Il di ch'il rumantsch è daventà "naziunal"

Ils 20 da favrer 1938 è stà in di istoric per ils Rumantschs e las Rumantschas. Divers vitgs rumantschs han perfin laschà tutgar ils zains quest di. La raschun: il suveran svizzer ha acceptà cun grondischma maioritad la renconuschientscha dal rumantsch sco quart linguatg naziunal da la Svizra.

75 onns rumantsch sco linguatg naziunal e quai ch'è succedì dapi lura

BRUDERER, RUEDI - 75 ONNS LINGUA NAZIUNALA CUN SUTTI._RTR000000266716_20131209_143810_v_webcast_h264_q10.mp4

L'impurtanza e l'avegnir dal rumantsch

Da sanester: Chasper Pult, Duri Bezzola e Martin Bundi. Bild in Lightbox öffnen.

Legenda da maletgs: Da sanester: Chasper Pult, Duri Bezzola e Martin Bundi. RTR

Il plaschair en terra rumantscha è stà uschè grond, ch'ins ha schizunt laschà tutgar ils zains. Precis oz avant 75 onns, ils 20 da favrer 1938, han ils votants svizzers acceptà il rumantsch sco lingua naziunala. Tge muntada e tge effects che quella decisiun ha gì per il rumantsch, sch'ina tala votaziun avess il medem success oz e pertge ch'il rumantsch sto cumbatter en l'avegnir sin palancau politic - da quai discurran Duri Bezzola, il president da la Lia Rumantscha, Chasper Pult intermediatur da cultura ed anteriur president da la Lia Rumantscha e Martin Bundi, anteriur cusseglier naziunal ch'è s'engaschà ch'il rumantsch daventi era ina lingua parzialmain uffiziala.

Direct da Berna - ils 20-02-2013:

Georgina Janki en discurs cun Lucas Deplazes. Bild in Lightbox öffnen.

Legenda da maletgs: Georgina Janki en discurs cun Lucas Deplazes. RTR, J. Gaudenz

Il studio mobil dal Radio Rumantsch a Berna. Da davant: Olivia Hitz, Georgina Janki e Cristian Gottschalk e dretg Alois Beer vid la lavur. Bild in Lightbox öffnen.

Legenda da maletgs: Il studio mobil dal Radio Rumantsch a Berna. Da davant: Olivia Hitz, Georgina Janki e Cristian Gottschalk e dretg Alois Beer vid la lavur. RTR, J. Gaudenz

Rumantsch vegn il 1938 lingua naziunala

Il rumantsch è dapi 75 onns linguatg naziunal. Bild in Lightbox öffnen.

Legenda da maletgs: Il rumantsch è dapi 75 onns linguatg naziunal. Keystone

Ils 20 da favrer 1938 è il rumantsch vegnì renconuschì en ina votaziun dal pievel sco quarta lingua naziunala da la Svizra. Il postulat sco tal era gia vegnì lantschà l'entschatta dal tschientaner ed era stà ina da las emprimas finamiras da la Lia Rumantscha suenter sia fundaziun l'onn 1919. Propi concret èsi pir vegnì a partir dals onns 1930 e purtà success cun la folclorisaziun dal rumantsch. Igl era la fin dals onns 1930 ed il temp da la "defensiun spiertala", sviluppada tranter auter dal cusseglier federal Philipp Etter, sco strategia per unir il pievel svizzer en vista a las smanatschas dal naziunalsocialissem tudestg ed il faschissem en l'Italia.

Nagina festa per il 75avel

"The Swiss Avengers" produceschan la chanzun da giubileum. Bild in Lightbox öffnen.

Legenda da maletgs: "The Swiss Avengers" produceschan la chanzun da giubileum. mad

Per ils 25, 40 e 50 onns avevi mintgamai dà ina gronda festa per il giubileum ch'il rumantsch è vegnì linguatg naziunal. Per il giubileum da 75 onns datti dentant be ina chanzun ed in artitgel. Tenor il secretari general da la Lia Rumantscha, Urs Cadruvi, haja la suprastanza tematisà la dumonda dad organisar ina festa, ma ins haja vulì empruvar ina nova via da commemoraziun, e na puspè far ina festa quatter onns suenter il 90avel anniversari da la Lia.

65 onns rumantsch: euforia dal cussegl federal per il rumantsch

Chasa federala a Berna. Bild in Lightbox öffnen.

Legenda da maletgs: Chasa federala a Berna. Keystone

Ils 20 da favrer 1938 ha il pievel svizzer ditg gea al rumantsch sco linguatg naziunal. Il messadi dal cussegl federal era plain euforia per la chaussa. Chasper Pult aveva prendì sut la marella il 2003 minuziusamain quest messadi cun agid d'ina etnologa ed in giurist.

40 onns rumantsch: tge ha il statut "linguatg naziunal" purtà al rumantsch?

Il rumantsch è il quart linguatg naziunal. Bild in Lightbox öffnen.

Legenda da maletgs: Il rumantsch è il quart linguatg naziunal. Keystone

Ils 20 da favrer 1938 ha il suveran svizzer cun passa 90 pertschient da las vuschs ditg gea al rumantsch sco linguatg naziunal. Pertge ina tala euforia? E tge ha il statut "linguatg naziunal" purtà al rumantsch? Il Radio Rumantsch aveva empruvà da sclerir questas dumondas en in'emissiun il 1978 per ils 40 onns rumantsch sco lingua naziunala.

(md)