Siglir tar il cuntegn

Bio sut la marella Quant bio è «bio» en il Grischun?

En butia empermettan labels da bio ina producziun persistenta, reglas rigurusas e dapli bainstar dals animals. Ma co vegn garantì ch’igl è propi en bio, là nua che stat scrit si bio? A questa dumonda va suenter la Marella che accumpogna ina controlla da bio sin in bain puril ad Andeer.

Visita tar ina controlla da bio ad Andeer

Igl è curt suenter las 09:30 sin il bain puril da Rico e Ricarda Michael ad Andeer. In bel di da primavaira sulegliv. Dus umens sa salidan. Entant ch'in grond chaun brin stritga enturn las chommas da ses patrun ed observa exact tgi ch'è vegnì oz qua sin ses bain.

Bio Kontrolle Bauernhof Graubünden Bio Inspecta Bio Suisse Bio Grischun Simon Raguth Tscharner Rico Michael
Legenda: L'inspectur, Simon Raguth Tscharner senior (sanester) ed il pur Rico Michael cun chaun Anca sin il bain puril da bio ad Andeer. RTR

Simon Raguth Tscharner senior fa oz la controlla annuala. Cun far talas per la fatschenta da controlla e certificaziun, Bio Inspecta ha el dapli che 20 onns experientscha. Ed er sche l'anteriur pur da bio è oz pensiunà gida el anc adina or cun far controllas. Pli baud eran quai 100-170 ad onn, oz enturn 70-80.

Cura che ti has fatg uschè ditg quai, lura sas schon nua che ti stos ir pli a funs. Igl egl è entant uschia scolà, che ti vesas quai fitg spert. Sche ti vegns sin il bain vai in pèr minutas e lura sas nua che ti has dad ir.
Autur: Simon Raguth Tscharner senior inspectur tar Bio Inspecta

Per regla, sco er oz, vegn controllà il medem mument sche i vegn tegnì en las reglas da la Confederaziun e quellas da Bio Suisse. La controlla cumenza en stalla tar las vatgas da latg. Simon Raguth Tscharner examinescha ils animals: Vesan ellas or saunas? Hani avunda pavel e plaz? Bio munta qua concret era: dapli spazi, access al liber ed er reglas strentgas en connex cun il pavel.

Bio Kontrolle Bauernhof Graubünden Bio Inspecta Bio Suisse Bio Grischun Simon Raguth Tscharner Rico Michael
Legenda: Las vatgas vivan en ina stalla libra e dorman sin cumpost. En l'ureglia hani in chip cun quel poni ir tar l'automat da pavel concentrà che dat or mo tant pavel co che la singula vatga ha dabun. RTR

Bio ha bleras reglas, tar Bio Suisse èn ellas ancradas en in document da passa 300 paginas. Sper il plaz ed il temp ch'il animal passenta en il liber è là per exaimpel er reglà ch'ins possia dar ad ina vatga maximal 5% pavel concentrà.

Bio Kontrolle Bauernhof Graubünden Bio Inspecta Bio Suisse Bio Grischun Simon Raguth Tscharner Rico Michael
Legenda: Sper ils animals vegnan er differents documents e protocols controllads. RTR

Er ils auters animals che vivan sin il bain vegnan giuditgads. Vadels, arments, las gaglignas e las chauras. Sco er il pavel ed il fain. Ed er divers documents e protocols vegnan controllads. Avant ch'i va lura vinavant tar ils portgs ch'èn sa chasads da l'autra vart da la vischnanca. Er qua vegn controllà ch'ils animals vegnan tegnids endretg. Il pur declera, il controllader taidla tiers ed observa.

Bio Kontrolle Bauernhof Graubünden Bio Inspecta Bio Suisse Bio Grischun Simon Raguth Tscharner Rico Michael
Legenda: Rico e Ricarda Michael tegnan er tschintg portgs nairs d'alp, ina razza veglia. RTR

Sin via enavos dals portgs sin il bain puril passa ins sper in er da salegn dals Michaels. Il auto vegn dentant betg bandunà qua. Las controllas profundas dals ers ha lieu separà. I dettia adina puspè controllas tranter las controllas principalas. Là possia er dar ch'ins prenda provas dal er per las examinar. Oz dentant betg. Sper la controlla specifica dals ers, datti era talas da la sanadad dals animals, la producziun u er quai che pertutga la puschina.

Enavos sin il bain puril vegn controllà il stan da munscher. E cura che l'inspecziun da la munschera è er liquidada, mida la controlla il lieu ed er il focus. I va vinavant en cuschina – davos maisa cun ordinatur e laptop.

Tar la controlla dovra ins prest dapli temp en biro che sin il manaschi. Quai è in pau in dilemma.
Autur: Simon Raguth Tscharner inspectur tar Bio Inspecta

600 fin 700 checkpoints ston Simon Raguth Tscharner e Rico Michael ir tras. Uss quinta tge ch'è documentà en il ordinatur da Rico Michael. Quittanzas, glistas, notiztgas. Tge è vegnia cumprà? Vendia? Quants animals hai sin il bain puril? Tut vegn congualà. Controlla da quatter egls.

Bio Kontrolle Bauernhof Graubünden Bio Inspecta Bio Suisse Bio Grischun Simon Raguth Tscharner Rico Michael
Legenda: En la segunda part da la controlla vegn fatg biro. RTR

Il sistem è bajegià si uschia ch'igl è grev dal manipular. Tgi che cumpra per exempel pavel sto savair mussar si cun quittanzas ch'igl è bio. E sch'insatge na constat betg ha quai consequenzas – d'obligaziuns fin tar la retratga dal label da bio. Tuttina, ina garanzia da 100% survegn ins quasi nagliur... er betg tar bio. I dettia adina puspè cas nua che vegn pruvà d’untgeir las reglas, raquinta Simon Raguth Tscharner.

Tar la controlla ad Andeer sin il bain da Rico e Ricarda Michael è dentant tut stà en urden.

9 dumondas a Claudio Gregori

Claudio Gregori è co-president da Bio Grischun. E lezza è commembra da Bio Suisse ch’è «la» organisaziun en Svizra, sch'i va per bio.

RTR: Tge è bio insumma?

Claudio Gregori: Bio è in num che vegn dal grec e munta «vita». Qua èsi forsa signifitgant ch’ins lavura cun la vita e betg cunter la vita. L’emprima idea da pionieras e pioniers è stada d’evitar da duvrar rauba chemica, sintetica per la producziun da mangiativas.

Bio Kontrolle Bauernhof Graubünden Bio Inspecta Bio Suisse Bio Grischun Simon Raguth Tscharner Rico Michael
Legenda: Claudio Gregori da Bravuogn è co-president da Bio Grischun ed è stà 9 onns en la suprastanza da Bio Suisse. L'um pensiunà era pli baud pur da bio ed ha era experientscha da far controllas da bio. Bio Grischun

Co ves’ins en butia, sch’in product è bio?

En butia è quai declerà cler. Sch’igl è si il brumbel alv sin funs verd, èsi vegnì producì tenor ils regulativs da Bio Suisse. Sch'igl è anc si la crusch svizra, lura èsi in product elavurà ch’è almain 90% svizzer. Il brombel senza bandiera svizra munta ch’il product vegn da l’ester, ma tuttina tenor regulativ da Bio Suisse. Jau hai era mez fatg in temp controllas en l'Italia ed en la Grezia per differentas sorts chaschiel. E quels bains purils han producì exact tuttina sco ils svizzers, tenor il regulativ da Bio Suisse.

Bio Kontrolle Bauernhof Graubünden Bio Inspecta Bio Suisse Bio Grischun Simon Raguth Tscharner Rico Michael
Legenda: Il brumbel alv sin funs verd dal label da Bio Suisse. RTR

Sch’in product da bio svizzer n’ha betg si il brombel èsi probabel producì tenor ils regulativs da bio federals. La gronda part dals products da bio svizzers han il label Bio Suisse. E lura datti er anc il label da bio european e labels da butias.

Ils labels sa differenzieschan areguard il regulativ. I dat differents nivels, quant severs ch'els èn. Bio Suisse è ina organisaziun da puras e purs, da producentas e producents. E là decidan da principi delegadas e delegads sur dals regulativs. Ins po dir ch’igl è forsa il pli aut label en Svizra. Quai sper Demeter ch’è forsa anc in pass pli enavant areguard l’agricultura biologica.

 Co vegn garanti ch’igl è propi en bio, nua ch’igl scrit bio?

Mintga bain puril da bio sto vegnir controllà ina giada l’onn. Lura datti er controllas tranter las controllas. Per exempel, co ch'ils animals vegnan tegnids. Jau crai er ils controlladers e controlladras vegnan scolads bain. Ma da l’autra vart, quai ves’ins per exempel er sin via, avain restricziuns da tempo – e tuttina datti dapertut glieud che prova d’evitar u da guntgir ils regulativs. E qua prov’ins natiral adina da vegnir meglier cun las controllas. Ma il sistem da controlla è schont sin in fitg aut nivel.

Pon ins insumma anc vinavant discurrer da bio, malgrà contaminaziuns per exempel entras chemicalias eternas sco PFAS che paran d’esser en il fratemp quasi dapertut?

Nus vivain en in ambient, nua che nus na pudain betg influenzar tut las restanzas. Nus avain per exempel er giu la Bassa ers e prads biologics sper ina via naziunala cun traffic. Ma sche nus essan uschè lunsch, vegni forsa tar ina religiun. Ed i duess esser ina ideologia pragmatica ch’ins emprova da producir sin ina meglra moda senza duvrar products chemics e sintetics. Entras quai pon ins era acceptar in tschert tant ch'i dat restanzas da l'ambient ch'ins na po betg influenzar. Quai è ina dumonda, quant ideal ch’ins è sin via, ubain er in tschert pragmatissem. Quai na vul betg però dir ch’ins na vuless betg prender serius il regulativ. Ma nus vivain en in mund, nua che nus avain er cunfins, quant ferm ch’ins po influenzar l'ambient. A la curta. A lunga vista è quai forsa in’autra dumonda.

Tranter nischa e leader mundial

Avrir la box Serrar la box
Bio Kontrolle Bauernhof Graubünden Bio Inspecta Bio Suisse Bio Grischun Simon Raguth Tscharner Rico Michael
Legenda: Keystone

Oz ha bio en Svizra ina part dal martgà da radund 12%, inditgescha Bio Suisse. Betg exnum bler, ma tuttina dapli ch'ina nischa. E cumpareglià cun auters pajais, la pli auta cumpart.

«Bio» è in term protegì. Quai munta: mo tgi che respecta las reglas da l'ordinaziun da bio federala, dastga er scriver «bio» sin ses product.

In logo da bio statal na datti dentant betg en Svizra. Ils pli blers products ha il label da Bio Suisse ch'è la pli gronda organisaziun da bio en Svizra, e ch'è vegnida fundada il 1981.

E co è quai en situaziuns concretas - per exempel, sch’in prà vegn duvrà d’enviern sco parcadi? Lura poi era dar polluziun.

Quai è segir cas singuls. Ma i dat els, quai sai jau. Per quest cas n’han ins nagin regulativ da la Bio Suisse. Tar uschè in cas ston ins propi guardar, co quai guarda or? Ed jau crai, quai na pon ins forsa betg dir en general. Jau crai, sche quai è uschia, lura ston ins guardar quai cun la controlla. Passar quest lieu e guardar, co che quai vesa or.

In pregiudizi ch’ins auda adina puspè è che la producziun biologica dovra per exempel dapli diesel, perquai ch’ins sto tractar ils funs da bio pli savens che quels convenziunals, nua ch'i vegn tractà cun products chemics. Tge schais da quai?

Qua ston ins resguardar l’entira calculaziun. Perquai che la producziun da quels pesticids dovra natiral er enorm’energia. Ma quai è er in svilup. Sche nus guardain sin ils ers ubain sin noss fund. Quantas giadas passas tras là? Là han ins er emprendì extrem bler ils davos 20, 30, er 40 onns. Ed ins emprova là natiral er dad optimar, quant savens ch’ins sto passar. Ed ins sto er dir cler: nus essan anc adina vi da l’emprender a vegnir meglier. E là pon ins er esser critic cun sasez.

Tge è sut il stritg meglier: bio u regiunal?

Il meglier è local-bio. Jau na vuless mai metter quai en ina concurrenza. Plitost vesair il niz da tuttas duas vias. Cler, fitg simpatic, fitg er ideologic da dir, jau cumpr regiunal. Ed en il Grischun han ins la pussaivladad da cumprar regiunal e bio.

Bio e convenziunal en Grischun

Avrir la box Serrar la box

En Grischun èn 64% dals 1880 bains purils bains biologics - damai radund 1200. Quai inditgescha il chantun Grischun.

Daco èn products da bio pli chars?

Ins ha in standard da producziun ch’è pli aut e che custa era dapli. Ins dovra dapli plaz en stalla. Pavel concentrà è pli char. Sch’ins guarda sin in er cun cultivar insatge, ston ins lavurar bler dapli cun la mecanica. Pli simpel èsi dad ir suravi cun in tanc sur l'er, e lura è il problem schlià. E quai è en general pli favuraivel. Damai, la producziun è definitiv pli chara. Ins ha er ina pli pitschna racolta. E quai fa il product pli char.

Pertge èn tscherts products fretgs biologics pachetads en plastic?

Igl ha meglierà. Per part era quai per avair definitiv la differenza tranter ils standards da producziun. Ma cler, quai è in tema, nua che Bio Suisse è adina vidlonder. Er in tema, nua ch’ins na'a betg la controlla totala enfin en las butias. Quai ha era da far cun las butias sezzas e lur regulativs. Quai ves jau era fitg critic. Ma igl è in tema che Bio Suisse elavura il mument. Er per guardar d’evitar plastic. In tema fitg central.

Da bio enavos tar cunvenziunal

Dino Balestra è pur da chauras e nursas e producescha a Savognin products da latg chaura e charn nursa. Avant radund otg onns ha el surpiglià il bain puril da ses bab che produciva bio. Cura che las reglas da bio han midà il 2023, ha el dentant decidì da midar enavos sin convenziunal.

Per ademplir las novas prescripziuns ch'han tranter auter pretendì che las chauras na dastgan betg pli esser rentadas, avess Dino Balestra stuì engrondir sia stalla ubain reducir il dumber d’animals. Quai n’era dentant nagina opziun per el – surtut perquai che la dumonda per ses products è buna.

Perquai che nus vendain fitg bain ils products la latg, n'èsi betg vegnì en dumonda da dar davent chauras.
Autur: Dino Balestra pur da chauras e nursas a Savognin

Dino Balestra di er ch'els travaglian lur chauras plitost intensiv e pavlian ellas er intensiv. Quai na saja betg uschia bain realisabel cun bio, perquai che las leschas restrenschan il quantum dal pavel concentrà ch'ins po dar.

Bio Kontrolle Bauernhof Graubünden Bio Inspecta Bio Suisse Bio Grischun Simon Raguth Tscharner Rico Michael
Legenda: Dino Balestra cun ina da sias chauras avant sia stalla a Savognin. RTR

La midada da bio enavos sin convenziunal na saja betg stada ina «gronda chaussa». Er sin il fun n'haja betg bler midà. El cuntinuescha cun ina cultivaziun moderada, adattada a la regiun da muntogna. D'insatge haja el dantant schon gí in pau respect cun midar enavos da bio sin convenziunal: la reacziun da la clientella.

Nus avain gì in pau tema ch'il martgà dat in pau ensemen, sch'ins n'ha betg pli quest label da bio.
Autur: Dino Balestra pur da chauras e nursas a Savognin

Ma quai na saja betg capità. Ins haja pli u maun pudì salvar tut la clientella. Sco era ils pretschs. Uschia che la decisiun dal pur da chauras e nursas constettia anc adina. Ed el di ch'el remartgeschia tar la glieud ch'i saja actualmain prest pli dumandà products regiunals che products da bio. E che quai saja tant il cas tar la glieud indigena sco er tar giasts.

Resumond sa lascha dir: Bio stat per ina moda da producir en armonia cun natira, animal e vita. E cun bleras reglas. Per ils manaschis po quai muntar ina gronda investiziun da temp, lavur e resursas - e quai a la fin betg automatic cun dapli gudogn. Ed a la finala resta bio savens ina dumonda da persvasiun.

RTR Marella

Artitgels legids il pli savens