En in mund, nua che las reglas sa midan, ston era ils pajais s’adattar. Adina n'è quai betg simpel. Quai mussa l’exempel da la Svizra. L’onn passà è il schoc stà grond, cura che l’America ha annunzià dazis per la Svizra da 39%. A Tavau ha il president american era fatg cler che quai ha da far cun il fatg ch’el n'era betg cuntent cun quai che la presidenta da la Confederaziun da lez onn, Karin Keller-Sutter, aveva ditg ad el al telefon.
Keller-Sutter haja insistì che la Svizra saja in pitschen pajais e che auts dazis na fissan betg giustifitgads. Perquai ch’ella saja ida ad el sin la gnerva, haja el lura decidì ils auts dazis. Dentant: Co ston ins ir enturn cun ina politica ch'è dependenta dad emoziuns d’ina singula persuna? E co ston ins sa muventar en in conturn fragil?
Entant che l’Uniun europeica crititgescha quella moda da far politica, resta il Cussegl federal plitost quiet. Sin la dumonda al president actual da la Confederaziun, Guy Parmelin, co chi’l Cussegl federal reagescha sin las insultas ha el ditg:
Nus na commentain betg quai ch’auters din.
E sin la dumonda sch’il Cussegl federal mussia memia pauca spina dorsala respunda Guy Parmelin curt e cumpact: «Quai è diplomazia».
In zic pli cler ha respundì il Cusseglier federal e minister da l'exteriur svizzer Ignazio Cassis:
Quai è inacceptabel. Dentant: Nus n'essan betg ils unics. Ma quai n'è betg in confiert.
Ma er el ha suenter relativà e ditg, ch’ins stoppia guardar la situaziun sco politica reala, e ch'ins haja era ditg quai a las persunas davos las culissas - numnadamain che quai n’era betg en urden.
Entant ha la Svizra negozià in nov deal da dazis da 15%. Dentant quel n’è anc betg fix. Quel sto anc vegnir approvà dal president american.
Pli gugent dascus
Il Cussegl federal è pli gugent dascus. Quai sa mussa era vi d’in auter exempel: numnadamain il «Board of Peace» che Donald Trump ha fundà a l’ur dal WEF.
L’organisaziun che Donald Trump vul fundar, il Board of Peace, era oriundamain stada pensada per survegliar il process da pasch tranter l'Israel e la Palestina, e per sustegnair la reconstrucziun da la Strivla da Gaza. Ella ha schizunt in mandat da l’ONU per quest intent. Ussa ha l’organisaziun dentant survegnì in profil bler pli vast: Ella duai en l’avegnir terminar conflicts e guerras sin l’entir mund ed intermediar la pasch, schizunt cun truppas – er cun forza sch’i saja necessari. Quai chaschuna critica, perquai ch’en sasez è quai l'incumbensa da l’ONU cun il cussegl da segirezza.
Radund 60 stadis èn vegnids envidads al Board of Peace, e var la mesadad ha dacidì da sa participar a quel. Suandads l’invit da l’America èn tranter auter l’Egipta, la Tirchia, l’Arabia Saudita ed il Belarus. Blers stadis europeics han dentant refusà l’invit sco per exempel l’Italia, il Danemarc, la Frantscha e la Norvegia. Quai perquai ch’il Board of Peace saja ina concurrenza directa per il cussegl da segirezza da l’ONU, e perquai ch’il nov cussegl da pasch surpassa l’intent oriund.
Cussegl federal dovra temp da ponderaziun
Era la Svizra è vegnida envidada al Board of Peace ed è ussa en ina situaziun difficila: Ella na vul betg vilentar il president american, ma sco commembra da l’ONU - ch'ha il sez principal a Genevra - e sco stadi pitschen, ha ella in grond interess vi dal dretg internaziunal.
Per respunder l’invit sa piglia il Cussegl federal temp. Encunter vegnan ad el las proceduras politicas, perquai che decisiuns cun grondas consequenzas per la Svizra ston vegnir approvadas dal parlament federal - ed eventualmain era anc dal pievel. Questa tenuta defensiva vegn crititgada per exempel da Helen Keller, l’anteriura derschadra svizra al Tribunal europeic per ils dretgs umans. Ella di che la Svizra duai sinceramain refusar l’invit, perquai ch’il Board of Peace concurrenzeschia l’ONU. Ella dubitescha er ch’il dretg internaziunal vegnia respectà en quel gremi, e che la Svizra haja insumma influenza en questa organisaziun.
Tenor Keller ha la participaziun pauc senn e pudess perfin donnegiar la reputaziun da la Svizra. Il Cussegl federal para dentant d’esser cuntent ch’el sa tegna vi da lungas proceduras – e forsa ch’el spera schizunt ch'il problem sa schlia da sez.