A Cuira sin il santeri Daleu stat probabel il sulet monument da nazis en Svizra. Il schaner 2023 ha quel procurà per lingias grassas, suenter che SRF aveva fatg ina reportascha investigativa. Dapi lura fatschenta quest crap commemorativ era la politica. La suprastanza da Cuira ha elavurà ina tavla infurmativa davart il crap commemorativ e preschentà quella al parlament. Dà da discutar ha cunzunt il cuntegn da la tavla.
Propi cun in «gea, però» ha il parlament da Cuira approvà la tractanda davart la tavla ch'infurmescha davart l'uschenumnà crap da nazis. Autur da l'incumbensa per mauns da la suprastanza è Tino Schneider da l'Allianza dal Center.
Il cuntegn da la tavla na cuntenta betg. I dat grond potenzial d'optimar.
Cun l'incumbensa ha Tino Schneider dà il stausch a la suprastanza per l'ina d'analisar scientificamain l'istorgia dal crap da nazis, per l'autra d'illustrar il context da quel al lieu.
Uss ha la suprastanza laschà elavurar ina tavla d'infurmaziun e preschentà en il messadi al parlament il cuntegn da quella. Cun il text da la tavla n'èn represchentants e represchentantas da l'Allianza dal Center sco era da la Partida socialdemocratica en il parlament da Cuira betg sa mussads cuntents. Il text na vegnia betg sin il punct. Respostas sin dumondas criticas manchian, uschia ils votums en il parlament.
Cunzunt la rolla da las autoritads da Cuira vegn ignorada sin la tavla d'infurmaziun.
El saja stà surstà che la suprastanza haja preschentà il cuntegn da la tavla en il messadi e ch'il parlament haja uschia stuì decider davart quel, agiunta Tino Schneider. Il president da la citad da Cuira, Urs Marti, ha accentuà che la suprastanza haja laschà la detta dal text e saja led ch'il parlament haja er approvà la tractanda. En pli accentuescha Urs Marti ch'els hajan laschà elavurar istorichers ed istoricras la tavla. Ord raschuns politicas na vegnia la suprastanza betg ad instradar midadas vi dal cuntegn.
L'uschenumnà crap da nazis na fatschenta betg be la citad da Cuira, mabain er il chantun. Tino Schneider che sesa er en il Cussegl grond ha er instradà ina incumbensa per mauns da la regenza grischuna. Unanimamain ha il Cussegl grond surdà l'incumbensa a la regenza. Tenor quella duai il chantun laschar elavurar scientificamain l'istorgia dal faschissem e dal naziunalsocialissem en il Grischun. Ils resultats da questas retschertgas n'èn anc betg avant maun. Però spera Tino Schneider che quels resultats vegnan – a curta u media vista – integrads en il cuntegn da la tavla d'infurmaziun tar il monument en il santeri Daleu a Cuira.
Il cuntegn da la tavla
La tavla infurmescha davart la construcziun da las fossas e monuments suenter l'Emprima Guerra mundiala. Plinavant dat ella ina cronologia dal monument da Cuira, e cuntegna er ils nums da las persunas internadas. La davosa part da la tavla infurmescha davart il «Volksbund Deutsche Kriegsgräberfürsorge», ch'era responsabel per la construcziun e la tgira dal crap. Quella uniun aveva dapi l'onn 1933 stretgas colliaziuns cun il reschim naziunalsocialistic.
Or da l'archiv:
Suenter la scuverta dal monument da nazis a Cuira hai dà ina debatta publica co tractar l'istorgia enturn quel. Uschia è tranter auter vegnì pretendì dad elavurar l'istorgia dal naziunalsocialissem en il Grischun.