Siglir tar il cuntegn

Dapli che zampugns e stgellas Chalandamarz – in sguard en l’olma precristiana da l’Engiadina

Chasper Pult maina en la Vita e cretta tras ils misteris da quest usit engiadinais enfin tar las ragischs precristianas.

Il Chalandamarz. Be il num evochescha gia maletgs, suns e sentimaints. Per Engiadinaisas ed Engiadinais è quai bler dapli che be in di en il chalender. Igl è istorgia, igl è identitad, igl è ina part da l’olma.

Zuozer Jungen mit grossen Glocken in schwarz-weiss.
Legenda: Ina part da l'identitad engiadinaisa - ils mats da Zuoz a Chalandamarz, fotografà l'onn 1944. Keystone

En la Vita e cretta maina l’intermediatur da cultura Chasper Pult tras ils misteris da questa festa. El mussa, co chi nascha tras il gir dal temp da ragischs precristianas, dumondas eticas e sentiments da fertilitad ina tradiziun – il Chalandamarz.

Portrait.
Legenda: Chasper Pult – promotur ed intermediatur instancabel da vita e cultura rumantscha. RTR

La vita va vinavant – las ragischs veglias dal Chalandamarz

S’imaginai, per in mument, il temp da noss antenats. L’emprim da mars, cur che la natira cumenza a sa dasdar dal sien d’enviern. Quest di, la «Chalanda» u per latin «kalendae», era per ils Romans il cumenzament d’in onn nov. Ma anc pli impurtant: igl era il mument da primavaira e speranza. La speranza che la terra vegn a dar puspè ses fritgs, che la vita va vinavant.

Chasper Pult raquinta che quest sentimaint da fertilitad saja forza il cor dal Chalandamarz, anc pli vegl che l'idea da stgatschar l’enviern. La veglia da viver, da crear, da dar vita.

Zuozer Jungen mit den grössten Glocken.
Legenda: Tgi ha la pli gronda? La colliaziun tar primavaira, dar vita e fertilitad n'èn betg da survesair. Keystone

El discurra da la malsegirezza dals antenats  cur ch’ils dis vegnivan pli curts e pli stgir, e la dumonda: «Ma vai propi puspè enavant?» Quai era il mument dal solstizi d’enviern, cur ch’ils dis cumenzan a crescher danovamain. Quellas isanzas da fertilitad, da speranza, sajan veramain pre-cristianas.

Pensai be, quai è insatgi ch’ins di: la vita sto ir enavant! La terra sto dar danovamain ses fritgs, e nus, sco umans, stuain eir ir enavant. Quai es il cor da la fertilitad.
Autur: Chasper Pult intermediatur da cultura, Pasqual / Sent

Sch’il sulegl cumenza a turnar, saja quai il Chalandamarz che di: 'Guarda, la vita è là, la spranza è là!'

Mattas e mats, stgellas e sentiments

Co è quai cun las mattas al Chalandamarz? In tema che dat adina puspè da discutar. Tenor Chasper Pult hajan las mattas adina gì lur rolla, er scha na betg adina cun las stgellas grevas.

Ellas sajan stadas da la partida cun chantar, ballar e preparar flurs, cun esser ensemen cun lur marus e furmar uschia pèrins da Chalandamarz: «Las mattas eran adina là, cun lur chanzuns, cun lur flurs. Ellas eran il cor dal Chalandamarz, er sch’ellas n’eran betg en l’emprima lingia.»

Mädchen in Engadiner Trachten.
Legenda: Ellas èn adina da la partida - en ina u l'autra maniera ed en mintga vitg in zic en in'autra furma che en il vitg vischin. Keystone

Insumma saja il Chalandamarz ina magari erotica, di Chasper Pult. Ils moviments dals mats cun lur plumpas e stgellas enturn il chalun sajan in signal pli che evident per la cuntinuaziun da la vita:

Quest moviment dals mats cun las stgellas, quest’energia, è sco in vegl clom: 'La vita è qua, la vita ha dad ir enavant!
Autur: Chasper Pult intermediatur da cultura, Pasqual / Sent

Il sun da zampugns e stgellas daventa uschia er in eco da temps passats, perfin precristians.

Live da la partida al Chalandamarz 2026 a Zuoz

Avrir la box Serrar la box
Avis al livestream da Chalandamarz 2026.
Legenda: RTR RTR

Per tut quellas e quels che na pon betg suandar quest spectacul al lieu emetta RTR quest onn il cortegi ils emprims da marz a partir da las 10:40 sco livestream.

Oceana Galmarini e Romana Costa mainan tras l’emissiun, cun elements en tut las quatter linguas naziunalas.

In’isanza tranter Uorsin e vita contemporana

Grazia a Selina Chönz e ses Uorsin san milliuns d’uffants en tut il mund dal Chalandamarz –  e surtut da l’istorgia dal mattin cun la stgellina che na dat betg si e surventscha per ses siemi da la plumpa gronda tut ils obstachels.

Ma, di Chasper Pult, per che quest’isanza possia viver enavant na possia ella betg vegnir reducida be ad in spectacul per turists u per far reclama. El quinta l’exaimpel da la scola da Guarda, che saja vegnida dumandada ina giada da vegnir a Turitg en il Jelmoli a far Chalandamarz en l’october. Quai saja sco sch’il Chalandamarz perdessa si’olma:

Ma sch’ins na di betg, che quai è sco giugar a teater, sch’ins va simplamain giu ed ins fa sco sche, lura è quai il cumenzament da la fin dad in’isanza.
Autur: Chasper Pult intermediatur da cultura, Pasqual / Sent

Vita e cretta 08:00

Artitgels legids il pli savens