Il rumantsch grischun na po betg fitgar pe en scola

Pro idioms cunter rumantsch grischun en scola

Scolar cun cudesch da scola en rumantsch grischun. Bild in Lightbox öffnen.

Legenda da maletgs: Scolar cun cudesch da scola en rumantsch grischun. Keystone

Avant 8 onns ha il cussegl grond decidì d'edir meds d'instrucziun be pli en rumantsch grischun. L'onn 2007 han 23 classas dal Grischun cumenzà l'instrucziun da rumantsch grischun. Pir uss è dentant sa furmada - cun l'uniun Pro Idioms - opposiziun pli gronda cunter questa decisiun. Il schaner 2011 è vegnida fundada a Zernez l'uniun "Pro Idioms" Engiadina. Var trais emnas pli tard è vegnida fundada il pendant sursilvan, l'uniun "Pro Idioms Surselva" che s'engascha en favur dal sursilvan. Avant hai dà pauc sustegn da vart uffiziala per quest'uniun. En il Grischun central na pari anc betg da dar discussiuns concretas da vulair fundar in'uniun Pro Idioms.

Rumantsch grischun lascha fimar ils chaus en Surselva

Bild in Lightbox öffnen.

Legenda da maletgs: Keystone

La Pro Idioms ha puspè dà nov fieu a las discussiuns cunter il rumantsch grischun en scola. Bandischar il rumantsch grischun da las scolas rumantschas u cuntinuar cun l'introducziun dal linguatg standardisà? Las opiniuns èn divididas. Il tun tranter adherents ed adversaris daventa adina pli dir.

Martin Jäger per discussiun davart RG en scola

cunt-20110130-Controvers - La renaschientscha dals idioms

La regenza grischuna è pronta da discutar danovamain l'instrucziun dal rumantsch grischun en scola. La tematica saja urgenta perquai ch'ins saja curt avant da publitgar novs cudeschs da matematica. Martin Jäger, cusseglier guvernativ e schef da l'uffizi da scola dal Grischun, ha ditg envers Radiotelevisiun Svizra Rumantscha, ch'el prendia fitg serius las discussiuns ed ils pensiers da la Pro Idioms. Ad el na giaja quai dentant betg per elavurar las decisiuns ch'èn vegnidas prendidas en il passà, mabain da far ussa la discussiun davart il rumantsch grischun en scola. En il Controvers da la Televisiun Rumantscha ha cusseglier guvernativ Martin Jäger discutà ensemen cun exponents da la Pro Idioms ed il parsura da la Lia Rumantscha.

Situaziun giuridica intscherta tar RG en scola

Giusep Nay. Bild in Lightbox öffnen.

Legenda da maletgs: Giusep Nay. RTR

Giuridicamain è la situaziun dal rumantsch en scola intscherta. D'ina vart ha il chantun la cumpetenza da decider en tge lingua ch'ils meds d'instrucziun vegnan edids. Da l'autra vart han las vischnancas il dretg da fixar lur lingua da scola en la constituziun u en ina lescha communala, quai dentant be en cooperaziun cun il chantun. La constituziun chantunala na saja en quest cas betg clera, di l'anteriur president da la dretgira federala Giusep Nay. Dad ir la via giuridica cun iniziativas communalas fiss fitg grev per las vischnancas. Giusep Nay vesa la suletta pussaivladad per sa dustar cunter il rumantsch grischun en scola cun cooperar cun il chantun.

Discussiun speziala - idioms enavos en scola

Da sanester: Domenic Toutsch e Gian Peder Gregori Bild in Lightbox öffnen.

Legenda da maletgs: Da sanester: Domenic Toutsch e Gian Peder Gregori RTR

Ils idioms duain puspè turnar en las stanzas da scola rumantschas. Suenter che la regenza ha propagà onns ora il rumantsch grischun, ha ella ussa midà opiniun. Tenor la nova lescha da scola duain ils cudeschs da linguatg e matematica puspè vegnir producids en ils idioms. Ha il rumantsch grischun fatg naufragi? U è quai l'entschatta da la fin dal rumantsch?

Studi: Differenzas èn pitschnas tranter RG e l'idiom en scola

Ils resultads dal studi davart il Rumantsch Grischun en scola-tsg-20111026

Scolaras e scolars da la quarta classa primara legian e scrivan tuttina bain sch'els han frequentà l'instrucziun en l'idiom u en rumantsch grischun. Quai è in dals resultats dal studi ch'il chantun Grischun ha laschà far l'universitad da Friburg davart la cumpetenza linguistica dals uffants da scola. Durant 2 onns è vegnì rimnà datas da rodund 150 scolars e scolaras da la quarta classa. Il studi constatescha che las differenzas èn minimas. Per il cusseglier guvernativ Martin Jäger, il schef dal departament d'educaziun dal Grischun, èsi cler suenter quest studi ch'i dat in futur cun omadus models. Sche rumantsch grischun vegn instruì en scola u betg duain vinavant las vischnancas decider.

Rumantsch grischun - tgi fa il proxim pass?

L'evaluaziun dal project rumantsch grischun en scola è sin maisa. I na dat betg victurs e perdents, scolas idiomaticas e pioniers da rumantsch grischun cuntanschan quasi ils medems resultats. Domenic Toutsch e Francestg Friberg da la Pro Idioms, chattan els il chavel en la schuppa? U èsi Georg Fallet e Gian Peder Gregori che vegnan da metter il det en la plaja. En la discussiun dal Radio Rumantsch dastgan els cruschar las spadas.

Cumpromiss per schliar concurrenza tranter RG ed idioms

Rumantsch Grischun u Idioms-tsg-20111116

Betg sco "idiom" ed era betg sco "rumantsch grischun", mabain simplamain sco "rumantsch" duai la lingua da scola vegnir fixada en la lescha da scola dal chantun Grischun. Quai propona la Lia Rumantscha en sia proposta da cumpromiss. In cumpromiss ch'era la cumissiun per furmaziun e cultura sustegna. Il cumpromiss da la Lia Rumantscha preveda che tant il rumantsch grischun sco era ils idioms han plaz en las stanzas da scola en il Grischun. Betg en concurrenza, mabain in sper l'auter. Decider sch'i vegn instruì en rumantsch grischun u en ils idioms decidan tenor quest cumpromiss vinavant las vischnancas.

Sa decidì per il cumpromiss

Cussegl grond e sa decidì per il cumpromiss en la dispita tranter Rumantsch Grischun u idiom en scola-tsg-20111208

Il cussegl grond e sa decidì per il cumpromiss en la dispita tranter rumantsch grischun u idiom en scola. Cun 63 cunter 37 vuschs han las deputadas ed ils deputads en il parlament grischun decidì ch'il chantun haja d'edir meds da scola per tudestg, talian e retorumantsch. Uschia vegnian edids era meds da scola per rumantsch grischun. Ultra da quai èsi obligatoric d'instruir en scolas rumantschas RG uschia ch'ils scolars sappian RG moda passiva. La regenza e la cumissiun preparatorica avevan sustegnì questa proposta da cumpromiss. Plinavant è vegnì decidì ch'uffants ch'han cumenzà lur scolaziun cun il linguatg da scola rumantsch grischun duajan era terminar quella en rumantsch grischun. Uschia integrescha il parlament l'ordinaziun da la regenza cun il medem cuntegn en la nova lescha da scola.

Returnar a l'idiom u restar tar il rumantsch grischun

Intginas vischnancas ch'han decidì d'introducir il rumantsch grischun sco lingua d'alfabetisaziun n'èn betg cuntentas cun quella decisiun. Perquai èsi vegnì decidì danovamain. Falera, Duvin, Rueun, Vuorz, Andiast, Sevgein, Castrisch, Riein, Sagogn, Schluein, Val Müstair, Siat e Laax han decidì da returnar a l'idiom. Pitasch ha decidì da salvar il rumantsch grischun sco lingua d'alfabetisaziun.