiralmain betg sco lain u insatge cun struvas. Igl è stà grev da transportar. Nus avevan securitas che ha transportà per nus, uschia ch'il chauffeur dal camiun pudeva ir plaun. Nus essan ids cun 30 kilometers l'ura tras las vischnancas. E lura avain anc gì l'ultim toc sin il prà, nua che nus n'avain betg pudì ir cun las maschinas. Perquai avain alura fatg quai cun l'helicopter.
-
Bild 1 von 3. Tschigulatta è fragila perquai è il transport betg stà uschè simpel. Bildquelle: Läderach.
-
Bild 2 von 3. Il camiun ha stuì ir cun 30 km/h tras las vischnancas glarunaisas fin sin l'areal da festa. Bildquelle: Läderach.
-
Bild 3 von 3. Ils davos meters è il taur vegnì sgulà cun in helicopter. Bildquelle: Läderach.
RTR: Co èsi alura ì al taur da tschigulatta la fin d'emna? È el restà entir enfin la fin?
Jolanda Stgier: Per mamezza hai jau adina ditg: Sch'el rumpa u sch'el lieua cun il sulegl u da la chalur, alura è el al dretg lieu. Là nua ch'el tutga e nua ch'el sto esser. Ma nus avain gì cletg. L'aura n'è betg stada uschè chauda. Venderdi e sonda èsi stà tip top. Là avain nus simplamain gì dapli difficultads cun l'umiditad. E dumengia eri schont chaud, ma tuttina n'ha el betg dà suenter.
RTR: Èsi stà plitost ina idea spontana dad ir cun il taur sin l'areal da festa? U avevas planisà quai ordavant?
Jolanda Stgier: Quella idea è stada fitg spontana. Cura che nus avain vis, tge aura ch'igl è, avain nus decidì spontanamain che nus al purtain anc sin l'areal da festa. Sch'i fiss stà dapli che 25 grads, n'avessan nus betg pudì far quai.
RTR: Construì el avevas uschia u uschia. Fiss l'idea uriunda stada da tegnair el en la fabrica?
Jolanda Stgier: Gea, el è stà a Bilten en il «House of Läderach» e l'idea fiss stada da tegnair el là. Er pervia da la stabilitad e pervia da la chalur. Là hai adina la dretga temperatura. E cura che nus avain vis che l'aura n'è betg uschè chauda, avain nus alura tuttina pudì far quai.
E quant temp avais duvrà per construir quel taur da tschigulatta?
Jolanda Stgier: Nus avain cumenzà avant prest in onn cun l'idea. Nus avain er duvrà furmas per ch'i giaja insumma. E tut en tut essan nus stads enturn 250 uras vi dal taur, fin ch'el è stà finì uschia sco ch'el stat ussa qua.
RTR: En duas persunas?
Jolanda Stgier: Nus essan stads en dus. Il schef ha gì l'idea. El è stà il creativ che ha er fatg il maletg. Ed jau sun alura quella che ha pudì modellar.
RTR: E nua è ussa quella sculptura da tschigulatta?
Jolanda Stgier: Il mument avain nus anc da spetgar in zic fin che nus pudain ir per ella sin l'areal da festa. Suenter vegn ella puspè transportada en la fabrica. E lura avain nus da guardar, co che nus giain vinavant. Perquai che las temperaturas han tuttina fatg in zic insatge cun la tschigulatta.
RTR: E co va quai alura vinavant cun el? Vegn el mangià u plitost betg?
Jolanda Stgier: Na, per mangiar n'è el betg. Perquai ch'igl è stà blera lavur a maun, e perquai ch'i n'è betg pli gist uschè igenic. Ed uschia avain nus decidì gia avant che nus avain fatg el, sche nus duvrain ina massa tschigulatta da la reciclar ... ditg nausch pitgar ensemen el e duvrar alura puspè per autras sculpturas da tschigulatta.
RTR: Avais schont in idea, tge ch'i pudess dar sco proxim?
Jolanda Stgier: Lungurus na vegni betg. Nus avain adina ina massa ideas, tge che nus pudessan anc far. Ed insatge vegnin nus schont a far or da quella tonna tschigulatta.