Tgi n'ha betg gia fatg tras quai – ins turna d'ina spassegiada tras il guaud e senta tuttenina in pitschen animalet sin la pel: ina zecca. Tenor la media chantunala grischuna, Marina Jamnicki, sa derasan las zeccas numnadamain pli e pli fitg en il chantun Grischun - e quai ord differents motivs.
Avant 20 onns hai dà fitg paucs cas en Svizra – ma cun l'augment da la temperatura crescha er il cunfin da 0 grads, ed uschia van las zeccas er en regiuns pli autas.
Er en regiuns pli autas – sco per exempel en l'Engiadina – vegni pia a dar pli e pli bleras morsas da zeccas e cunquai era dapli malsognas. Ina da quellas è la FSME, in'inflammaziun dal tscharvè. En las zonas da ristga, sco il Signuradi u la Val dal Rain da Cuira, portian circa 1% da las zeccas quest virus.
Quest onn han ins registrà dus cas da FSME en il Grischun. I saja anc memia baud per giuditgar co la situaziun da zeccas sa sviluppeschia quest onn, manegia la media chantunala. Per sa proteger cunter malsognas valan las medemas mesiras sco adina – pia trair en mongias lungas sch'ins va en il guaud, trair las soccas sur las chautschas e purtar in chapè.
Ins na sto betg mo sa proteger, sch'ins va sapientivamain a viandar en il guaud – la gronda part da las morsas da zeccas capitan en ierts, en bostgaglia, a l'ur da la via u er en in bogn.
Impurtanta saja era la vaccinaziun encunter FSME, declera Jamnicki. Teoreticamain pon ins vegnir mors durant tut l'onn d'ina zecca, pia era l'enviern. Activas èn las zeccas dentant oravant tut fin la fin d'avust.
Tge èn las malsognas che zeccas pon purtar?
En Svizra cumparan malsognas che vegnan transmessas tras zeccas en moda stagiunala. L'uschenumnada stagiun da zeccas cumenza – tut tenor aura – tipicamain il mars e finescha il november.
En regiuns pli chaudas po l'activitad da las zeccas cuntinuar durant l'entir onn, entant ch'ella resta limitada a paucs mais en regiuns pli fraidas. Er en regiuns pli autas èn las zeccas preschentas, uschia ch'ins sto er esser precaut là.
Las malsognas las pli savens ed enconuschentas èn FSME, borreliosa da Lyme e tularemia.
FSME
La FSME, che sta per «Frühsommer-Meningo-Enzephalitis», è ina malsogna infectusa iniziada da virus. Il virus vegn transmess tras ina morsa da zeccas. Ils sintoms varieschan ferm tranter individis, var dus terzs da las infecziuns èn asintomaticas. Ma cura ch'ina infecziun è sintomatic datti duas fasas: en la prima durant circa tschintg dis èn ils sintoms sumegliant a quels d'ina grippa, vul dir mal las giugadiras, mal il chau e temperatura levamain augmentada.
Tar circa 10% da las infecziuns è pertutgà il sistem central da la gnerva, cun sintoms sco mal il chau, fotofobia, sturnizi, disturbis da concentraziun e disturbis da chaminar. Quels pon durar emnas fin mais. Tar ina part dals pazients pon sa mussar paralisas dals bratschs, da las chommas u da la gnerva da la fatscha e chaschunar impediments che restan. En circa 1% dals cas cun sintoms neurologics maina la malsogna a la mort. In tractament dad ina infecziun da FSME n'è betg pussaivel, ins po mo tractar sintoms.
Per prevegnir datti ina vaccinaziun segira e bain effectiva cunter il FSME-virus che pertutga a la gruppa da flavivirus. Quella è recumandada per tut las persunas – per regla a partir da la vegliadetgna da 3 onns – che s'exponan envers las zeccas en in territori da ristga, l'entira Svizra è territori da ristga, ordaifer il chantun Tessin.
Borreliosa
Scherm infectus da la borreliosa da Lyme è la bacteria Borrelia burgdorferi. La transmissiun sin l'uman succeda il pli savens tras zeccas infectadas. Da la bacteria datti pliras spezias. Tut tenor spezia vegnan pertutgads differents organs en il decurs da la malsogna.
L'emprim sintom da la malsogna po esser ina rusna locala al lieu da contact ch'extenda e che survegn ina furma d'anè. Entaifer dis fin emnas svanescha ella puspè. Tar ina part da las persunas malsaunas datti suenter emnas, mais u schizunt onns in segund stadi, durant la quala las giugadiras, il sistem da la gnerva, la pel e darar pon infectar il cor. In'infecziun da borreliosa po vegnir tractada cun antibiotica. Infecziuns betg renconuschids u betg tractads suffizientamain pon resultar impediments che restan sco consequenza d'ina borreliosa.
Tularemia
Tularemia, er numnada pesta da lieurs, è ina malsogna infectusa chaschunada d'ina bacteria che sa numna Francisella tularensis. Quai è ina malsogna d'animals che vegn mintgatant transferida sin l'uman, ina zoonosa.
La transmissiun sin auters animals u sin l'uman vegn fatga il pli savens tras piztgadas da zeccas u d'insects, tras in contact direct cun conturns contaminads u cun animals malsauns cun consumar la charn betg stgaudada suffizientamain sco er cun prender u respirar aua e pulvra contaminada. Gia paucs scherms pon chaschunar ina malsogna. Fin ussa n'è nagina transmissiun d'in uman a l'auter documentada.
Il temp da l'infecziun fin a la malsogna è per regla trais fin tschintg dis, pli darar er in fin 21 dis. Ina tularemia sa manifestescha tras sintoms sco la fevra, ina inflammaziun progressiva dal lieu d'entrada sco er inflammaziuns dals nufs limfatics e po prender senza vegnir tractà in andament mortal. Però, il suttip che vegn avant en Svizra ha ina mortalitad da sut 1 pertschient. Grazia ad ina terapia efficazia d'antibiotica è la tularemia tractabla bain.