Siglir tar il cuntegn

Surselva Laax introducescha votaziun a l'urna

Adina puspè vegn votà davart credits da plirs milliuns francs, saja quai per projects da construcziun u per exempel per la senda da tschimas. Tenor la nova constituziun duain da quests credits vegnir suttamess a l'urna. Il suveran decida ils 12 da zercladur davart questa midada.

En il messadi per la radunanza communala dals 12 da zercladur 2026 stat scrit il suandant: «Da la radunanza communala da Laax dals 14 da settember 2022 ha in dals preschents inoltrà ina moziun cun proponer d’introducir la votaziun a l'urna per expensas a partir dad ina summa da dus milliuns francs. La radunanza communala ha acceptà la proposta. Quest postulat ha dentant er gì per consequenza che la suprastanza communala è sa decidida da far ina revisiun totala da la constituziun communala.»

Credits da milliuns

Ils ultims onns ha la radunanza communala gì da decider davart intgins credits da plirs milliuns francs. In dals gronds è stà il credit da 22 milliuns per realisar la surbajegiada per il spazi d'abitar pajabel «Denter Vischins» sper la baselgia. Gia pli baud, il december 2018, aveva il suveran decidì en sala da scola in credit da 7,5 milliuns francs per la senda da tschimas. E curt avant avevan las votantas ed ils votants da Laax approvà in credit da 16 milliuns francs per la renovaziun dal bogn cuvert Grava e la realisaziun da l'albiert per la giuventetgna «Wellness – Hostel 3000». Quai èn mo trais da plirs credits per projects gronds dals ultims onns.

«La legitimaziun è ferma»

Avrir la box Serrar la box

La votaziun a l'urna munta probablamain ina participaziun en general pli auta che a la radunanza. «La legitimaziun è pia ferma», di Andreas Glaser ch’è professer da dretg a l'Universitad da Turitg. El è expert da dretg public e maina er il Centre for Research on Direct Democracy (Center per democrazia ad Aarau).

La vart sumbrivauna da la votaziun a l'urna saja tenor el che la pussaivladad da far midadas vi d'ina proposta scroda en quest mument. «Ins po mo pli dir Gea u Na. E la pussaivladad da votar a l'urna pudess flaivlentar l'instituziun da la radunanza, perquai ch'i dat suenter tar dumondas dispitaivlas anc ina chaschun a l'urna.»

Andreas Glaser accentuescha er la libertad da mintga vischnanca da decider la via ch'ella vul prender per trair sias decisiuns politicas. Quai saja ina dumonda puramain politica.

Votaziun a l’urna

Sa chapescha che la suprastanza communala ensemen cun ina cumissiun da constituziun ed ina gruppa da lavur han prendì la chaschun da surlavurar plirs artitgels da la constituziun ch'è vegnida approvada ils 15 da mars 1991. Midadas haja surtut dà en connex cun l’introducziun da la nova lescha chantunala da vischnancas l'onn 2018. In dals «filets» da la nova constituziun communala da Laax è la cuminanza da votantas e votants a l’urna. Tenor il messadi duai la votaziun a l'urna cumplettar ils ulteriurs organs da la vischnanca. Votaziuns a l'urna èn previsas en l'avegnir per la midada da la constituziun, per conclus ch'i vegn pretendì d'ir a l'urna cun referendum facultativ e per fusiuns cun autras vischnancas.

Referendum facultativ

Cun la nova constituziun communala vul Laax introducir il referendum facultativ. Decisiuns da la radunanza communala pon cun l’iniziativa d’in dieschavel, pia da 10% da las persunas ch’èn stadas preschentas a la radunanza communala vegnir suttamessas a la votaziun da a l'urna. Quai per exempel sch’i sa tracta da conceder credits che surpassan la marca da tschintg milliuns francs.

La votaziun a l'urna daventa pli e pli populara.

Avrir la box Serrar la box

Da las 100 vischnancas grischunas han 85 prendì lur decisiuns a la radunanza communala l'onn 2025. Quai conferma l'Uffizi da vischnancas dal Grischun sin dumonda da la FMR. Quellas vischnancas sajan talas senza parlament communal. 15 vischnancas sco per exempel Ilanz/Glion u Mustér hajan in parlament communal. En questas vischnancas exista la votaziun a l'urna uschè u uschia.

Tenor l'Uffizi da vischnancas chantunal han 40 ulteriuras vischnancas fatg diever l'onn 2025 da la votaziun a l'urna. Thomas Kollegger, il manader da l'Uffizi chantunal da vischnancas, di ch'il dumber da vischnancas che cumplettescha la radunanza per fatschentas impurtantas cun la votaziun a l'urna saja creschì cuntinuadamain ils ultims onns. Las vischnancas sajan fitg autonomas e sappian sezzas co ellas veglian exequir lur vias da decisiun.

Thomas Kolleger: «Il referendum facultativ è in instrument politic che sto er vegnir decidì da la politica.» L'instrument principal per ir a l'urna cun ina fatschenta saja il referendum facultativ. Il dumber da suttascripziuns per quest instrument politic saja fitg different. En la vischnanca Albula/Alvra sajan quai 60 suttascripziuns ed en la vischnanca da Malans pretendia il referendum facultativ las suttascripziun d'in otgavel da tut ils votants e votantas.

Pervi dal svilup demografic

In exempel che mussa ch'il svilup demografic positiv a Laax pretenda midadas è il dretg d'iniziativa en la vischnanca da Laax. Fin uss tanschevan 100 suttascripziuns da votantas e votants per ch'ina iniziativa vegnia preschentada al suveran. La nova constituziun communala prevesa ussa 20% da las persunas cun dretg da votar a Laax. En il messadi da votaziun stat scrit che tenor il stadi actual dal register da votar correspundess quai ad in dumber da 290 votantas e votants.

Davart la nova constituziun communala vegnan votantas e votants da Laax a decider a la radunanza communala dals 12 da zercladur 2026.

Artitgels legids il pli savens