L'avieul-laina (Xylocopa violcea) ha pudì sa far valair a chaschun da la segunda tscherna publica da «Bienen Schweiz» cunter l'avieul da la brunsina (Chelostoma rapunculi) e cunter l'avieul rubaglià mellen (Halictus scabiosae). Igl è stà ina chaussa clera, di Sarah Grossenbacher, redactura da la Gasetta d'avieuls svizra: «Quai è bain sia parita imposanta. Blers han plaschair, sch'els han tal in avieul en curtin.»
Cun ina lunghezza dal corp da bunamain trais centimeters è ella la pli gronda spezia d'avieuls selvadis da la Svizra. Marcant il murmurar profund durant il sgol, il corp nair sco er las alas pailusas che traglischan en violet e blau. Malgrà sia grondezza vala ella sco spezialmain paschaivla.
L’architect dal lain mort
Il num engrazia l'avieul a sia moda da far gnieus spezialisada: el na fa betg diever d'hotels classics d'insects, el rui corridors ch’èn uschè gross sco in det ed han ina lunghezza da fin 30 cm, quai directamain en il lain dir. Il resgim ch'è sa furmà utilisescha l'avieul gist sco material da construcziun: Maschadà cun spida producescha el ordlonder las paraids da separaziun tranter ils singuls cuaditschs.
Spezialmain pretensius n'è el betg. Sco material serva la laina morta da maila, da papla u da pastgiras.
Diversitad periclitada e novas smanatschas
Malgrà che l'avieul nair è actualmain anc da chattar relativamain savens, vesa quai or mender per blers da ses parents. Stgars la mesadad da las spezias d'avieuls selvadis en Svizra valan sco periclitadas. Bleras èn spezialisadas sin pli aut grad. Per exempel l'avieul da la brunsina ch'è medemamain stà sin il podest: sch'i na dat naginas brunsinas, na po el betg surviver. Blers avieuls selvadis reageschan ultra da quai sensiblamain sin la perdita da plazzas da gnivar.
Sarah Grossenbacher appellescha qua lunschor a la negligientscha: «Simplamain laschar esser iert l'iert. Ins na sto betg dismetter immediat mintga rom u planta morta.» Els purschessan savens spazis da viver optimals per avieuls selvadis. Grevezzas supplementaras resultan da spezias invasivas sco ils vespruns asiatics.
Agid tras surfatschas en flur
Tgi che planta en ses agen curtin salvia-muscatella u bagiauna, porscha a l'avieul-laina ina funtauna da nutriment ideala. «Uschia pon ins carmalar els quasi cun garanzia en l'iert», di Sarah Grossenbacher. L'effect positiv na saja dentant betg limità sin ina spezia: Plantas, flurs e structuras mortas vegnian per il solit da bun a differentas spezias d'avieuls selvadis.
La federaziun fixescha ultra da quai atgnas mesiras. Cun il program da surfatschas en flur han ins pudì crear ils ultims trais onns passa in milliun meters quadrats spazi da viver.
Or da l'archiv: