En quest artitgel chattais ina survista da quai ch'è enconuschent. Cun in clic sin il text cotschen vai en lingia directa tar la passascha correspundenta:
- La notg da son Silvester hai dà in grond incendi en ina bar a Crans-Montana en il Vallais. 40 persunas èn mortas. I sa tracta cunzunt da persunas giuvnas. Entant en tut las 40 baras identifitgadas.
- 116 persunas èn blessadas. 100 dad ellas han blessuras grevas. 113 persunas sajan entant identifitgadas.
- Il motiv per la catastrofa da fieu èn probabel chandailas magicas sin buttiglias ch'hajan inflammà il plafond da la bar. Ils detagls vegnan anc examinads.
- Cunter ils gestiunaris da la bar èsi vegnì avert ina inquisiziun penala. La vischnanca da Crans-Montana ha fatg in plant civil, sco accusadra accessorica.
- La vischnanca ha concedì: Il 2019 hai dà l'ultima controlla da fieu en la bar.
- Venderdi ils 9 da schaner, duaja dar en Svizra in di da malencurada naziunal per las unfrendas da l’incendi desastrus a Crans-Montana.
-
Bild 1 von 21. La dumengia hai dà in marsch da commemoraziun per las unfrendas – er ils pumpiers èn stads da la partida. Bildquelle: Keystone.
-
Bild 2 von 21. La mar da chandailas e flurs prenda tiers di per di. Bildquelle: Keystone.
-
Bild 3 von 21. Bildquelle: Keystone.
-
Bild 4 von 21. Bildquelle: Keystone.
-
Bild 5 von 21. La sonda hai dà ina messa da commemoraziun a Lutry (VD). Da questa vischnanca datiers da Losanna eran pliras unfrendas. Bildquelle: Keystone.
-
Bild 6 von 21. Bildquelle: Keystone.
-
Bild 7 von 21. Cusseglier federal Beat Jans ha fatg visita la sonda a Crans-Montana. Bildquelle: Keystone.
-
Bild 8 von 21. Bildquelle: Keystone.
-
Bild 9 von 21. Gronda contristezza amez Crans-Montana. Bildquelle: Keystone.
-
Bild 10 von 21. Bildquelle: Keystone.
-
Bild 11 von 21. Il primminister per affars exteriurs da l'Italia è arriva il di suenter la tragedi a Crans-Montana. Tranter las unfrendas tutgan burgaisas e burgais talians. Bildquelle: Keystone.
-
Bild 12 von 21. Blers spezialists da la forensica èn en acziun. Bildquelle: REUTERS/Denis Balibouse.
-
Bild 13 von 21. Bildquelle: KEYSTONE/Jean-Christophe Bott.
-
Bild 14 von 21. Emprims mussaments da condolientscha. Bildquelle: SRF/Anna-Lisa Achtermann.
-
Bild 15 von 21. In sguard en la bar «Le Constellation». La fotografia ha la polizia chantunala dal Vallais publitgà. Bildquelle: Keystone/Kantonspolizei Wallis.
-
Bild 16 von 21. Il lieu da l'incendi è cuvert, il di suenter. Bildquelle: Keystone/AP/Jean-Christophe Bott.
-
Bild 17 von 21. Bildquelle: Keystone/Alessandro della Valle.
-
Bild 18 von 21. Las autoritads vallesanas han infurmà la gievgia avantmezdi davart il stan actual. Bildquelle: Keystone/Alessandro della Valle.
-
Bild 19 von 21. Il fieu è rut ora a las 01:30, en la bar «La Constellation». Bildquelle: RTS.
-
Bild 20 von 21. Las forzas da salvament han gì en acziun 10 helicopters, 40 ambulanzas e radund 150 sanitaris e sanitarias. Bildquelle: RTS.
-
Bild 21 von 21. Bildquelle: X/Osint World.
Quai è capità
En la bar «Le Constellation» a Crans-Montana en il Vallais hai dà in fieu, 40 persunas èn mortas. 116 persunas èn blessadas, bleras grevamain. Il fieu è rut ora a las 01:30.
40 persunas èn mortas
Dumengia, ils 4 da schaner èn tuttas 40 baras vegnidas identifitgadas. Tranter quellas èn numerusas giuvenils e giuvenilas, la pli giuvna unfrenda ha 14 onns. Sco la polizia vallesana scriva, derivan 21 da las unfrendas da la Svizra, 9 da l'Italia, 6 da la Frantscha ed ulteriurs pajais europeics. Ils corps èn vegnids surdads a las famiglias, han las autoritads vallesanas declerà.
Las lavurs d'identifitgar las 40 persunas mortas èn stadas cumplexas ed èn vegnidas fatgas d'in team spezialisà che sa cumpona da forensichers, policistas e dentists. Quellas persunas cumpareglian datas d'avant la mort cun datas ed indizis da suenter la mort. L'identificaziun pretendia lavur minuziusa ed i na dastgia betg dar sbagls, ha il schef da la polizia criminala vallesana declerà.
116 persunas blessadas
Il venderdi han las autoritads infurmà che 113 da las persunas blessadas èn identifitgadas – 71 persunas èn da la Svizra, 14 da la Frantscha, 11 da l'Italia, quatter da la Serbia. Singulas persunas han ulteriuras naziunalitads. (Al cumenzament han las autoritads discurrì da 119 persunas èn blessadas. Quai è però stà in sbagl.)
Las 116 persunas blessadas sa chattan en ospitals en il Vallais, en auters chantuns u er en clinicas spezialisadas a l'exteriur. Oravant tut quels cun grevas arsentadas èn vegnids transportads en ospitals universitars, radund in tozzel en il center spezialisà da l'ospital universitar da Turitg. L'ospital universitar da Losanna ha surpiglià 22 pazients e pazientas. Sco quai che l'ospital da Losanna ha infurmà sajan tut ils pazients giuvens ed hajan grevas arsentadas – 15 enfin 60% dal corp sajan brischads, els hajan per part er grevas tissientadas da fim. Co las schanzas da surviver stettian per las blessadas ed ils blessads, n'han ils medis betg pudì dir.
Dapi venderdi, in di suenter la catastrofa, èn 35 pazientas e pazients vegnids transportads en ospitals a l'exteriur, concret en clinicas spezialisadas en Belgia, Germania, Frantscha e l'Italia. Trais ulteriurs pazients vegnian probabel anc transportads la dumengia. Quai ha l'Uffizi federal da protecziun da la populaziun annunzià la dumengia. Er persunas svizras vegnan tractadas a l'exteriur. Per in tractament da las arsentadas grevas a lunga vista, na tanschian las capacitads en Svizra betg. Quai perquai ch'il tractament pudess en intgins cas durar plirs mais e perquai che la cifra d'unfrendas cun arsentadas grevas saja auta.
L'acziun da salvament
La regenza vallesana ha suenter l'incendi proclamà la «situaziun speziala» per coordinar las forzas da salvament. Entras quai pass possian ins mobilisar tut ils meds senza retard ed impediments. Plirs tschient commembers da polizia, sanitad e pumpiers sajan stads en acziun. Tenor il president da la regenza dal Vallais, Mathias Reynard, sajan stads en acziun passa 150 persunas da pumpiers, polizia e sanitad. Plinavant 13 helicopters ed almain 40 ambulanzas.
La raschun per l'incendi
Ch'i na sa tractia betg d'ina attatga, han las autoritads gia infurmà il di da Bumaun. In di pli tard ha la procura publica vallesana ditg che la raschun probabla per l'incendi sajan chandailas magicas sin buttiglias. Quellas hajan fatg ch'il plafond haja tschiffà fieu, suenter è quel sa derasà en in uschenumnà «flashover».
Consequenzas giuridicas
Cunter ils gestiunaris da la bar èsi vegnì avert ina inquisiziun penala, ha infurmà la procura publica. Tenor la polizia vegn rinfatschà ad els «mazzament per negligientscha, blessuras corporalas per negligientscha sco era d'avair chaschunà in incendi per negligientscha». Suenter che las emprimas investigaziuns èn terminadas, ha la Polizia chantunala vallesana communitgà ch'i na dettia betg arrest d'inquisiziun per ils gestiunaris.
La vischnanca da Crans-Montana ha fatg in plant civil e metta a disposiziun a la giustia tut ils documents necessaris. Quai ha decis la suprastanza la sonda. Uschia veglia la vischnanca collavurar cumplainamain per sclerir ils schabetgs.
Ultima controlla da bar il 2019
La vischnanca da Crans-Montana ha admess ils 6 da schaner ch'i haja dà mancanzas cun controllar regularmain la bar devastada tras il fieu. Tenor lescha èsi previs che la controlla da protecziun cunter incendis succeda mintga onn.
Tranter il 2020 fin il 2025 n'èn talas controllas da segirezza betg succedidas en la bar nua che 40 persunas han pers la vita. Quai s'encriclan els fitg, sco il president communal, Nicolas Féraud ha declerà a chaschun d'ina conferenza da medias. Tenor il president communal n'èsi er betg previs da controllar il plafond tar talas controllas. Quel era cuvert cun material d'isolaziun acustica. Tenor il stand actual ha il fieu cumenzà al plafond.
Daco ch'i n'haja dà naginas inspecziuns n'ha il president betg pudì dir. Entant ha la suprastanza da Crans-Montana decis da lavurar cun ina gruppa externa per las controllas da la protecziun cunter incendis. Er ha la vischnanca prendì mesiras immediatas e scumandà da duvrar endadens rauba pirotecnica, quai sin l'entir intschess communal.
En la procedura penala cunter ils ustiers è la vischnanca er accusadra accessorica. Quai na saja betg cuntradictoric, ha Féraud ditg sin dumonda durant la conferenza da medias: «Nus essan er unfrendas e pertutgads da quest drama».
Di da malencurada naziunal
Venderdi, ils 9 da schaner, datti en Svizra in di da malencurada naziunal per las unfrendas da Crans-Montana. Sco il president da la Confederaziun, Guy Parmelin, ha ditg en gasettas da la dumengia, vegn quest di planisà ensemen cun las baselgias svizras. Sco ulteriur segn d'attaschadadad naziunala duain tut ils zains da la Svizra tutgar venderdi da las duas, durant tschintg minutas. Per quest temp è er planisada ina minuta da silenzi che duai cumenzar il medem mument sco la ceremonia da commemoraziun a Crans-Montana. La festa da commemoraziun per las unfrendas da l'incendi ha lieu a Martigny enstagl a Crans-Montana. La raschun è la naiv che vegn spetgada per la fin d'emna, sco era ponderaziuns da segirezza.