Radund 40 persunas estras pon votar en la vischnanca Albula/Alvra. La constituziun communala prevesa numnadamain il dretg da votar a plaun communal per estras ed esters a tschertas cundiziuns. Sco ch’il manader da l’Uffizi da vischnancas Thomas Kollegger ha ditg envers la FMR, saja lur participaziun dentant presumablamain bassa.
A la proxima radunanza communala decida la vischnanca Albula/Alvra tranter auter davart la revisiun totala da la constituziun (guarda box). Il dretg d’approvar u refusar quella a l’urna han actualmain radund 1010 persunas. Var 4 % da quellas n’han betg il pass svizzer. Tenor la constituziun communala han numnadamain estras ed esters il dretg da votar a plaun communal, sch’els han ina permissiun da dimora C ed èn domiciliads en vischnanca dapi otg onns senza interrupziun. Tenor las cifras dals 21 da schaner 2026 han 40 persunas ademplì questas pretensiuns, sco che Gabriela Krebs da l’administraziun communala ha ditg envers la FMR: «Ma i po sa chapescha variar relativamain spert, per exempel en cas da midadas da domicil.»
Trais decisiuns a Casti
La proxima radunanza da la vischnanca Albula/Alvra è gievgia, ils 29 da schaner 2026, a las 20:00 en chasa da scola Cumpogna a Casti. A quella chaschun sto il suveran – en quest cas pia era intginas persunas da l’exteriur – decider davart trais tractandas. Sco emprim vai per la revisiun totala da la constituziun. Davart quella decida la radunanza communala a l’urna. Silsuenter vegn tractada la revisiun parziala da la lescha da votaziun e d’elecziun e sco terz vai per la participaziun a la nova allianza fiscala da la Regiun Alvra. La vischnanca ha publitgà las tractandas sco er il messadi ed ils documents respectivs sin sia pagina d’internet.
Sco ch’in sguard sin il chantun Grischun mussa, è la vischnanca Albula/Alvra ina da totalmain 34 ch’enconuschan in tal dretg da votar a plaun communal per persunas da l’exteriur. En la Regiun Alvra èn quai plinavant las vischnancas Bravuogn Filisur, Lantsch e Surses. Quellas pretendan dentant che las persunas sajan domiciliadas en vischnanca be dapi tschintg onns senza interrupziun.
Las vischnancas grischunas
En il Grischun pon las vischnancas entant decider dapi l’onn 2004 davart il dretg da votar per persunas da l’exteriur. Sco emprima vischnanca ha Bregaglia approvà quest dretg l’onn 2009. Suandà a quest exempel èn silsuenter 33 ulteriuras vischnancas. En parantesas èsi inditgà, quantas vischnancas da mintga regiun che han introducì il dretg da votar per persunas da l’exteriur:
Regiun Alvra (4/6)
- Albula/Alvra, suenter 8 onns;
- Bravuogn Filisur, suenter 5 onns;
- Lantsch, suenter 5 onns;
- Surses, suenter 5 onns
Regiun Bernina (0/2)
Regiun Engiadina Bassa/Val Müstair (1/5)
- Scuol, direct
Regiun Plaun (3/7)
- Panaduz, 10 onns;
- Razén, 10 onns;
- Tumein, 5 onns
Regiun Landquart (3/8)
- Fideris, direct;
- Jenaz, direct;
- Jenins, 5 onns
Regiun Malögia (2/12)
- Bregaglia, direct;
- La Punt Chamues-ch, direct
Regiun Moesa (0/12)
Regiun Plessur (1/3)
- Arosa, 5 onns
Regiun Partenza/Tavau (2/11)
- Cunter, direct;
- Luzein, direct
Regiun Surselva (6/15)
- Medel, 10 onns;
- Val Stussavgia, 2 onns;
- Sagogn, 6 onns;
- Sumvitg, 10 onns;
- Tujetsch, 5 onns;
- Val, 10 onns
Regiun Viamala (11/19)
- Cazas, 10 onns;
- Tumleastga, direct;
- Farera, direct;
- Flerden, direct;
- Masein, direct;
- Muntogna da Schons, 3 onns;
- Valragn, 5 onns;
- Seglias, direct;
- Sufers, 3 onns;
- Tschappina, direct;
- Urmein, 5 onns
Quotas plitost bassas
Quantas persunas da l’exteriur che fan la finala era diever da lur dretg da votar, quai saja dentant grev da stimar, ha il chanzlist da Surses Giani Spinatsch ditg envers la FMR.
Nus na faschain betg talas statisticas a las radunanzas communalas. Nus controllain be, sche las persunas han il dretg da votar a maun da l’attest e surdain ils cedels da votar.
Cifras concretas n’ha la FMR en pli era betg retschavì da la vischnanca Albula/Alvra. La manadra da l’administraziun communala Julia Bonifazi suppona però: «Tar las persunas da l’exteriur è la participaziun plitost bassa tenor nossas experientschas.»
Cler è entant che la quota da persunas da l’exteriur cun dretg da votar è era tar las ulteriuras vischnancas da la Regiun Alvra relativamain bassa. Per Bravuogn Filisur munta quella a radund 6 %, vul dir 44 da totalmain var 670 persunas cun dretg da votar a plaun communal. A Lantsch n’han da var 400 persunas cun dretg da votar a plaun communal 18 nagin pass svizzer, pia var 4,5 %. La vischnanca Surses dumbra entant 110 persunas estras cun dretg da votar a plaun communal da totalmain radund 1850, pia var 6 % estras ed esters.
Sch’ins cumpareglia en pli la quota da las estras ed ils esters cun dretg da votar en relaziun cun las persunas da l’exteriur en total, sa dat in maletg sumegliant – las quotas restan bassas: La vischnanca Albula/Alvra dumbra en sia populaziun var 240 persunas da l’exteriur. Da quellas han, sco gia menziunà, 40 il dretg da votar a plaun communal ubain radund 17 %. En las vischnancas da la Regiun Alvra cun pretensiuns damain restrictivas è la quota entant in pau pli auta: a Lantsch èsi radund 18 %, a Bravuogn Filisur 25 % e Surses il pli aut cun 32 % (tenor las calculaziuns da la FMR).
Dus pols
En consequenza da las restricziuns è la participaziun politica per estras ed esters pia limitada ad ina pitschna gruppa. E quai malgrà che l’argument per in tal dretg da votar è en emprima lingia la participaziun ed integraziun politica. Il chanzlist da Domat Lucas Collenberg ha explitgà la situaziun envers la FMR.
Igl è la vista dal spectrum politic plitost sanester ch’ins vul dar a las persunas estras la pussaivladad da participar politicamain. Tgi che paja taglia duai era pudair votar – è l’idea
Quest argument n’ha dentant betg persvas avant in onn, cura ch’il suveran da Domat ha decidì davart il dretg da votar per persunas da l’exteriur. Il resultat da la votaziun a Domat dals 9 da favrer 2025 è stà cler: passa 77 % NA.
Tgi che vul s’integrar e participar politicamain, possia sa natiralisar. Quai è stà il cunterargument principal.
Tenor las calculaziuns da la vischnanca Domat avessan tar in GEA fin a radund 880 persunas obtegnì da nov il dretg da votar a plaun communal. Quai fissan stads var 15 % dal suveran.
Il manader da l’Uffizi da vischnancas dal Grischun Thomas Kollegger ha confermà envers la FMR ch’ils arguments menziunads expriman bain ils dus pols. «In ulteriur argument per quest dretg da votar po en pli esser ch’ins schlargia uschia las resursas persunalas», ha Thomas Kollegger ditg en connex cun vischnancas che han fadia d’occupar uffizis. Da l’autra vart vegnia dentant era ditg che persunas estras hajan auters interess: «Ins tema che estras ed esters cun dretgs da votar en Svizra e lur patria hajan conflicts d’interess. Ed en pli che quels n’enconuschian betg uschè bain las particularitads localas e na las resguardian avunda tar votaziuns.»
Revisiuns totalas e fusiuns
Pertge che gist il Grischun è in dad otg chantuns cun in tal dretg da votar per persunas da l’exteriur, quai na saja entant betg simpel d’explitgar, ha Thomas Kollegger ditg.
Sch’ins guarda sin la charta da la Svizra, para quai dad esser in pau spezial.
Ed il medem valia en sasez era per las vischnancas grischunas sezzas, ma: «Il dretg da votar per persunas da l’exteriur è adina in tema, cura ch’ins fa ina revisiun totala da la constituziun e damai er en cas da fusiuns.» Sch’ina anteriura vischnanca enconuschia in tal dretg, vegnia quai il pli era surpiglià en la constituziun da la vischnanca fusiunada.
Quai che pertutga la participaziun dad estras ed estras ha il manader da l’Uffizi da vischnancas chantunal en pli pudì confermar la supposiziun da Julia Bonifazi: «Tenor enquistas è la participaziun da persunas da l’exteriur pli bassa che tar Svizras e Svizzers. Quai che pertutga lur preferenzas politicas na sa distinguian els dentant strusch dals indigens.»
Sch’igl haja gia ina giada dà in president senza pass svizzer en ina vischnanca grischuna, quai n’ha Thomas Kollegger entant betg pudì dir cun tschertezza, ma: «En l’executiva hai gia dà tals cas.»