«Nus avain la situaziun che las plattafurmas han il privilegi ch’ellas na vegnan betg reguladas sco medias. Perquai ch’ellas han quest privilegi hani il privilegi ch’ellas n’èn betg responsablas per il cuntegn. Perquai ch’ellas n’èn betg responsablas per il cuntegn hani il privilegi dal delict. Quai vul dir ellas dastgan fin oz monetarisar cuntegns criminals e chastiabels».
Schurnalissem decida nagut en la democrazia, schlia strusch ina giada problems concrets, darar vegn el dad elavurar schliaziuns nizzaivlas. Ma sch’il mulestader schurnalistic ruassass, fissi anc bler mender.
Martin Andree cumpareglia las plattafurmas modernas cun il feudalissem. En il temp medieval stueva tgi che vuleva avair funs acceptar las cundiziuns dals signurs feudals u murir da la fom. E nus giain er en in tal urden: tgi che vul vegnir chattà da Google, sa preschentar sin Instagram u Facebook, scriver insatge sin X, sto acceptar las reglas dals tec-gigants.
Ils signurs feudals avevan il monopol dal funs, ils tec-gigants han il monopol da las plattafurmas. E monopols èn la varianta legala da l’assagl da rapina – dal «Raubüberfall» – sche monopolists dastgan explotar dependenzas.
Nus stuain evitar il nov feudalissem per tut pretsch, di Martin Andree. Nus stuain crear ina cuminanza e metter terms a quels signurs feudals moderns.
Schurnalissem è il disturbader instituziunal che procura per protestas, dubis e renfatschas permanentas.
Sper l'UE duessan anc auters pajais sa metter ensemen per cuntanscher insatge. Da chattar in consens politic sur cunfins – e quai sut squitsch economic – n’è betg simpel.
Ils privilegis dals tec-gigants pertutgan er tut ils musicists, auturas da cudeschs, schurnalistas, grafichers, artistas figurativas – mintg’ovra che vegn publitgada sin las plattafurmas sto surdar ses dretgs d’autur ed autura, entant che gasettas, revistas, radio e televisiun pajan dretgs d’auturs per maletgs, musica e texts.
A votaziuns sa participeschan en media mo 30% da burgaisas e burgais che legian darar products schurnalistics, dentant 70% che legian, taidlan u guardan regularmain. Win win sche politica e schurnalissem lavuran ensemen – il schurnalissem pavla l’interess politic e l’interess politic vegn da bun al schurnalissem.