Siglir tar il cuntegn

Header

video
Las primas alps èn gia chargiadas
Or da Telesguard dals 31.05.2022.
laschar ir. Durada: 2 minutas 14 Secundas.
cuntegn

Las alps sa preparan Las sfidas creschan per purs e pasturs

La stad statt avant porta – tschertas alps èn gia chargiadas, autras suondan anc. RTR ha dumandà purs, pasturs ed ils responsabels dal chantun co la situaziun sa preschenta.

Ils purs e las pasturas han dad esser enorm flexibels e da s’adattar a la natira. Entant ch’els han l’onn passà stuì spetgar pli ditg sin la chargiada – van quest onn differents purs e puras gia in bun tant pli baud – damai quels dis – ad aut cun lur biestga.

Töni Gujan, il cussegliader d’economia d’alp dal Plantahof constatescha che quai pudess pli e pli daventar la norma. Quai po en consequenza muntar che tschertas alps han era puspè da stgargiar pli baud. Ma en general saja quai en favur dals purs e las puras, sche lur biestga vegn chargiada pli baud – cunquai ch’els pon lura gia entschaiver a conservar pavel per l’enviern.

Situaziun da persunal d'alp fa quitads

Er las alps grischunas han adina dapli problems da survegnir avunda persunal. La situaziun cun la preschientscha dal luf fa la situaziun anc pli difficila.

Il dumber d'animals che vegn chargià è dapi l'onn 2014 constant. Sulet tar las nursas è il dumber sa reducì il 2021. I saja il mument anc grev d'argumentar questa diminuziun cun la statistica, di Riet Pedotti da l'Uffizi d'agricultura dal Grischun. Segir saja dentant che surtut purarias pitschnas chalian. Il funs vegn integrà en menaschis pli gronds – las nursas na vegnan dentant betg surpigliadas. La preschientscha dals lufs possia accelerar quest process, na saja dentant betg il motiv principal, di Riet Pedotti.

audio
Alps: Svilup en il Grischun
ord Actualitad dals 31.05.2022.
laschar ir. Durada: 3 minutas 19 Secundas.
Dapi l'onn 2019 ha il dumber da vatgas-mamma suprassà il dumber da vatgas da latg sin las alps.
Autur: Riet Pedotti mqnader da la partiziun d'alpegiaziun, Uffizi d'agricultura

Uschia n'è ina da las grondas sfidas betg mo d'avair avunda muvel per mantegnair las pastiras d'alp, mabain er da vinavant avair alps cun vatgas da latg. La producziun da latg e da chaschiel resta impurtanta per l'economia d'alp. Plinavant sentan las alps er la midada dal clima: L'aura extrema chaschuna sitgiras. Dapi la stad da chaliras l'onn 2018 ha l'Uffizi d'agricultura survegnì dapli dumondas per investiziuns vi dal provediment d'aua. L'alp è in sistem da collavuraziun tranter la puraria. Cunquai ch'i dat adina pli paucas famiglias da puras e purs, detti dapli lavur per pli pauca glieud.

Grafica che mussa il svilup dal dumber da vatgas chargiadas.
Legenda: Il diagram cumpareglia il dumber da vatgas da latg chargiadas cun il dumber dad autras vatgas chargiadas sco p. ex. per la producziun da charn (senza animals giuvens). Grafica RTR

Ir ad alp – quai fan mo pli incarnads

Pli baud era ir ad alp in trend. Students, persunas pensiunadas e talas che vulevan in'aventura per ina stad gievan ad alp. Las alps pudevan tscherner a tgi ch'ellas vulevan surdar la responsabladad. Uss è la situaziun sa midada: Las sfidas per ils responsabels d'alp, dentant era per pasturs e signuns, èn creschidas e betg pli tuts che vulan s'exponer als strapazs corporals e mentals.

audio
Alps: Sfidas tar il persunal
ord Actualitad dals 31.05.2022.
laschar ir. Durada: 3 minutas 24 Secundas.
Ils lufs han midà la situaziun cunzunt per ils nursers. Per quels è la situaziun sa midada radicalmain.
Autur: Giorgi Hösli pastur d'alp dapi passa 20 onns

Alp Frisal: «Insacura èsi avunda»

L'Alp Frisal sin il territori da la vischnanca da Breil na chargia betg pli sia alp da nursas. La raschun principala è il luf. Quel è gia preschent dapi 20 onns en il territori enturn il Muot da Rubi, e tuttina n'han purs e pasturs uss betg pli dà dumogn a la situaziun. Ins na possia betg far saiv dapertut, declera il davos responsabel per l'alp da nursas Marcel Albin envers RTR.

audio
Alps: Naginas nursas pli a Frisal, Breil
ord Actualitad dals 31.05.2022.
laschar ir. Durada: 3 minutas 55 Secundas.

Ils pasturs voluntaris

Dapli lufs munta dapli lavur si d'alp. Perquai vul il project da pasturs voluntaris gidar ed intermediar persunas interessadas – il project va en il segund onn questa stad. A Segnas sisum la Surselva per exempel han 12 participantas e participants fatg part ad in curs per sa preparar sin lur incumbensas.

video
Project «Pasturs voluntaris»
Or da Telesguard dals 31.05.2022.
laschar ir. Durada: 3 minutas 43 Secundas.

Co sa depurtar cun chauns da protecziun

Chauns da protecziun valan per las organisaziuns per l'ambient sco «il med» per proteger las muntaneras da nursas cunter attatgas da lufs. Ils chauns da protecziun protegian lura er las muntaneras. Magari pli fitg che quai ch'els stuessan. Da quai sa bain inqual biker u viandanta raquintar in'istorgia. Il pli vala il moto: «salvar la gnerva e betg far memia gronds smanis». Star airi in mument e laschar temp gida als chauns da valitar la situaziun e da giuditgar il privel.

audio
Alps: Co sa cuntegnair cun chauns da protecziun?
ord Actualitad dals 31.05.2022.
laschar ir. Durada: 4 minutas 44 Secundas.

Ord l'archiv: La vita d'alp dal 1966

video
Alp Sursass
Or da L’archivar recumonda dals 02.10.1966.
laschar ir. Durada: 14 minutas 42 Secundas.

RTR actualitad 07:00

Artitgels legids il pli savens

Scrollar a sanestra Scrollar a dretga