Entant che las emissiuns da particlas finas chaschunadas da l'uman sa reduceschan en l'Europa grazia a prescripziuns d'ambient severas, arriva adina dapli pulvra natirala en furma da sablun dal desert. Perscrutaders da l'Institut Paul Scherrer (PSI) han analisà ensemen cun partenaris europeics datas da passa 100 staziuns da mesiraziun dals ultims 10 onns.
Ils resultats mussan: En l'Europa dal Sid munta la concentraziun media da pulvra dal desert 5,3 micrograms per meter cubic aria – pli che dubel uschè auta sco en l'Europa dal Nord e l'Europa Centrala. Tut en tut è la quantitad da pulvra dal desert s'augmentada per radund 10 fin 25 pertschient durant quest temp.
Consequenzas per la sanadad, il provediment d'energia e la natira
Quest svilup ha consequenzas tranter auter per la sanadad: Il team da perscrutaziun ha pudì confermar che dapli persunas moran pervi da problems cun la circulaziun e la respiraziun durant dis cun auta concentraziun da pulvra dal desert.
Quai malgrà ch'i n'ha betg dà dapli stemprads che han purtà sablun da la Sahara, ma els èn vegnids pli intensivs ed han uschia purtà dapli pulvra direcziun Europa. Betg anc confermà empiricamain è l'influenza da la pulvra sin malsognas da lunga durada sco asma u bronchitis cronica. Il sablun sminuescha pia ina part dals effects e success da las mesiras per proteger il clima.
Cunzunt pertutgads èn pajais da l'Europa dal Sid sco la Spagna, l'Italia e la Grezia, ma er la Frantscha dal Vest. Consequenzas ha la pulvra er per la producziun d'energia. Implants solars perdan effizienza e produceschan pli pauc energia pervi da la pulvra.
Differenziar pulvra fina da sablun dal desert è tenor il team da perscrutaziun simpel:
Sco indicatur cler per la pulvra dal desert han ils perscrutaders duvrà la concentraziun d'aluminium en la pulvra fina da l'aria. Quest element è caracteristic per particlas da pulvra transportadas da deserts.
La pulvra fina p. ex. da plazzals da construcziun percunter cuntegna fitg bler calcium e la pulvra fina dal traffic e da las chasadas cuntegna surtut fulin respectivamain carbon che deriva dal brischar ieli.
I dovra pia be analisas chemicas per definir cleramain danunder ch'ina tscherta sort pulvra fina deriva.
Questa pulvra n'è però betg mo negativa. La pulvra da la Sahara cuntegna differents minerals che promovan la creschientscha da las plantas. Arrivada al terren, engrascha ella la natira. Quai è surtut il cas en il guaud tropic sidamerican, nua che la pulvra da la Sahara è ina da las pli impurtantas funtaunas da minerals. Per il transport sur l'Atlantic èn responsabels ils vents dal Passat. Ellas buffan da l'ost al vest enturn l'equator.
Raschuns: pli sitg en la Sahara, pli ferms vents e midadas en l'atmosfera
Il studi identifitgescha sco raschuns ch'il desert da l'Africa dal Nord vegn adina pli sitg. Vitiers vegnan midadas da circulaziuns en l'atmosfera e ch'i dat adina pli ferms vents che portan dapli pulvra direcziun Europa. Co la midada dal clima chaschunada tras las emissiuns dals umans influenzescha quests svilups n'è anc betg sclerì dal tut. Ils perscrutaders e las perscrutadras partan tenor la savida actuala però dal fatg che la midada dal clima rinforza il svilup ch'i vegn adina dapli pulvra da la Sahara.
En media vegnan registrads per onn 10 fin 35 eveniments da pulvra da Sahara. Mesirà vegn dentant pir dapi il 2001. La gronda part da quests eveniments han lieu mintgamai durant ils mais mars fin zercladur, cur che las massas d'aria dal nord vegnan extendidas lunsch vers sid fin en l'Africa dal Nord e vegnan da là puspè manadas vers nord. Da mesa stad e l'enviern na capita quai strusch. Cunquai che la pulvra da la Sahara prenda la via d'aria directa, è ella relativamain svelta sin viadi. Per il viadi da la Sahara fin tar nus dovra il sablun en media radund dus dis.
Far prognosas da l'aura è pli grev
Sche pulvra da la Sahara è en l'aria, reflectescha e derasa ella ina part da la glisch dal sulegl. Tras quai èsi d'ina vart pli pauc sulegliv che previs en ils models, da l'autra vart vegni era in zic pli pauc chaud pervia da la mancanza d'irradiaziun dal sulegl. Sch'igl è avant maun avunda umiditad, po la pulvra er servir sco scherm da condensaziun. Tras quai sa furman dapli nivels, quai che po anc rinforzar marcantamain omadus effects. L'aria turbla ha dentant era sias bunas varts: Las bleras particlas en l'aria procuran per levadas e rendidas spectacularas dal sulegl.
Influenza sin stemprads e naiv
L'effect da sfradentar na ves'ins betg mo vi da la terra. El po schizunt impedir la furmaziun da huricans. Sche pulvra da la Sahara blochescha sur l'Atlantic dal Nord avunda glisch dal sulegl, po l'aua sa stgaudar pli pauc e huricans sa furman pli darar. Sche la pulvra da la Sahara sa tschenta dentant sin naiv, sa stgauda la surfatscha pli fitg. Entras la colur stgira sa stgauda la surfatscha da la naiv en il sulegl marcantamain pli spert che naiv be alva. Plinavant fraina la pulvra tras la surfatscha criva l'ir cun skis.
Per il mument èsi d'acceptar e viver il svilup
Perquai che la pulvra dal desert na sa lascha betg cumbatter directamain, resta ina protecziun cumplessiva dal clima ina mesira centrala per franar a lunga vista ch'ils deserts vegnan anc pli sitgs. A curta vista pudessan vegnir introducids sistems d'avertiment per autas concentraziuns da pulvra per proteger gruppas da la populaziun spezialmain periclitadas. Er l'economia d'energia pudess profitar: Avertiments pussibilitassan da cumpensar la perdita d'energia tras implants solars tschufragnads e da segirar la stabilitad da la rait.
