Per il mument ha mintga chantun sias atgnas reglas sch'i va per il test da natiralisaziun. Dentant sto mintgina persuna che vul daventar burgaisa svizra far il test da natiralisaziun. Ultra da quai ston burgaisas e burgais da stadis esters esser almain 10 onns domiciliads en Svizra ed avair ina permissiun da domicil dal status C. Ulteriuras cundiziuns èn reglamentadas sin il nivel dals chantuns u da las vischnancas.
Era las cumpetenzas linguisticas vegnan testadas. Tut tenor chantun varieschan las pretensiuns linguisticas. Ma regla è d'avair almain il nivel B1 a bucca ed A2 en scrit en la lingua uffiziala dal chantun da domicil.
En intgins chantuns vegn er testada la chapientscha dal dialect svizzer (en Svizra tudestga). Curs intensivs e programs da FIDE preparan sistematicamain per ils examens da natiralisaziun.
Ins vesa pia: daventar Svizra u Svizzer n'è betg uschè simpel! Sche Vus vulais savair sche Vus dumagnassas il test da natiralisaziun faschai il test:
Tge èn las debattas en il Cussegl naziunal?
L'iniziativa vegn da la gruppa «acziun quatter quarts» («Aktion Vierviertel») che s'engascha per in dretg fundamental da natiralisaziun. Il num da la gruppa deriva dal fatg che bun in quart da la populaziun svizra na po betg ir a votar u eleger perquai che quellas persunas n'han nagin pass svizzer.
Da quella opiniun è era la cussegliera naziunala Sibel Arslan da Basilea-Citad. La democrazia svizra saja insatge particular e spezial. En nagin auter pajais pon las burgaisas ed ils burgais sa participar uschè fitg a las decisiuns politicas. Ma quai na saja betg l'entira vardad. Bun in quart da la populaziun permanenta è exclusa da la participaziun politica.
La glieud ha lur basa da viver en Svizra, els lavuran qua, els pajan qua taglia, èn pertutgads directamain da las leschas, ma els na dastgan betg cundecider.
Il motiv per quella gronda cifra da persunas senza pass svizzer saja tenor las iniziantas ed ils iniziants che las reglas per la natiralisaziun sajan fitg restrictivas en Svizra. Vegn vitiers ch'ils criteris varieschian tut tenor nua ch'ins viva en Svizra, crititgescha sia collega da partida Katharina Prelicz-Huber da Turitg. Quai saja malgist, gea cuntrafetschia als dretgs fundamentals. Prelicz-Huber di, ch'i dovria criteris gists empè d'arbitrariadad, segirezza giuridica ed urden ed in tractament unifitgà empè da la dependenza dal lieu da domicil.
E gist quai empermetta l'iniziativa per la democrazia. Concret pretenda quella che persunas da l'exteriur pon far ina dumonda da natiralisaziun gia suenter tschintg onns dimora legala en Svizra. Quai sch'ellas n'èn betg vegnidas sentenziadas ad in chasti grev, na pericliteschan betg la segirezza da la Svizra e sch'ellas han enconuschientschas da basa d'ina lingua naziunala. Tgi ch'ademplescha quests criteris duai avair il dretg da daventar Svizzer u Svizra.
Ils iniziants empermettan in dretg da burgais modern e dapli democrazia, ma en realitad ed en vardad sa tracti dentant da regalar il pass svizzer en massa.
Ma quai vesan ils burgais dentant tut auter. Daventar Svizra u Svizzer na dastga betg simplamain daventar in automatissem. Survegnir il pass svizzer na saja betg l'emprim mabain l'ultim pass en il process d'integraziun. Pascal Schmid da la PPS va schizunt in pass enavant ed è da l'avis che l'iniziativa vul bittar davosnà persunas il pass svizzer.
Cussegl naziunal refusa l'iniziativa
Il Cussegl naziunal ha alura decis e recumonda da refusar l'iniziativa davart la democrazia. Il Cussegl naziunal na vul ni simplifitgar ni unifitgar las proceduras da natiralisaziun. Cun 130 cunter 62 vuschs di el Na a l'iniziativa. La maioritad burgaisa è sa fatga valair cleramain. Sco proxim decida il Cussegl dals chantuns.