Siglir tar il cuntegn

Müstair «Jonni da la Chalavaina» è ì

I dat persunas, da las qualas mintgina e mintgin po raquintar in’episoda, in’anecdota, in’istorgia. Jon Fasser da Müstair (1941 – 2026) è stà ina tala persuna. In da las istorgias.

Sonda, ils 24 da schaner 2026 è «Jonni da la Chalavaina», sco quai che tuts al numnavan a Müstair, mort en la vegliadetgna dad 84 onns. Senza dubi, suenter sia mort raquintan tuttas e tuts ina u l'autra da Jonni. Igl èn tals raquints ch'ins na sa betg propi, sch'i constatan u betg.

Mann vor Hotel Chalavaina mit Mappe.
Legenda: L’hotelier Jon Fasser (1941-2026), fotografà ils onns 90 davant sia Chasa Chalavaina. FMR / somedia

Che gist Jonni era in da las istorgias, è en sasez surprendent, perquai ch’el era ina persuna tranquilla, discreta, timida e bunamain in zic in furbaz clandestin. Atgnamain era el il cunter-program ad in hotelier communicativ. Ma gist perquai ch’el era auter, avevan blers giasts gugent el. El n'era betg in ustier glisch or dal catalog cun in rir artifizial permanent e cun cumpetenza da small-talk. I deva era giasts che avevan fadia cun sia moda gastronomica plitost insolita. Però, quai era egal. El aveva avunda da tschels.

Cun sia moda quieta ha Jonni Fasser manà cun success l’hotel, sia Chasa Chalavaina. Ils geniturs avevan cumprà la chasa istorica gist sper la Claustra Son Jon a Müstair e l'avevan fatg reviver sco albiert. En giuvens onns è Jonni Fasser stà durant otg onns polizist en la citad da Zug. Pir ils onns 70 è’l turnà a Müstair, ha surpiglià l’ustaria e l’hotel da la Chalavaina, nua ch’el ha era adina gì il grond sustegn da sia mamma e da sias nov soras. L’hotel istoric ha’l lura anc engrondì, fabritgond ulteriuras stanzas d’hotel or da la stalla dasperas.

Ma tge era en sasez il concept gastronomic da Jonni Fasser? – El sez era il concept! I na deva nagina glista da pretschs per las stanzas. Jonni salidaiva ils giasts, provava d’eruir tgi ch'i èn e tge ch'i fan, e proponiva lura in pretsch sin mesira. Per il solit eran tuts cuntents e d’accord suenter l’agreabel discurs cun l’hotelier. A tschaina na devi era betg ina carta da menu. Jonni seseva simplamain nà vid la maisa e raquintava si en tutta calma, tge chi dat. L'emprim in avantpast cun flettas da bovist raccoltà en l'agen curtin. Lura «ina buna salata verda» or da l’iert. Sco past principal flöchets e verdura cun in arrost da tschierv. Tut tenor raquintava’l perfin, nua ch’el haja sez ssajettà l’atun passà il tschierv. Era quai vaira ou betg? Insumma, ina carta da vin na devi era betg. I vegniva servì a l’averta be duas sorts: in Lagrein ed in Cabarnet. Nagin a la maisa na metteva en dumonda in tal menu e sia vardaivlezza – massa simpatica era la preschantaziun persunala da l’ustier. Il giast sa sentiva dachasa. E sch’insatgi a la maisa aveva giavischs spezials u era vegetarian, deva Jonni Fasser ina simpla resposta: «Lura faina precis il listess menu sco per tuots tschels, simplamaing sainza charn!» Nagin n'avess mai ristgà da cuntradir ad in tal scharm ed umor setg. 

En l’ustaria antica da Jonni eri adina quiet. Nagina musica, nagin holdrio, tut sut vusch. Be ils magiels da vin sclingivan da temp en temp ed il fund da lain sgriztgava, sche Jonni purtava in plat suenter l'auter or da cuschina a la maisa dals giasts. El era numnadamain ustier, hotelier, servient, concierge, pedel e chaschier in ina. Be la cuschina ed il nettegiament surlaschava’l a las dunnas.

In giast che turnava da la Chalavaina aveva adina da raquintar insatge. Igl era in eveniment sco en in auter mund. «Erlebnisgastronomie» en il vair senn dal pled, simplamain senza tut ils slogans da marketing suren. E perquai era Jonni era in persunagi ordvart tschertgà per scripturs, schurnalistas e cineasts. Tgi che rapportava da la Val Müstair, fascheva per il solit ina fermada tar Jonni. Insatge aveva'l adina da raquintar. En in roman dal 2007 ha l’autura Constanze Hotz descrit el uschia: «Ein leiser Mensch, die Arme auf dem Rücken verschränkt. Ein stiller Flaneur des Bergtals (…), wache, traurige Augen. Er war höflich und scheu, lächelte nicht. Melanchonie umhüllte ihn wie ein unsichtbarer Ministrantenrock.» 

Mann serviert eine Frau am Esstisch in einem rustikalen Raum.
Legenda: FMR / BT

Ma descriva l’autura qua propi a Jonni da la Chalavaina? I resta in dubi. Jonni sez n'avess betg dà ina resposta, el avess be surris e taschì. E quai era il minz da sias istorgias. Quellas sa muventavan en in vestibül tranter verdad, particularitads originalas e furbazzaria. Era l'alumbard che pendeva ora en il pierten da l’hotel propi anc ina restanza da la battaglia da la Chalavaina dal 15avel tschientaner? Èsi vair che Jonni n'aveva durant plirs decennis nagina carta d’identitad? Tge cussegliers federals han fingià durmì en la Chalavaina? Quel tschierv da tschaina, nua è quel propi vegnì ssajettà? E Benedict Fontana, ha quel propi incuraschà ils cumbattants grischuns il 1499 clamond giu da la lautga da la Chalavaina? – Insatge vegn ad esser stà vair, auter era plitost legenda ed anecdota. Però tut era adina cundì cun in minz vardad ed in spiert fin. Igl era apunta istorgias.   

La fin da schaner avant quatter onns ha Jonni Fasser bandunà sia Chasa Chalavaina. En ses ravugl famigliar, n'era nagina successiun en vista. L’hotel istoric è vegnì surpiglià dad ina fundaziun naschida or dal ravugl dals promoturs da la Clostra Son Jon. Jonni Fasser ha ditg ch’el haja plaschair da quella soluziun. Sia ovra da vita ha pudì sviluppar in nov concept gastronomic. Senza el.

Or da l'archiv:

Artitgels legids il pli savens