Novitads-davart-il-rumantsch-grischun

Novitads davart il rumantsch grischun

Surselva Romontscha ha surdà resoluziun

La Surselva Romontscha ha surdà al cusseglier guvernativ Martin Jäger sia resoluziun davart ils meds d'instrucziun idiomatics. En quella pretenda l'uniun per la lingua e la cultura romontscha da realisar tant pli spert ils meds d'instrucziun per quests roms da scola nua ch'i dat nagins meds u nagins meds cuntentaivels en ils idioms.

Tribunal federal dat raschun a la regenza grischuna

Il Tribunal federal a Losanna a la regenza grischuna pertutgant il Rumantsch Grischun en scola.

Gea a moziun da la Pro idioms Engiadina

La radunanza generala da l'Uniun dals Grischs ha approvà cun gronda maioritad la moziun da la Pro idioms Engiadina. Quella pretenda che la regenza revedia sia decisiun e realiseschia meds d'instrucziun er en il idioms.

Il Surmir resta tar Rumantsch Grischun en scola

Bandunar il Rumantsch Grischun en scola n'è il mument nagin tema per las scolas da la Val d'Alvra e dal Surses, ha confermà Filip Dosch, il president da l'Uniun Rumantscha dal Grischun Central, al Radio Rumantsch.

Rumantsch grischun resta vinavant relevant

La midada da la suprastanza da l'uniun Surselva Romontscha davent d'ina pro rumantsch grischun tar ina plitost pro idioms, n'ha nagina influenza sin la strategia da la Lia Rumantscha e dal chantun.

Laax turna tar idiom en scola

A Laax vegn reintroducì il sursilvan sco lingua d'alfabetisaziun en scola primara. Quai ha decis la radunanza communala cun 99 cunter ina vusch.

Suprastanza vul reintroducir il Sursilvan en scola

La suprastanza communala da Laax ed il cussegl da scola vulan turnar tar il Sursilvan en scola. Questa proposta vegn la suprastanza communala a far a chaschun da la proxima radunanza communala ch'è mez avrigl.

Suprastanza communala propona da returnar a l'idiom

Las vischnancas vischinantas da Laax han gia reintroducì l'idiom en scola. Laax è il mument sco ina insla quai che pertutga il linguatg d'instrucziun en scola. Areguard ils plans da collavurar en il futur cun las scolas da las vischnancas vischinantas n'è quella situaziun betg simpla per Laax. Uschia proponan la suprastanza communala ed il cussegl da scola a la proxima radunanza communala, che ha lieu miez avrigl, da reintroducir l'idiom en scola.

Chantun budgetescha fallà per translatar meds d'instrucziun

La lavur per translatar ils novs meds d'instrucziun da matematica da la scola primara da rumantsch grischun en ils idioms vegn a custar mo 2,1 milliuns francs, e betg 2,5 milliuns, sco calculà oriundamain. Quai ha confermà la manadra da la partiziun meds d'instrucziun da l'uffizi chantunal per la scola publica, Josy Marie Künzler.

Jäger empermetta meds d'instrucziun en ils idioms

Il chantun Grischun vegn ad edir dasper ils novs cudeschs per l'instrucziun da matematica er singuls ulteriurs meds d'instrucziun en ils idioms. Quai ha ditg il cusseglier guvernativ Martin Jäger al Radio Rumantsch. Ordavant aveva la Pro Idioms Engiadina rinfatschà al chantun da betg far vinavant cun ils meds d'instrucziun en ils idioms. Ella aveva lantschà ina moziun. Sco quai che Jäger ha ditg na vegnia il chantun dentant betg a sviluppar auters meds d'instrucziun cumplessivs, senza ch'il nov plan d'instrucziun 21 saja sin maisa. (rtr/ec)

Edì nov Dicziunari rumantsch - e nagin che sa...

Dapi il december passà pon ins cumprar il nov dicziunari tudestg-rumantsch grischun "Dicziunari Explorer Rumantsch". In'ediziun da la Lia Rumantscha e da la chasa editura per meds d'instrucziun dal chantun Grischun. In'ediziun che n'è mai vegnida preschentada a la publicitad.

Vicepresident ha dastgà decider davart rumantsch grischun

La dretgira administrativa dal chantun Grischun dat raschun a la suprastanza da Sagogn. Lezza aveva decidì en ina radunanza senza il president da suandar il decret da la regenza e da cuntinuar cun rumantsch grischun en la terza e quarta classa. Pia da reintroducir l'idiom mo en las emprimas duas classas primaras.

Uffants n'han gì nagins problems da turnar a l'idiom

Politichers e geniturs han argumentà e cumbattì ditg e lung u per rumantsch grischun u per l'idiom en scola. Per part cumbattan els anc adina. Intginas vischnancas rumantschas han suenter in lung vi e nà decis da puspè turnar tar l'idiom en scola. Ina da quellas vischnancas ch'instruescha puspè en l'idiom è Rueun.

Na a dapli meds d'instrucziun en ils idioms

La regenza grischuna refusa la dumonda da las suprastanzas communalas da Ruschein, Sumvitg e Trun d'edir ils novs meds d'instrucziun linguistics per la scola primara en tut ils idioms. Il mument èn quels per rumantsch grischun.

Ultima fasa da furmaziun supplementara

En il rom dal project "Rumantsch grischun en scola" survegnan las persunas d'instrucziun dal stgalim superiur da tut las vischnancas da piunier ils onns 2013/2014 ina furmaziun supplementara.

Laax reponderescha da turnar a l'idiom

A Laax vegn la decisiun sur dal rumantsch grischun en scola puspè tractà ad ina radunanza communala. Ils preschents a la radunanza communala dad ier han acceptà cun 53 cunter 29 na ina moziun da reponderar la decisiun da restar tar rumantsch grischun en scola.

Jäger: "Lescha na po betg vegnir midada uschè spert"

Il cusseglier guvernativ Martin Jäger è cuntent ch'il cumpromiss, il model da coexistenza dal rumantsch grischun - idioms en scola è vegni chattà en il ravugl da la Rumantschia. Ad RTR ha el dentant era remartgà ch'ins na possia betg midar la lescha da scola uschè spert sco pretendì.

Davent da l'avust 2013 puspè RG ed idioms en scola?

Il model da coexistenza "rg – idioms en scola" duess a partir da l'auter onn da scola 2013/2014 esser part integrala dal plan d'instrucziun e vegnir francà en la lescha da scola. Quai propona la gruppa politic-strategica da la Lia Rumantscha a la regenza grischuna, che sto ussa decider sco i duai ir vinavant.

Dretgira administrativa refusa recurs da rumantsch grischun

La dretgira administrativa ha refusà il recurs cunter la votaziun per turnar a l'idiom en scola da la Val Müstair. Als 11 da mars 2012 ha il suveran da la Val Müstair decidì cun 597 cunter 317 vuschs da turnar a l‘idiom en scola.

Model da coexistenza da rumantsch grischun ed idiom

Il model da coexistenza da rumantsch grischun ed idiom en scola è sin buna via. La gruppa da lavur, ch'è s'occupada cun l'implementaziun politica dal model, è vegnida perina ed ha inoltrà sia proposta a la regenza grischuna.

Duri Bezzola è nov president da la Lia Rumantscha

Duri Bezzola da Samedan è il nov president da la Lia Rumantscha. El è vegnì elegì oz a la radunanza da delegads a Casti cun 35 da 60 vuschs valablas. Ses cuntra-candidat Martin Mathiuet da Trin ha survegnì 25 vuschs.

Elecziun dal nov president

La radunanza da delegads elegia la sonda, 27-10-2012, a Casti il nov president da la Lia Rumantscha. Nominads èn Duri Bezzola da Samedan e Martin Mathiuet da Trin.

Il return a l'idiom en las scolas è succedì a moda correcta

Tut las vischnancas che han decidì da returnar als idioms sco lingua d'alfabetisaziun, hajan fatg quai tenor l'ordinaziun da la regenza. Quai ha respundì il cusseglier guvernativ Martin Jäger ad ina dumonda dal deputà e president partent da la Lia Rumantscha, Vincent Augustin.

Nagin dals candidats n'ha dominà

Ils dus candidats per il presidi da la Lia Rumantscha, Duri Bezzola e Martin Mathiuet, èn sa preschentads als delegads da la Surselva Rumantscha. La saira n'ha betg purtà in cler victur.

Il cumbat va vinavant

Cura ch'i pertutga l'agen uffant, sentian ins ina energia che haja nagins cunfins, ha ditg Tresa Deplazes. Ella è la represchentanta dals geniturs ch'èn sa decidì da trair il cas dal Rumantsch Grischun en scola avant la dretgira federala a Losanna.

Med d'instrucziun Sursilvan è qua

Las scolas rumantschas han ussa il med d'instrucziun da lingua en sursilvan.

Rumantsch Grischun avant dretgira federala

Il recurs da geniturs da vischnancas da pionier cunter il rumantsch grischun va en dretgira federala. Suenter che la dretgira d'administraziun grischuna aveva refusà il recurs e protegì la decisiun da la regenza, van ils geniturs avant dretgira federala, rapporta la Südostschweiz.

Vincent Augustin: "Sa tegnan las vischnancas vi da las prescripziuns?"

Il president da la Lia Rumantscha, Vincent Augustin, vul savair da la regenza grischuna, sche las vischnancas che returnan dal rumantsch grischun a l'idiom en scola sa tegnian insumma vi da las prescripziuns chantunalas.

Gruppa politic-strategica è furmada

La gruppa accumpagnanta politic-strategica en connex cun rumantsch grischun ed idioms en scola, è furmada. Quella duai s'occupar da l'implementaziun politica desiderada dal model da coexistenza per la scola rumantscha, ha communitgà la Lia Rumantscha.

Sa tegn vid directivas per turnar tar Sursilvan

La vischnanca da Sagogn sa tegn vid las directivas da la regenza cun returnar a l'idiom. Sagogn haja confermà quai al directur d'educaziun Martin Jäger, scriva il Bündner Tagblatt.

Nova proposta na plascha betg a tuts

La nova proposta da la gruppa d'interess "Co vinavant cun il rumantsch grischun" na plascha betg a tuts. La proposta vul obligar la regenza da far in concept clar per il futur dal rumantsch grischun en scola.

Iniziativa per rumantsch grischun resta opziun

La gruppa d'interess "Co vinavant cun il rumantsch grischun?" na lantscha il mument betg in'iniziativa dal pievel. Quai ha ella decis ad in inscunter a Casti.

Cunter l'iniziativa dal pievel davart rg

La Lia Rumantscha è cunter in'iniziativa dal pievel che vul ch'il suveran grischun decida davart il rumantsch grischun en scola.

Return al sursilvan en scola primara

La vischnanca da Mundaun turna al sursilvan sco lingua da scola en la scola primara. Quai sin l'onn da scola 2012/2013.

Sevgein na tira betg enavant decisiun da dretgira administrativa

La vischnanca da Sevgein accepta la decisiun da la dretgira administrativa. A la radunanza d'orientaziun ha ina maioritad dals preschents sustegnì la suprastanza e decidì da betg trair enavant il cas.

Sagogn sto cuntinuar cun rumantsch grischun

La vischnanca da Sagogn vegn avisada da la regenza grischuna da sa tegnair vid il conclus davart l'instrucziun en rumantsch grischun. A partir da l'onn da scola 2012/13 ston tut las scolaras ed ils scolars da la terza e quarta classa primara da Sagogn perquai vegnir instruids sco enfin ussa en rumantsch grischun.

La Pro Idioms vegn pro-activa

L'iniziativa populara che vul laschar votar il pievel grischun davart il rumantsch grischun en scola, fa vegnir mobil la Pro Idioms. Quai gia avant ch'il cuntegn da l'iniziativa è insumma enconuschent.

Per immediat puspè Sursilvan en tuttas classas

La suprastanza communala da Sagogn ha decidì, da turnar per immediat dal Rumantsch Grischun tar il Sursilvan e quai en tut las classas. Quai scriva la Quotidiana. Atgnamain aveva la regenza decidì, che scolaras e scolars che han entschet cun Rumantsch Grischun en scola, stoppian cuntinuar cun il Rumantsch Grischun sur tut ils onns da scola. Questa decisiun era vegnida confermada da la dretgira administrativa. Tuttina vul la suprastanza communala da Sagogn ignorar ella. (ec/rtr)

Turna tar idiom en scola

A la radunanza communala extraordinaria han 33 persunas votà per l'iniziativa che pretenda da returnar al Sursilvan sco lingua d'alfabetisaziun. Sulet ina persuna vuleva restar tar il Rumantsch Grischun. La decisiun vala davent l' onn da scola 2012 / 2013. (sd/cdp)

Pro Idioms Engiadina cuntenta cun agen engaschi

La Pro Idioms Engiadina ha gì mesemna saira sia emprima radunanza generala a Zernez.

Decisiun da vischnanca na vala betg

La Dretgira administrativa ha decidì ch'il na dals votants da Sevgein davart la dumonda da midar ils statuts dal consorzi da scola da Sevgein, Riein e Castrisch n'è betg valaivels.

Novs meds d'instrucziun en Sursilvan

La Pro Idioms Surselva edescha en il decurs da quest onn novs meds per l'instrucziun dal linguatg rumantsch. Quai ha l'uniun che s'engascha per l'idiom en scola communitgà ier saira a l'emprima radunanza generala ch'ha gì lieu a Trun.

Dretgira administrativa sa fatschenta cun recurs

Il recurs da surveglianza encunter la votaziun per returnar a l'idiom en las scolas da la Val Müstair vegn tratg enavant a la dretgira administrativa chantunala. Quai suenter che la regenza grischuna ha refusà quel, ha communitgà la pledadra da la gruppa per rumantsch grischun da la Val Müstair, Andrea Könz.

Val Müstair: Anc betg decidì co introducir l'idiom en scola

La suprastanza communala da la Val Müstair na vul il mument betg decider sch'il vallader vegn introducì successivamain sco linguatg da scola u tar tuttas classas il medem mument.

Val Müstair: Betg cuntrafatg al dretg superiur

L'artitgel revedì da la constituziun communala da Val Müstair areguard la lingua uffiziala e la lingua da scola na cuntrafetschia betg al dretg superiur. Quai constatescha la regenza grischuna en connex cun il recurs da surveglianza da la "Gruppa Visiun Rumantsch Grischun en scola" cunter la vischnanca da la Val Müstair.

Pitasch: Scola vuless restar tar il RG en scola

Ils da Pitasch han decidì ier saira a chaschun da la radunanza da vischnanca da restar tar il Rumantsch grischun en scola.

Siat: Decidì da returnar a l'idiom en scola

Er la vischnanca da Siat di na al Rumantsch grischun. A la radunanza communala han ils da Siat decidì cun 18 cunter 6 vuschs da returnar al sursilvan sco lingua da scola.

Glion: Pli gugent tudestg che rumantsch grischun

A la radunanza communala dals 30 da mars decida il suveran da Glion, sch'ins vulan reintroducir il Sursilvan en scola. Il cussegl da scola ed il cussegl da la citad recumondan in GEA. Quai resorta dal messadi dal cussegl da la citad per mauns da la populaziun.

Val Müstair: Return a l'idiom

Il suveran da Val Müstair ha decidì oz cun 597 cunter 317 vuschs dad acceptar l'iniziativa cunter il rumantsch grischun en scola.

Schluein turna puspè a l'idiom

Ils votants e las votantas da Schluein han approvà l'iniziativa per rumantsch sursilvan sco lingua da scola e d'alfabetisaziun en la scola primara. Cun 78 cunter 10 vuschs ha la radunanza decidì cleramain da returnar a l'idiom en scola.

Sagogn: Decidì da turnar tar il sursilvan

Sagogn turna tar il sursilvan en scola. La radunanza communala dad ier saira ha ditg GEA a l'iniziativa che vul reintroducir il sursilvan en scola. Quai cun 158 cunter 54 vuschs.

Sevgein: Recurs cunter votaziun per midar statuts

La dispita pervia dal linguatg en scola va vinavant a Sevgein. Ina gruppa da geniturs recurra cunter la votaziun dals 24 da schaner.

Sevgein turna puspè a l'idiom

Dapi oz en damaun vegn l'emprima classa da Sevgein puspè instruida per Sursilvan. Quai suenter ch'ils geniturs han smanatschà da boicottar la scola, sch'i na dat nagina midada.

Sevgein: Schuschuris davart reintroducir il sursilvan en scola

La revisiun parziala dal statut d'organisaziun da la corporaziun da scola e scolina Castrisch/Sevgein/Riein n'è betg vegnida approvada en tuttas 3 vischnancas.

Glion: Gruppa da geniturs vul persvader per il sursilvan

La gruppa da geniturs che vul reintroducir il sursilvan en scola a Glion è sa scuntrada cun il cussegl da la citad da Glion e cun il cussegl da scola da Glion.

Glion: Rimnar suttascripziuns per in'iniziativa

La gruppa da geniturs che vul reintroducir il sursilvan en scola a Glion, rimna suttascripziuns per in'iniziativa.

Decisiun formala retorumantsch: Jäger na vul betg spetgar

Martin Jäger realisescha l'emprim pass dal cumpromiss ch'il Cussegl grond ha tractà ier. Jäger ha incumbensà ses uffizi da tschertgar translaturs per il med d'instrucziun da matematica.

Nay: Pacas schanzas tar recurs avant dretgira

Bleras vischnancas rumantschas, vischnancas da piunier, han decidì da reintroducir l'idiom en scola. La regenza Grischuna ha decidì, che quai haja da succeder a partir da l'emprima classa.

Cussegl grond: Gea a retorumantsch

Il cussegl grond e sa decidì per il cumpromiss en la dispita tranter Rumantsch Grischun u idiom en scola. Cun 63 cunter 37 vuschs han las deputadas ed ils deputads en il parlament grischun decidì ch'il chantun haja d'edir meds da scola per tudestg, talian e retorumantsch.

Laax: Vinavant rumantsch grischun en scola

La vischnanca da Laax mantegna il rumantsch grischun en scola. Cun 133 NA cunter 105 GEA ha la radunanza communala refusà l'iniziativa che vuleva returnar a l'idiom sco lingua d'alfabetisaziun.

Duvin: Puspè sursilvan en scola primara

Duvin reintroducescha il sursilvan en scola primara. La radunanza communala d'ier saira ha approvà l'iniziativa per reintroducir l'idiom sco linguatg da scola e d'alfabetisaziun, quai cun 14 cunter 6 vuschs.

Laax: Giuvens s'engaschan per RG en scola

A Laax s'engaschan intginas giuvnas e giuvens per il Rumantsch grischun en scola. Sco els scrivan a las medias, possian RG e Sursilvan viver bain in sper l'auter.

Vulpera: Magisters ladins sustegnan cumpromiss rg en scola

La CGL, la Conferenza Generala Ladina, ha decidì da sustegnair il cumpromiss preschentà da la Lia Rumantscha en chaussa rumantsch grischun en scola. Plinavant less la conferenza che la magistraglia vegna integrada en l'elavuraziun da detagl da quest cumpromiss.

Cumpromiss per schliar concurrenza tranter Rumantsch Grischun ed idioms

Betg sco "idiom" ed era betg sco "Rumantsch Grischun", mabain simplamain sco "rumantsch" duai la lingua da scola vegnir fixada en la lescha da scola dal chantun Grischun. Quai propona la Lia Rumantscha en sia proposta da cumpromiss. In cumpromiss ch'era la cumissiun per furmaziun e cultura sustegna.

Grischun: "Mo pli duvrar retorumantsch"

Cun intginas adattaziuns duai il Cussegl grond acceptar la revisiun totala da la lescha da scola. Quai propona la cumissiun per furmaziun e cultura che ha tractà la lescha.

Falera: Rumantsch Grischun u idiom?

Ils dus da december decida la vischnanca da Falera davart l'iniziativa da reintroducir il sursilvan en scola. L'avust era l'iniziativa vegnida inoltrada. La vischnanca da Falera saja obligada da decider entaifer in mez onn, sco quai che Wendelin Casutt, il president communal da Falera ha ditg. Il Cussegl grond decida pir pli tard davart il Rumantsch Grischun. (sm/rtr)

Grischun: 2 opziuns per rumantsch grischun en scola

En scola en il Grischun duai vegnir midà il model per l'alfabetisaziun dals uffants en rumantsch. L'uschenumnada proposta da cumpromiss ha la Lia Rumantscha elavurà ensemen cun gruppas d'interess.

Rumantsch Grischun: Fracziun rumantscha dal Cussegl grond betg perina

La fracziun rumantscha dal Cussegl grond n'ha chattà nagina posiziun unida davart la lescha da scola, meds d'instrucziun rumantsch grischun ed idioms. Quai ha ditg il president da la fracziun Jon Domenic Parolini al Radio Rumantsch.

Rueun: Tge via ir per reintroducir il sursilvan en scola?

Co puspè reintroducir il sursilvan en scola e tge consequenzas ha quai? Las vischnancas d'Andiast, Vuorz Pigniu, Siat e Rueun tutgan tar la corporaziun da scola Rueun. Quatter da las tschintg vischnancas han inoltrà ina iniziativa per reintroducir il sursilvan en scola. La saira d'infurmaziun n'ha betg savì respunder las dumondas ch'ina tala iniziativa chaschuna. (sm/rtr)

Jäger: RG sco lingua da scola ha fatg naufragi

Rumantsch Grischun sco lingua da scola ha fatg naufragi. Quai di il cusseglier guvernativ Martin Jäger en l'NZZ am Sonntag.

Lia Rumantscha: Nagin recept per la pasch linguistica

En il focus da la radunanza statutara da la Lia Rumantscha oz a Glion è il Rumantsch Grischun stà il tema dominant.

Studi: Differenzas èn pitschnas tranter RG e l'idiom en scola

Scolaras e scolars da la quarta classa primara legian e scrivan tuttina bain sch'els han frequentà l'instrucziun en l'idiom u en Rumantsch Grischun. Quai è in dals resultats dal studi ch'il chantun Grischun ha laschà far l'universitad da Friburg davart la cumpetenza linguistica dals uffants da scola.

Sevgein/Castrisch: Sursilvan returna en scola

Castrisch e Sevgein reintroduceschan il sursilvan en scola. Omaduas vischnancas dal consorzi da scola Castrisch-Riein-Sevgein han approvà l'iniziativa per reintroducir l'idiom.

Castrisch/Sevgein: Reintroducziun da l'idiom?

Riein ha gia decidì il zercladur da reintroducir il Sursilvan en scola primara. Oz han las ulteriuras duas vischnancas dal consorzi da scola Castrisch-Sevgein-Riein da decider davart la reintroducziun.

Vischnancas duain restar rumantschas

Il rumantsch duai restar linguatg uffizial e linguatg da scola era suenter la fusiun Glion Plus. Uschia è vegnì communitgà dacurt da la cumissiun strategica da la fusiun Glion Plus.

RG: Problems en vischnancas da pionier pervia dal cussegl grond

Il parlament grischun na tracta probabel betg la revisiun totala da la lescha da scola en sia sessiun d'october, mabain en la sessiun da december u schizunt pir il favrer 2012.

Giuru: Lia Rumantscha duai prender posiziun

La Giuru, la giuventetgna rumantscha, è trumpada da la tenuta da la Lia Rumantscha pertutgant il Rumantsch grischun en scola.

Rumantsch Grischun: Lia Rumantscha convochescha maisa radunda

Pervi da las dispitas idioms e pro e contra rumantsch grischun en scola, è la Lia Rumantscha sa decidida d'organisar ina maisa radunda. Cun quella maisa quinta la Lia Rumantscha da chattar schliaziuns pratitgablas e quai anc avant ch'il cussegl grond prendia decisiuns en chaussa da la nova lescha da scola. Envidar a quella maisa radunda vul la Lia Rumantscha represchentants da tuttas vischnancas rumantschas, la Pro idioms e la Pro rumantsch ed era il cusseglier guvernativ Martin Jäger. (fa/rtr)

Rumantsch grischun: Scolas dovran fitg different ils meds d'instrucziun

Las scolas rumantschas en il Grischun dovran fitg different ils meds d'instrucziun obligatorics en rumantsch grischun. Quai mussa ina retschertga dal Radio Rumantsch.

Pro Idioms: Stampà meds d'instrucziun en il Grischun

Ils meds d'instrucziun da matematica per l'emprima classa, che la Pro Idioms ha edì en Sursilvan, Puter e Vallader, sajan vegnids stampads en il Grischun e betg en l'exteriur. Quai ha ditg il president da la Pro Idioms Engiadina Domenic Toutsch a l'ANR. Ils custs muntian a radund 50'000 francs e quels vegnian pajads per gronda part da las contribuziuns dals commembers da la Pro Idioms. Tenor Toutsch n'ha la Pro Idioms dentant betg survegnì dal chantun grischun ils dretgs d'edir ils meds d'instrucziun en ils idioms. Malgrà ch'ins haja scrit ina charta cun la dumonda, n'hajan ins betg survegnì ins resposta. (fa/anr)

Rumantsch Grischun: Pro Idioms ha stampà cudesch da scola en idioms

La Pro Idioms ha stampà per l'onn da scola 2011/12 in nov med d'instrucziun da matematica per l'emprima classa. Quai en ils idioms vallader, puter e sursilvan.

Pro Idioms: Missiva da regenza na tanscha betg

La Pro Idioms Engiadina/Surselva n'è anc betg cuntenta dal tut cun la missiva da la regenza per edir danovamain meds d'instrucziun en ils idioms.

Pro Svizra Rumantscha: RG en scola n'è betg in tema

La Pro Svizra Rumantscha ha salvà venderdi la sia radunanza generala. Tar ils commembers è la discussiun actuala davart il rumantsch grischun en scola dentant stà insumma nagin tema. Almain betg per il mument.

RG: Custs ed elavuraziun dals meds d'instrucziun

Radund 2 milliuns francs ha il chantun Grischun dà ora enfin ussa per meds d'instrucziun en Rumantsch Grischun. Quai è vegnì dà ora per in vocabulari ch'è adattà per uffants, mo era per ils cudeschs d'instrucziun.

RG en scola: Mo per roms pli simpels

Sche la regenza ha success cun sia proposta pertutgant la lescha da scola, vegnan meds d'instrucziun puspè edis en futur en idioms. Quai dentant be ils meds obligatorics en linguatgs e matematica.

Grischun: GiuRu s'engascha per RG en scola

La Giuventetgna Rumantscha la GiuRu vul s'engaschar per Rumantsch Grischun en scola. Ella vul scriver ina communicaziun a las medias. Ultra da quai vul la GiuRu prender contact cun represchentants da la Lia Rumantscha e dal Cussegl grond.

RG: Nova lescha da scola divida ils mainis

La proposta da la regenza grischuna en connex cun Rumantsch Grischun en la nova lescha da scola divida ils mainis. Per intgins politichers èsi ina soluziun pragmatica, auters han resalvas. Ussa dependia quai dentant, tge ch'il cussegl grond decidia e cunzunt, co la fracziun rumantscha en il cussegl grond discuteschia la proposta. Impurtant saja ch'ils Rumantschs sajan unids anorvers. Era la Lia Rumantscha beneventa la proposta da la regenza. Quai saja ina buna schliaziun per distatgar las discussiuns actualas sur da RG en scola. (ec/rtr)

Cuira: Ils idioms rumantschs returnan en scola

La regenza Grischuna ha preschentà oz la missiva per ina nova lescha da scola. Quella prevesa, ch'i duess en l'avegnir puspè dar meds d'instrucziun en ils idioms. La missiva duai vegnir tractada en la sessiun da l'october.

Jäger pretenda cumpromiss tranter idioms e rumantsch grischun

La discussiun al podi en Val Müstair cun il tema "Per ni cunter Rumantsch grischun en scola" n'ha betg purtà fatgs u arguments novs.

Discurs davart rumantsch grischun u idiom

Rumantsch grischun ni idiom? Quella dumonda na sparta betg mo la Rumantschia mabain era la fracziun rumantscha en il cussegl grond. Ils parlamentaris rumantschs discuteschan quella dumonda. Il mument èn ils blers dentant precauts. (bu/rtr)

Rueun sa dosta cunter il rumantsch grischun

153 suttascripziuns han las mammas da Rueun rimnà, 153 vuschs che vulan in avegnir cun rumantsch sursilvan sin il stgalim primar. Quai suenter in onn e mez instrucziun en rumantsch grischun.

Iniziativa per sursilvan en scola reussida a Laax

Laax vul puspè instruir Sursilvan en scola e betg pli RG. L'iniziativa da returnar tar il Sursilvan è reussida. Sco ch'ils iniziants annunzian, han els rimnà 200 suttascripziuns da vischins da Laax. Necessarias fissan stadas mo la mesadad. (fh/uca)

Lia en la rolla da moderatura davart il RG en scola

Il rumantsch grischun en scola è il mument il tema difficil per la Lia Rumantscha. Co sa posiziunescha la Lia ussa, suenter las radunanzas da las uniuns affiliadas in Surselva ed en Engiadina areguard las turbulenzas pervi dal rumantsch grischun en scola? E pertge na piglia la Lia Rumantscha betg cleramain posiziun? Il secretari general Urs Cadruvi argumentescha cun la rolla da moderatura, che la Lia vul avair en la dispita per e cunter il rumantsch grischun in scola. (fb/sda)

Surselva Romontscha neutrala en dumonda RG en scola

La Surselva Romontscha vul restar neutrala en la dumonda alfabetisaziun en Rumantsch Grischun u en ils idioms. A la radunanza generala da l'uniun Surselva Romontscha a Glion ha la copresidenta Annalisa Cathomas mussà, che la Surselva Romontscha na sa lascha betg instrumentalisar ni per Pro Idioms ni per la manifestaziun Pro Rumantsch. (ll/rtr)

Suveran dastga decider davart sursilvan

A Castrisch, Sevgein e Riein han ins rimnà las suttascripziuns necessarias per in'iniziativa dal pievel che pretenda ch'i vegn puspè instruì Sursilvan en la scola enstagl dal rumantsch grischun.

1'000 suttascripziuns per Pro Rumantsch

Bun in mais suenter che la Pro Rumantsch è vegnida lantschada han passa 1'000 persunas suttascrit il manifest sin la pagina d'internet.

"Pro Rumantsch" lantscha manifest en l'internet

Suenter il success da l'uniun "Pro Idioms" datti uss era moviment tar ils adherents dal Rumantsch Grischun, quai sut il titel "Pro Rumantsch". Cun in manifest en l'internet vulan ils iniziants mussar ch'i dat era persunas che sustegnan il Rumantsch Grischun ed il Rumantsch Grischun en scola. Enfin uss sajan 235 persunas s'inscrittas sin la glista en l'internet, hai num davart dals iniziants. La finamira è d'exprimer respect vers las vischnancas che han gia introducì la lingua unifitgada en scola e d'animar autras da suandar quai exempel. Il rumantsch haja numnadamain survegnì ina plivalur ils ultims 30 onns grazia al Rumantsch Grischun ed il stgazi da pleds en ils idioms saja creschì. A la gruppa d'iniziants fan part Maria Cadruvi da Ruschein, Claudia Cadruvi dad Uznach, Gion-Andri Cantieni da Sagogn, Silvia Demarmels da Salouf, Reto Pedotti da Ftan, Romano Plaz da Savognin, Hans-Peter Schreich dalla Val Müstair e Gian Peder Gregori da Cuira. (ec/rtr)

Suttascripziuns per il Rumantsch Grischun

I dat moviment en la dumonda da Rumantsch Grischun. Questa giada èsi ils aderents da la lingua standardisada che rimnan suttascripziuns.

Mintga terz da Val Müstair è cunter Rumantsch Grischun

L'onn 2005 aveva 65% da la populaziun en la Val Müstair vuschà per l'introducziun dal Rumantsch Grischun en scola. Uss bunamain 6 onns pli tard è pli u main mintga terz cunter quel pass. 451 persunas han suttascrit l'iniziativa che pretenda ch'il vallader vegna puspè instruì en scola e betg pli il Rumantsch Grischun. Ils iniziants han surdà l'iniziativa al president communal da Val Müstair sperond ch'i dettia gia per il proxim onn da scola in midament. (ac/RTR)

Jäger na vul anc betg agir en chaussa RG

Malgrà che l'opposiziun encunter il Rumantsch Grischun ha ussa era cuntanschì la Val Müstair ed il Grischun Central na vesa il chef dal departament d'educaziun, Martin Jäger (foto), nagina necessitad d'agir. Fin ussa n'haja el ni survegnì ina dumonda d'agir d'ina vischnanca ni dal cussegl grond. E vinavant ha Jäger ditg, ch'i na saja betg chaussa da la regenza da sa maschadar en la dumonda da lingua d'instrucziun da las singulas vischnancas.

Savognin tematisescha il rumantsch grischun

Blers geniturs da Savognin vulessan puspè surmiran en scola. Quai ha mussà ina votaziun consultativa fatga mardi durant ina saira da discussiun. Organisà quella ha la vischnanca. Savognin è ina vischnanca da piunier dal rumantsch grischun en scola

È er la Val Müstair encunter Rumantsch Grischun?

En la Val Müstair rimna in comité d'iniziativa suttascripziuns encunter il Rumantsch Grischun en scola. Els veglian introducir il vallader sco lingua d'instrucziun en scola, ha ditg Renata Bott dal comité d'iniziativa a l'Agentura da novitads Rumantscha ANR. En la Val Müstair, ina regiun da pionier ch'instruescha dapi trais onns Rumantsch Grischun, sajan blers geniturs e scolars malcuntents. 50 suttascripziuns èn necessarias per l'iniziativa. Quellas na sajan nagin problem hai num dal comité d'iniziativa. (gc/rtr/ANR/M.Fontana)

Rumantsch Grischun pauc acceptà en scola bilingua da Glion

Il rumantsch sursilvan gniss acceptà meglier en la scola bilingua da Glion. Quai pretendan 12 geniturs da Glion che han publitgà ina brev da lecturs en pliras gasettas dal di. Cun questa pretensiun na veglian els betg periclitar la scola bilingua sezza, dentant dar da ponderar ch'i saja mai memia tard da midar vers il sursilvan, manegian il geniturs.

Savognin discuta rumantsch grischun en scola

Analisar la situaziun dal rumantsch grischun en scola. Quai è stà la finamira da la discussiun che la vischnanca da Savognin ha organisà ier saira. Moderà la discussiun ha Urs Cadruvi, il secretari general da la Lia rumantscha. Var 40 geniturs da Savognin han profità da questa plattafurma per discutar e far dumondas. Las opiniuns èn idas fitg dapart ed ins n'ha betg gì temp da respunder tut las dumondas. Perquai vegni organisà proximamain ina segunda saira da discussiun. Savognin tutga tar las vischnancas da piunier che han introducì avant 4 onns il rumantsch grischun en scola. (bj/Keystone)

Deputads rumantschs dividids en chaussa RG

Ier saira èn ils deputads rumantschs sa scuntrads a Cuira. Lur opiniuns en chaussa idioms e rumantsch grischun èn dividids. Tenor il president da la fracziun rumantscha, Jon Domenic Parolini, sajan els dentant conscients da lur responsabladad per la promoziun dal rumantsch. Sco proxim vulan ils deputads rumantschs fixar ina strategia communabla per cuntanscher in consens. (ec/rtr/keystone)

Idioms en scola: ils deputads rumantschs ston esser unids

Il cussegl grond vegn a s'occupar l'autr'emna cun la dumonda da la Rumantschia da survegnir mezs d'instrucziun en ils idioms enstagl en Rumantsch Grischun. Ils deputads tudestgs han blera chapientscha per las pretensiuns dals rumantschs, quai demussa in retschertga dal Radio Rumantsch. Premissa saja dentant, ch'ils deputads rumantschs sajan unids, uschia ils deputads da las regiuns tudestgas. (pk/RTR)

Corsin Farrér ed il Rumantsch Grischun

Il Rumantsch Grischun agitescha la Rumantschia ed il Rumantsch Grischun vegn ad agitar a partir da l'autra emna ils politichers grischuns. Glindesdis cumenza la sessiun en il Cussegl Grond e gia uss san ins che la fracziun rumantscha vegn e sa fatschentar cun il Rumantsch Grischun. In che n'è betg pli da la partida, ch'ha dentant persequità la discussiun davent da l'entschatta è l'anteriur deputà Corsin Farrér. Dapli en l'audio qua sut. (gc/rtr/F. Andriuet)

Pro Idioms è uss era preschenta en Surselva

Sper la secziun Engiadina ha la Pro Idioms uss er ina secziun Surselva. Ier saira han var 250 persunas fundà a Trun quella secziun. Sco emprim president è vegnì elegì il deputà Heinrich Berther. En tut po la Pro Idioms secziun Surselva gia nudar passa 1'500 commembers. (fa/rtr/L. Livers)

Futur RG en scola occupa exponents da la politica

La dumonda davart il futur dal Rumantsch Grischun en scola vegn tractada al mument intensivamain. Quest'emna duess vegnir fundada er en Surselva ina secziun da la societad Pro Idioms. En Engiadina è la societad gia vegnida fundada e là quinta la societad suenter duas emnas gia passa 1000 commembers.

RG en scola: Situaziun giuridica intscherta

Giuridicamain è la situaziun dal rumantsch en scola intscherta: D'ina vart ha il chantun la cumpetenza da decider en tge lingua ch'ils meds d'instrucziun vegnan edids. Da l'autra vart han las vischnancas il dretg da fixar lur lingua da scola en la constituziun u en ina lescha communala - quai dentant mo en cooperaziun cun il chantun. La constituziun chantunala na saja en quest cas betg clera, di l'anteriur president da la dretgira federala Giusep Nay.

Rumantsch Grischun en scola: Martin Jäger per discussiun

La regenza Grischuna è pronta da discutar danovamain davart l'instrucziun dal Rumantsch Grischun en scola. La tematica saja urgenta perquai ch'ins saja curt avant da publitgar novs cudeschs da matematica.

Anc nagina PRO IDIOMS en il Grischun Central

Discussiuns concretas da vulair fundar in'uniun PRO IDIOMS en il Grischun Central pari betg a dar. Tuttina è il rumantsch grischun in tema en las scolas en il Surmeir. I dettia vuschs criticas, cunzunt da geniturs d'uffants ch'èn confruntà cun il rumantsch grischun en scola. Ins saja pronts da daventar commembra u commember tar la PRO IDIOMS. La suprastanza da Savognin vul uss organisar ina saira da discussiun davart il rumantsch grischun en scola. La finamira saja da survegnir resun da tut ils involvids. La discussiun n'haja dentant betg da far cun la PRO IDIOMS, ins vegli simplamain sentir las experientschas fatgas. (bu/rtr)

Pro Idioms: La vista da dus romanists

L'opposiziun encunter il Rumantsch Grischun en scola sa furma plitost tard en Rumantschia: 8 onns suenter la decisiun dal cussegl grond d'edir meds d'instrucziun mo pli en RG datti opposiziun da l'uniun "Pro Idioms". La raschun saja forsa che l'Engiadina e la Cadi fetschian uss persenn ch'il Rumantsch Grischun vegnia adina pli e pli datiers, manegia Matthias Grünert, docent da linguistica rumantscha a l'universitad da Turitg. Quai suenter che la Val Müstair, il Grischun central e numerusas vischnancas en la Foppa han gia introducì Rumantsch Grischun en scola e cunquai ch'i mancan meds d'instrucziun novs en l'idiom. Era il romanist Rico Valär avess gì gugent pli baud ina discussiun fundada davart l'avegnir dal rumantsch. Quella saja dentant era uss anc pussaivla e necessaria. Ed exact quai fetschia il moviment "Pro Idioms" – di Rico Valär. I na giaja betg pli per la dumonda fundamentala pro u contra RG, mabain per il diever da la lingua unifitgada en scola. (bu/rtr/keystone)

Tun d'aderents ed adversaris dal RG vegn pli dir

Il tun vegn pli dir tranter aderents ed adversaris da Rumantsch Grischun (RG) en scola. Il scrivent Leo Tuor, che s'engascha per l'uniun "Pro Idioms" renfatscha als promoturs da RG d'avair ditg manzegnas.

Pro Idioms: anc pauc sustegn uffizial en Surselva

L'uniun Pro Idioms che duai vegnir fundada l'entschatta da favrer en Surselva, è vi da carmalar simpatisants. Sin via electronica sco era cun inserats en la gasetta emprova la gruppaziun da mobilisar persunas. En la Cadi n'han las suprastanzas communalas anc betg tractà la dumonda. Singuls presidents communals da la Surselva vulan sustegnair la Pro Idioms. La fundaziun da l'uniun che vul s'engaschar en favur da l'idiom è ils 4 da favrer. (ec/rtr)

Heinrich Berther vul presidiar Pro Idioms Surselva

Heinrich Berther da Mustér stat a disposiziun sco president da l'uniun Pro Idioms Surselva. L'uniun che s'engascha en favur dal sursilvan duai vegnir fundada ils 4 da favrer. Quai ha Curdin Maissen da la gruppa da lavur "Pro Idioms Surselva" ditg al Radio Rumantsch. Il medem di duai era Heinrich Berther vegnir elegì sco president da l'uniun. Heinrich Berther è impressari e deputà da la PCD. A Zernez è l'uniun Pro Idioms vegnida fundada il venderdi passà. (fa/rtr/mad)

Uniun PRO IDIOMS è vegnida fundada

A Zernez è vegnida fundada ils 14 da schaner l'uniun "Pro Idioms". Gia a la fundaziun ha l'uniun survegnì grond sustegn da bunamain 250 persunas preschentas ed ella dumbra passa 750 commembers inscrits. Sco emprim pass veglian ins discutar cun la Lia Rumantscha e la regenza grischuna da publitgar novs meds d'instrucziun en ils idioms. Quai ha ditg il nov-elegì president da l'uniun Domenic Toutsch. Plinavant duai l'idiom vegnir fixà en las constituziuns communalas sco lingua da la scola. En Surselva vegn la Pro Idioms fundada ils 4 da favrer. (bu/keystone)

Ils 4 da favrer vegn fundada la Pro Idioms en Surselva

La secziun Surselva da la uniun Pro Idioms vegn fundada ils 4 da favrer. Quai ha la gruppa d'interess da la Uniun Pro idioms communitgà. Las preparaziuns per quella radunanza marschian. Tgi che surpiglia il presidi n'è anc betg enconuschent. Dacurt avevi anc gì num che la radunanza da fundaziun vegnia fixada, pir cura ch'ins haja chattà in president. L'Uniun Pro Idioms en l'Engiadina vegn fundada ils 14 da schaner. (ec/rtr)

Nagina Pro Idioms en il Grischun central

En il Grischun central na pari betg da dar opposiziun cunter il rumantsch grischun en scola. Tant tenor la Conferenza rumantscha Grischun central sco tenor il president da l'Uniun rumantscha Grischun central na dettia quai strusch opposiziun.

Surselva vul fundar uniun "Pro Idioms"

Era en Surselva vul ins fundar in'uniun Pro Idioms. Sco quai che Roman Cantieni da la gruppa d'interess ha communitgà, èn radund 20 persunas sa radunadas ier saira en la Val Sumvitg per preparar la fundaziun d'ina tala uniun fin la fin da schaner 2011. Emprima finamira saja da cumbatter l'introducziun sfurzada dal Rumantsch Grischun en tut las scolas. . In'autra finamira è da crear in'organisaziun tetgala per l'entir chantun, cun quai ch'i dat en l'Engiadina era gia in'uniun Pro Idioms. (fb/rtr/keystone)

Emprim lexicon istoric per la Rumantschia

La Svizra rumantscha ha ussa in agen lexicon istoric. Il lexicon istoric retic cumpiglia 3'000 contribuziuns da persunalitads e d'eveniments istorics dal chantun Grischun. Redigì il lexicon ha Adolf Collenberg (foto); las contribuziun èn en rumantsch grischun. Dal lexicon istoric retic ch'exista dapi onns en l'internet è ussa cumparì l'emprim da dus cudeschs. Ussa han tut las regiuns linguisticas da la Svizra in agen lexicon istoric. (rtr/mad)

Puspè opposiziun cunter RG en Surselva

En Surselva sa dasda l'opposiziun encunter il Rumantsch Grischun puspè. Glindesdi s'entaupa ina gruppa da circa 20 persunas en la Val Sumvitg per discutar la situaziun ed ils giavischs. Tenor il coordinatur da la sentupada, Roman Cantieni, haja mintgin in pau sia atgna idea, tge ch'el less da la politica da linguatg. La finamira da la sentupada saja da rimnar questas ideas, da crear ina basa communabla e da guardar, co agir vinavant. (ec/keystone)

RG ha occupà ferm la Conferenza generala ladina

A la fin da la Conferenza generala ladina, la radunanza da la magistraglia da l'Engiadina e Val Müstair, haja dà ina viva discussiun. La discussiun ha dà ina invista clera en la problematica en connex cun il tema rumantsch grischun en las scolas rumantschas ladinas en Engiadina.

Cuntent cun mediaziun dal Rumantsch Grischun

Las lavurs da mediaziun cun las scolas da las vischnancas ladinas ch'avevan decidì da betg introducir il Rumantsch Grischun en scola haja manà a buns resultats intermediars. Quai ha il president da la Conferenza generala ladina, Linard Martinelli, communitgà oz a Zernez. Malgrà che betg tut ils cumpromiss necessaris sajan anc sut tetg, sajan ins cuntent cun ils resultads, uschia Martinelli. Ins veglia cuntinuar er l'onn proxim cun las lavurs da mediaziun han ils 180 commembers da l'uniun da magistraglia da l'Engiadina e da la Val Müstair decidì a la Conferenza generala ladina. (gc/rtr/Keystone)

Nagin Rumantsch Grischun en la Cadi e la Lumnezia

La conferenza generala rumantscha sursilvana da scolastas e scolasts èn anc adina sin la tschertga da suprastants. Dapi in onn mancan dus suprastants. Els èn era betg vegnids remplazzads a la radunanza generala. Il rumantsch Grischun è stà tema da la radunanza. Ivo Berther, il responsabel dal chantun per l'introducziun da RG ha referì sur dal stan actual. Per duas regiuns Sursilvanas la Cadi e la Lumnezia è il rumantsch grischun anc adina nagin tema. (fb/rtr/mad)

La "pro idioms" vul far urden en il chaos cun il Rumantsch Grischun en scola

Rumantsch Grischun è in tema dispitaivel. Il Rumantsch Grischun en scola è in tema anc pli dispitaivel che fa savens buglir il sang. Surtut or da l'Engiadina aud'ins adina puspè criticas vers la rolla dal Rumantsch Grischun en scola. La "pro idioms" è ina nova gruppaziun ch'emprova da far urden en il chaos cun il Rumantsch Grischun en scola, quai dentant betg mo en Engiadina. (gc)

Laax e Falera èn trumpads dal chantun

Las duas vischnancas da piunier dal Rumantsch Grischun en Surselva, Laax e Falera, èn trumpadas dal chantun. Quai è sa mussà ier saira a chaschun d'ina discussiun. Las vischnancas da piunier sa sentan sco objects d'experiment, in experiment che possia vegnir interrut d'in di sin l'auter. Er sa dumondan Laax e Falera, nua che tschellas vischnancas sursilvanas stettian. Cunzunt è dentant vegnì crititgà ch'il chantun haja fatg in enclin envers l'Engiadina cun lubir fegls supplementar en l'idiom sper ils meds en RG. Laud hai dentant dà per ils meds d'instrucziun en RG che sajan fitg buns. (ec/L. Livers)

Fundà "Pro idioms"

Pro idioms, uschia sa numna ina gruppaziun che vul cumbatter l'instrucziun da rumantsch grischun en scola. Ier saira è quella vegnida fundada a Zernez. La finamira è da fundar ina societad che s'engascha per meds d'instrucziun en ils idioms e da stgatschar il rumantsch grischun or da las scolas. Co che quai duess capitar è anc avert, dentant ina pussaivladad fiss la via da l'iniziativa. (ec)

Nov moviment cunter Rumantsch Grischun

En l'Engiadina datti puspè in moviment cunter il Rumantsch Grischun en scola. Sco Radio e Televisiun Rumantscha sa datti l'autr'emna a Zernez in inscunter d'ina gruppa d'adversaris, che savess purtar il num Pro Idioms. Fin uss, èn mo singuls detagls enconuschents. (bu)

Bibla d'uffants en Rumantsch Grischun

La bibla d'uffants datti da nov era en Rumantsch Grischun. La bibla cuntegn istorgias dal Vegl e dal Nov Testament. La versiun rumantscha è gia la 163avla traducziun da la bibla d'uffants. Edì la bibla ha l'organisaziun d'agid catolica "Baselgia en miseria" che ha finanzià il project cun donaziuns. (gc)

Rapport da linguas minoritaras

La lingua rumantscha è in tema en il gremi dals ministers dal cussegl d'Europa a Strasbourg. L'uffizi federal da cultura ed ils chantuns Grischun e Tessin ston preschentar mintga trais onns in rapport al comité da ministers. Il rapport tematisescha la situaziun dal rumantsch en il Grischun. En connex cun la promoziun da la lingua è er il rumantsch grischun ed il rumantsch en l'administraziun chantunala vegnids tematisads.

Il Rumantsch grischun è malvis

Ils Rumantschs e las Rumantschas pendan vi da lur idioms. Quai mussa in studi dal fond naziunal publitgà oz. Il rumantsch grischun, il rumantsch standardisà, è tenor il studi dentant malvesì. Ultra da quai mussa il studi che radund 60'000 persunas dovran in dals idioms rumantschs sco linguatg principal u sco linguatg da mintgadi. Quai èn pli paucs che 1 % da l'entira populaziun svizra.

Cumpromiss ladin irritescha ils Sursilvans

Il cumpromiss tranter las scolas ladinas ed il chantun davart il rumantsch grischun (RG) en scola chaschuna irritaziun e dumondas en autras regiuns rumantschas. Oravant tut ils Sursilvans èn irritads. Il cumpromiss prevesa l'introducziun d'in med d'instrucziun en RG, la lingua d'instrucziun resta dentant ladin. RTR ha discurrì cun Ivo Berther, l'incumbensà dal chantun per dumondas dal linguatg, davart quest cumpromiss e sch'il concept dal Grischun davart l'introducziun dal RG saja anc valaivel.

Nagins detagls davart retschertgas da RG en scola

Il chantun Grischun na dat betg or tut ils resultats da l'evaluaziun scientifica dal prim onn da scola cun Rumantsch grischun (RG) en las vischnancas da pionier. Quai ha Ivo Berther, il manader da project dal chantun per l'introducziun dal RG en scola, communitgà envers il Radio Rumantsch. L'institut da plurilinguitad da l'universitad da Friburg evaluescha per il chantun Grischun l'introducziun dal RG en scola.

Betg dapertut è il rumantsch grischun introducì

En l'Engiadina è il rumantsch grischun anc betg introducì en las scolas. Er la Val Schons e parts da la Surselva han anc betg votà sur da l'introducziun dal rumantsch grischun en las scolas. Ad ina conferenza per ils meds da massa, nua che la gruppa da lavur "rumantsch grischun en scola" ha preschentà il nov med da linguatg, ha ella er orientà sur dal stan actual.

Nov med en rumantsch grischun

Suenter "Passins" e "Puntinas" è uss cumparì il nov med d'instrucziun en rumantsch grischun per uffants da la terza classa. El sa numna "Alerts" e cumpiglia in cudesch per scolaras e scolars, carnets da lavur, commentaris per las persunas d'instrucziun ed in disc cumpact accumpagnant. Sco igl ha num en ina communicaziun dal departament d'educaziun, resguardia "Alerts" quai che pertutga la didactica e la metodica da differents nivels, diversas abilitads e differents tips d'emprender.

Sustegnair ils uffants cun il Rumantsch Grischun

Dapi in onn è l'uniun Rumantsch Grischun puspè activa. Cun ediziuns da cudeschs da lectura per uffants vul l'uniun accumpagnar l'introducziun dal RG en scola. En media edescha l'uniun dus enfin trais cudeschs l'onn. Las publicaziuns vegnan sustegnidas tras finanzas dal chantun Grischun.

Boicot dal curs da rumantsch grischun obligatoric

"Sco l'aura" uschia sa numna il nov med d'instrucziun en rumantsch grischun per il rom "carstgaun ed ambient". In med per l'emprima enfin la terza classa. Be la gronda part dals scolasts ladins na vegnan betg a duvrar il med d'instrucziun en rumantsch grischun e na prendan er betg part als curs d'introducziun ch'èn obligatorics per scolasts grischuns. Be circa in tschintgavel dals scolasts da l'Engiadina e da la Val Müstair frequentan oz e damaun il curs a Zernez. Tut tschels stattan davent cun sustegn da lur patruns da lavur.

Ils "pioniers 3" emprendan rumantsch grischun

Ils pioniers 3 da rumantsch grischun han cumenzà ad emprender rumantsch grischun. Ils pioniers 3 èn quellas vischnacas ch'introduceschan sco terzs il rumantsch grischun en scola. 19 scolasts da la Foppa e da la vischnanca da Rueun vegnan preparads per instruir il rumantsch grischun en scola davent da l'avust.

Windows Vista ed office 2007 per rumantsch grischun

Il sistem da funcziun Windows Vista da la firma Microsoft datti davent da l'atun 2009 er per rumantsch. Il medem temp vegn era il program office 2007 sin il martgà. Il program office è vegnì translatà avant 3 onns per l'emprima giada en rumantsch en collavuraziun cun la Lia Rumantscha. Ussa han Microsoft, il chantun Grischun e la Lia Rumantscha decidì da porscher er la versiun suandanta. Ils custs per il svilup dals programs surpiglia Microsoft. L'emprima versiun è vegnida telechargiada 8'000 giadas.

Pigniu introducescha rumantsch grischun en scola

Ils da Pigniu han detg gea ier saira a l'introducziun dal rumantsch grischun en scola. Pigniu fa part al consorzi da scola da Pigniu-Rueun-Siat.

Vuorz di gea al rumantsch grischun

La radunanza communala da Vuorz di gea al rumantsch grischun. Cun 17 cunter 2 vuschs èn ils preschents suandads a la proposta da la suprastanza communala. Vuorz introducescha il rumantsch grischun davent l'onn da scola 2009/2010. Vinavant ha la radunanza communala approvà il preventiv da 160'000 francs dal consorzi da scola e scoletta Vuorz/Andiast.

Rumantsch grischun ad Andiast

La vischnanca d'Andiast ha decis d'introducir il rumantsch grischun en scola. Il rumantsch grischun duai vegnir introducì l'onn da scola che vegn davent da la prima classa.

Andiast introducescha il rumantsch grischun

La vischnanca d'Andiast vul introducir il rumantsch grischun en scola. Quai è vegnì decidì ier saira a la radunanza communala cun ina gronda maioritad da 16 cunter 2 vuschs. Il rumantsch grischun duai vegnir introducì ad Andiast en l'emprima classa davent dal onn da scola 2009-2010.

L'Engiadina tschertga anc adina ina schliaziun per il rumantsch grischun

La Lia Rumantscha ha chapientscha per las resalvas da l'Engiadina d'introducir il rumantsch grischun en scola. Quai ha ella anc ina giada punctuà ad ina sentupada cun tut ils presidents communals da l'Engiadin'Ota. Ensemen cun l'uniun dals Grischs vul la conferenza generala Ladina, la CGL chattar ina schliaziun acceptabla per l'Engiadina ed il rumantsch grischun en scola. Perquai han ins er tschertgà il sustegn tar las instanzas politicas en la regiun.

Problematica rumantsch grischun: l'Engiadina tschertga il discurs cun il chantun

La Lia Rumantsch ha chapientscha per las resalvas da l'Engiadina d'introducir rumantsch grischun en scola. Quai ha ella exprimì a chaschun da la radunanza da la Pro Engiadina Bassa (PEB) da glindesdi saira. Ensemen cun l'Uniun dals Grischs e la Lia Rumantscha vul la PEB tschertgar il discurs cun il chantun per chattar ina schliaziun acceptabla per l'Engiadina quai che pertutga il rumantsch grischun en scola.

Reactivà l'Uniun Rumantsch Grischun

Avant tschintg onns ha l'Uniun Rumantsch Grischun sistì sias activitads. Uss suenter 5 onns pausa è l'uniun vegnida reactivada. Sco president è Rino Darms vegnì elegì.

La URG duai vegnir reactivada

L'Uniun Rumantsch Grischun, curt URG, duai vegnir reactivada. Dapi sia fundaziun l'onn 1989 ha l'uniun edì divers cudeschs per uffants e giuvenils en rumantsch grischun. Uss vuless ina nova gruppa reanimar l'URG. Motiv saja che l'introducziun da la lingua standardisada en scola populara haja creà il basegn per lectura en rumantsch grischun. In emprim project da l'Uniun Rumantsch Grischun è d'edir il cudesch da "Barbapapa", quai communitgescha la suprastanza da l'URG.

Anc nagin rumantsch grischun en scola en l'Engiadina

Il proxim onn da scola introduceschan indesch ulteriuras vischnancas il rumantsch grischun en scola. Tut en tut munta quai che 34 vischnancas rumantschas instrueschan lura rumantsch grischun. A las vischnancas engiadinaisas na fa quai dentant betg impressiun. En l'Engiadina n'ha anc gnanc ina vischnanca decidì da far quest pass.

1 onn rumantsch grischun en scola

Cun l'onn da scola che vegn instrueschan 11 ulteriuras vischnancas lur scolars da l'emprima classa en rumantsch grischun. Actualmain vegnan ils scolasts pertutgads scolads e vegnan er numnads pioniers. Ils emprims pioniers èn dentant auters stads, numnadamain ils scolasts da Müstair, dal Grischun Central, da Trin, Laax e Falera. Els instrueschan gia dapi l'avust passà rumantsch grischun.

L'introducziun dal rumantsch grischun en scola proceda

A partir dal proxim onn da scola introduceschan 11 novas vischnancas il rumantsch grischun en scola. I sa tracta da vischnancas en il conturn da Glion. Totalmain instrueschan lura 34 vischnancas il rumantsch grischun en scola. Tar il chantun vegn fatg ina prima bilantscha dal project.

Rumantsch grischun a Schluein

In'ulteriura vischnanca grischuna vegn ad instruir rumantsch grischun en scola. La radunanza communala da Schluein ha decidì d'introducir il rumantsch grischun en scola primara. Plinavant han ils da Schluein concedì in credit da 210'000 francs per cumprar in nov vehichel da vischnanca. Il preventiv per l'onn 2008 è era vegnì approvà. Quel preveda in surpli d'entrada da var 120'000 francs.

Flond di gea al rumantsch grischun en scola

La vischnanca da Flond introducescha il rumantsch grischun en scola, quai davent da l'onn da scola 2008/2009. Plinavant ha la radunanza communala approvà il quint da vischnanca da l'onn passà, quel serra cun in deficit da 70'000 francs.

Prim di da scola en Val Müstair cun rumantsch grischun

Finì cun vacanzas. Tar blers uffants cumondan puspè turnister, etui e cudeschs da scola il mintgadi. In cudesch nov per l'emprima classa hai dà oz en 23 vischnancas grischunas. Il cudesch per l'instrucziun en rumantsch grischun. La gronda part da las vischnancas n'èn anc betg prontas per quest pass, auter è quai a Müstair.

Curs da Rumantsch Grischun per geniturs

Questa primavaira vegn organisà en la Val Müstair in curs da Rumantsch Grischun (RG). Il curs vegn purschì a geniturs da lingua rumantscha che han uffants che cumenzan quest onn l'emprima classa. Il curs ch'è organisà dal center ladin a Zernez duai gidar ils geniturs da surmuntar ina tscherta malsegirtad en connex cun l'introducziun da RG en scola.