La pli veglia musica da tschaiver (Guggamusik) dal Grischun è «Sgarella» da Domat. Ella è vegnida fundada l'onn 1977 ed in onn pli tard hai gia dà las emprimas preschentaziuns uffizialas da la musica al tschaiver a Domat ed al cortegi a Cuira.
Tenor lur pagina d'internet è gia vegnì sunà 10-15 onns avant al tschaiver, sut il num «Emser Gugga». Da Domat è l'unda da musica da tschaiver sa muventada er en autras parts dal Grischun, per exempel a Cazas (Scarnuzzer Gugga) u Vaz-sut (Fänza-Fätzer). En Surselva hai dà in veritabel boom nua che diversas guggas èn vegnidas fundadas ils onns 1980.
L'emprima musica da tschaiver en la Surselva eran ils Grischa Guggers da Falera, cun trais commembers fundaturs, Lucas Casutt, Tarcisi Chistell e Paul Casutt avain discurrì davart ils emprims onns.
ord l'archiv da fotografias dals Grischa Guggers
-
Bild 1 von 11. Paul Casutt en mascrada sco «Panzer 68» (pli tard lura Grischa Guggers). Bildquelle: RTR.
-
Bild 2 von 11. L'emprim onn sco musica da tschaiver. Bildquelle: RTR.
-
Bild 3 von 11. La plachetta creada per l'emprima musica da tschaiver en Surselva. Bildquelle: RTR.
-
Bild 4 von 11. Bildquelle: RTR.
-
Bild 5 von 11. Sin plazza principala a Falera. Bildquelle: RTR.
-
Bild 6 von 11. Il costum da giats. Bildquelle: RTR.
-
Bild 7 von 11. Ils Grischa Guggers a chaschun dal giubileum da 10 onns. Bildquelle: RTR.
-
Bild 8 von 11. La medaglia sin il giubileum da 10 onns. Bildquelle: RTR.
-
Bild 9 von 11. Bildquelle: RTR.
-
Bild 10 von 11. Bildquelle: RTR.
-
Bild 11 von 11. Ils fundaturs: (da san.) Paul Casutt, Lucas Casutt, Tarcisi Chistell. Bildquelle: RTR.
Grischa Guggers
Las bleras furmaziuns èn fitg activas e procuran dapi decennis per bun'atmosfera durant ils cortegis, en salas da festa, en ustarias u er en il liber. Magari fan ellas in concert en il territori da skis u a chaschun d'autras festas.
Er in fervent aderent da musica da tschaiver e confundatur da «Las Latiarnas» (Danis-Tavanasa) è Gabi Spescha. Anc oz persequitescha el la scena.
Er il moviment da las guggas è suttapost ad in dumber da commembras e commembers. Entant ch'intginas han avunda sunaduras e sunadurs datti er intginas da las furmaziuns fundadas ils onns 1980 e 1990 ch'èn sa schliadas, uschia per exempel «Schara-Tâpa» (Sursaissa) u ils «Rambus» da Rueras. Lezza era ina gugga tut speziala cun be instruments da ritmus, en spezial ils Steeldrums.
Or da l'archiv da RTR
Arranschar la musica
Musica da tschaiver n'è betg be sunar dad aut en ina vusch e dar sin schumbers e paucas e far fracass. Musica da tschaiver dovra er insatge spezial, pliras vuschs e ritmus divers e variants. Tenor Guido Bass e Toni Schuoler ha mintga musica da tschaiver in zic ses agen stil, sia noda chasa. Els dus arranschan era blers tocs per lur musica, «Las Fifferlottas».
Nova generaziun
Sco en las societads da musica dovri era tar las musicas da tschaiver la giuventetgna, la nova generaziun che cuntinuescha cun la tradiziun. Uschia datti a Domat la furmaziun «Moorschlümpf», ina gugga da giuvenils che duai uschia procurar per la cuntinuaziun da las «Sgarella», «Tschapatalpas», «Rumplanadas» ed «Aibäck». Dal reminent è la gugga «Aibäck» vegnida fundada pir il 2024.
