La sanaziun cumplessiva dal Spöl è il 2026 vegnì en sia fasa decisiva. La finamira è d'eliminar a moda persistenta la contaminaziun da PCB ch'exista dapi onns e da restabilir la qualitad ecologica da l'aua en il Parc Naziunal Svizzer. Il project vala sco in dals projects da sanaziun da las auas ils pli impurtants da la Svizra – tant ord vista ecologica sco er ord vista scientifica.
PCB èn cumbinaziuns da clor toxicas che pon effectuar cancer. Fin ils onns 1980 èn questas vegnidas duvradas surtut en transfurmaturs ed implants electrics sco liquid idraulic, però er sco lomiaders en lacs e meds d’isolaziun. PCB tutga entant tar las 12 substanzas toxicas organicas ch'èn vegnidas scumandadas il 2001.
Las lavurs per nettegiar il Spöl èn pretensiusas
Las lavurs effectivas han cumenzà il matg 2026. Dapi lura vegn allontanà il letg dal flum toc per toc, quai sur ina lunghezza da 3 kilometers. Il material vegn transportà tar l'implant è crivlà. Material grop (glera e crappa pli gronda che 2 mm) vegn nettegià e puspè mess en il letg dal flum. Material fin (pli pitschen che 2 mm) vegn separà perquai ch'i sa chattan en quel las particlas da PCB.
Durant l'entir temp da construcziun vegn controllà cuntinuadamain sche las mesiras fan effect. Cura che tut ils sediments contaminads èn allontanads vegn il flum inundà artifizialmain per puspè metter el en ina furma natirala. Uschia duain las intervenziuns restar uschè invisiblas sco pussaivel.
-
Bild 1 von 5. Bildquelle: RTR.
-
Bild 2 von 5. Bildquelle: RTR.
-
Bild 3 von 5. L'implant per separar las particlas da PCB. Quel material fin contaminà vegn dismess en implants spezialisads. Bildquelle: RTR.
-
Bild 4 von 5. Bildquelle: RTR.
-
Bild 5 von 5. Bildquelle: RTR.
La sanaziun sco tala è previsa per ils onns 2026 ed eventualmain 2027. In'ulteriura prova suonda il 2028: lura vegn examinà il batschigl Praspöl. Sche las valurs da PCB èn là vinavant augmentadas, pudess daventar necessaria in'ulteriura sanaziun.
La contaminaziun cun PCB ha grondas consequenzas per ils animals en il Spöl. En peschs èn vegnidas mesiradas valurs ch'èn fin trais giadas pli autas che las limitas permessas. Ina part da las substanzas nuschaivlas na deriva betg mo da l'accident, mabain è gia s'accumulada sur blers onns en il flum.
Quant ferma che la grevezza è mussa in exempel dal 2020: en la Val Spöl han ins chattà ina femella da piv morta. Examinaziuns han mussà valurs da PCB extrem autas. Talas concentraziuns èn fitg privlusas e pon chaschunar cancer e donnegian tranter auter l'equiliber ormonal, la reproducziun ed il svilup d'animals. Er auters animals èn pertutgads: en ils ovs da merls da l'aua èn vegnidas mesiradas valurs marcantamain augmentadas. Schizunt animals da l'aua pitschens che stattan a l'entschatta da la chadaina da nutriment èn pertutgads.
Perscrutaziun e monitoring
La sanaziun dal Spöl vegn accumpagnada stretgamain da scienziadas e scienziads perquai ch'il flum serva sco impurtant labor en il liber.
Dapi il 2025 examinescha la cumissiun da perscrutaziun dal Parc Naziunal Svizzer tant la contaminaziun da PCB en la chadaina da nutriment sco er la repopulaziun dal flum suenter las intervenziuns. Questas datas servan sco basa da cumparegliaziun per mesirar il success da la sanaziun a lunga vista.
Emprimas evaluaziuns èn planisadas suenter tschintg fin set onns. Il svilup da las concentraziuns da PCB vegn controllà cuntinuadamain. Uschia duai vegnir garantì che las mesiras mainan propi ad ina meglieraziun persistenta dal sistem dals flums.
Dumonda da responsabladad anc adina averta
Las Ovras electricas d’Engiadina sco possessuras da l'ovra surpiglian per entant ils custs per sanar il Spöl. La dumonda da la culpa sto la dretgira sclerir. En quest connex vegni examinà tge part da la contaminaziun da PCB che vala sco chargia veglia tenor la lescha davart la protecziun da l'ambient e tge part che vegn da las lavurs da revisiun d'ina firma externa. Sche questa firma è insolventa, sto il chantun – ed uschia ils pajataglia – intervegnir pervia da la responsabladad per il deficit (Ausfallhaftung).
Quai è capità dapi la contaminaziun il 2016
Il settember 2016 ha ina firma spezialisada fatg lavurs da sanaziun vi dal mir da serra «Punt dal Gall» per las Ovras electricas d’Engiadina (OEE). Durant quellas lavurs èn mitschadas particlas da la protecziun da ruina en il flum Spöl, numnadamain PCB.
Pli tard han mesiraziuns da l’Uffizi per natira ed ambient mussà ch’il sediment dal Spöl è contaminà sur var 5,6 kilometers cun il tissi PCB. Spezialmain ferm eran quellas contaminaziuns en il batschigl da calmar che sa chatta directamain sut il mir. Sco emprima mesira han ins lura sanà il batschigl da calmar, quai l'onn 2017.
Il favrer 2021 ha l'Uffizi per natira ed ambient dal Grischun decidì e disponì che las OEE han da sanar in toc da 3 kilometers dal Spöl. Quai sco schliaziun da cumpromiss tranter las ovras electricas ch'avevan sanà 60 meters, e las organisaziuns da l'ambient che pretendevan da sanar l'entir Spöl. Encunter quella ordinaziun da sanar han lura las OEE, il Parc Naziunal Svizzer e trais uniuns per l'ambient fatg recurs pervia da differents motivs.
Il 2023 hai dà in cumpromiss: i duai vegnir sanada la part sura, gist sut la serra. Il rest dal traject fin a la segunda serra da l'Ova Spin duai vegnir nettegià cun inundar il toc a moda artifiziala. Ina soluziun ch'ha cuntentà sper il Parc Naziunal Svizzer e las Ovras electricas d’Engiadina er il WWF Grischun.
Suenter bleras discussiuns e proceders giuridics vegn il settember 2025 fatg in emprim pass per la sanaziun dal flum Spöl en il Parc Naziunal Svizzer. Per pussibilitar quellas lavurs han 12'000 litgivas stuì vegnir transportadas cun il helicopter en in'autra part dal flum nua che l'aua n'era betg contaminada.