«Zonas da ruaus duain proteger ils lieus da paus d'enviern da giaglinom selvadi, chavriels, tschiervs, chamutschs e capricorns. Ellas adempleschan dentant er ina funcziun impurtanta il mument che i dat malsognas tar la selvaschina», di Cathérine Frick.
La responsabla per zonas da ruaus tar l'Uffizi da chatscha e pestga dal chantun Grischun constatescha dentant era: «Ellas duain impedir conflicts, per exempel tranter sportistas e sportists l'enviern, chauns che van libramain enturn u era persunas che tschertgan corna da tschierv.»
Ina da las emprimas vischnancas che ha installà zonas da ruaus è stada quella da Medel. Tenor il guardiaselvaschina Daniel Bundi è la disciplina da resguardar quellas fitg buna.
Surpassaments vegnan punids
Sin il portal digital www.wildruhezonen.ch èn da chattar infurmaziuns davart las zonas da ruaus, sco era la carta nua che quellas sa chattan. En il chantun Grischun datti 294 zonas, per 264 vala in scumond total da passar. En 30 ulteriurs lieus cun zonas vegn cusseglià da betg passar u sursgular quellas cun il parasgulader. «Tut en tut vegnan las zonas resguardadas bain. Uschia pon ellas ademplir lur funcziun da procurar per ruaus per ils animals selvadis durant il temp ch’els ston spargnar l'energia», di Cathérine Frick.
La coordinaziun da las controllas cumpeta a las vischnauncas. Sper la surveglianza da chatscha e la Polizia chantunala pon ellas er autorisar ulteriuras persunas da far controllas. Quants surpassaments ch’i ha dà ils ultims onns na po Cathérine Frick betg dir, ma ella sa quant ch’in tal custa: «Surpassaments vegnan punids cun 150 francs.»
Zonas èn marcadas
Las zonas da ruaus èn marcadas cun tavlas d’infurmaziun en ils lieus nua ch’ellas pudessan vegnir passadas. Sin il portal www.wildruhezonen.ch u Swisstopo vegnan las cartas actualisadas regularmain. «Novaziuns èn digitalisadas e colliadas era cun portals online da turas. Uschia po ina e scadin resguardar ellas en la planisaziun da turas», di Cathérine Frick.
La responsabla per las zonas da ruaus tar l'Uffizi da chatscha e pestga dal chantun Grischun accentuescha: «L’adattaziun da las zonas da ruaus è in process current. Sin fundament da cundiziuns localas po quai esser ch’i dovra ina zona da ruaus nova. Igl è dentant era pussaivel ch’ina zona sto vegnir adattada. Ma i po er esser ch’ina zona vegn abolida perquai ch’ella n'è betg necessaria.»
I dat er excepziuns
«Da principi vala la devisa: uschè paucas sco pussaivel – ma tantas sco necessari. Zonas da ruaus duain vegnir fixadas be là nua ch’i dat lieus d’enviern impurtants da la selvaschina e nua ch’ella è exponida a disturbis», di Cathérine Frick.
Tenor l'Uffizi da chatscha e pestga datti sper la protecziun dals lieus d’enviern da la selvaschina ulteriurs motivs per zonas da ruaus. Quai po esser en cas d’in enviern excepziunal cun grondas sperditas d’animals selvadis u er en cas da donns tras la selvaschina. Sustegnidas vegnan las stentas d’infurmar la glieud davart las zonas da ruaus tranter auter da la campagna svizra «Respektiere deine Grenzen – Schneesport mit Rücksicht». Ella sensibilisescha las persunas che giaudan l'enviern ordaifer las pistas sin ils basegns da la natira.
Sapientivamain en la zona da ruaus
L'enviern è arrivà e cun el era la funcziun da las zonas da ruaus per la selvaschina. Sin l'intschess da la vischnanca da Medel sa chattan trais zonas da ruaus: Uaul Soliva, Palius-Cavorgia e Val Lavaz. Ellas èn en funcziun uffizialmain dapi ils 15 da december 2005 cura ch’il suveran aveva acceptà la lescha communala correspundenta. Davent dals 15 da december fin ils 30 d’avrigl èsi era scumandà da passar en las zonas fixadas, respectivamain èsi lubì da traversar quellas be sin las vias inditgadas.
La vischnanca da Medel è enconuschenta a bleras e blers per las pussaivladads d’activitads en la natira, uschia era per turas cun skis u gianellas. «Quellas activitads daventan pli e pli numerusas. I vegn ì dapertut enturn», di il guardiaselvaschina Daniel Bundi. Be tant constatescha el era: «Las zonas da ruaus vegnan resguardadas cun fitg buna disciplina.»
Punì in’entira gruppa
En la vischnanca da Medel è la surveglianza da chatscha quella che controllescha che las zonas da ruaus vegnian resguardadas. Schegea che la disciplina è buna, dettia surpassaments in u l'autra giada. «Jau hai gì in cas nua che nus avein stuì punir in’entira gruppa. D’ina gruppa da 18 persunas eran duas persunas minorennas, las autras han survegnì in chasti», di Daniel Bundi. En quai cas hajan manaders u guids da muntogna manà l’entira gruppa sut ina suga vi, pia sapientivamain en la zona da ruaus.
Infurmà enstagl da chastiar
Il december passà cun fitg pauca naiv ha la surveglianza nizzegià la chaschun d’infurmar viandantas e viandants davart las zonas da ruaus. «En il district sisum la Surselva n'avein nus betg punì insatgi ch'è ì en ina zona da ruaus. Nus avein orientà davart la funcziun da quellas, ma avein lura era fatg attent ch’i dettia in chasti tar il segund surpassament. Uss è l'enviern dentant arrivà ed uss han las directivas da vegnir resguardadas», di Daniel Bundi. Per il pli saja uschia ch’ils esters sajan quels che resguardian las zonas. I possia dentant esser ch’in u l’auter surpassia ina tala senza vulair. «I dat dentant era da quels ch’enconuschan bain il territori che nizzegian ina giada u l’autra ina spunda per ir cun skis en naiv entira en ina zona da ruaus», di el.
Turas marcadas
Cun turas marcadas, tranter auter per persunas cun gianellas, emprovia la vischnanca da Medel da diriger l’activitad da lezzas. «Ma er en quai connex èsi uschia ch’ins tschertga lura adina novas vias ed uschia datti strusch in territori che na vegn betg surpassà l'enviern», deplorescha il guardiaselvaschina.