La finamira è d'analisar ils process e las decisiuns ch'èn vegnidas fatgas suenter las malauras dal 2024 a moda cumplessiva per uschia emprender per il futur. Tenor la lescha ha quella stuì vegnir fatga. La Confederaziun pretenda tar eveniments cun gronds donns in'analisa dal schabetg. Urban Maissen, manader da l'Uffizi da guaud e privels da la natira (UGP), di ch'i saja impurtant da far in'analisa cun in zic distanza tar l'eveniment.
Uss avain nus dapli savida che gist suenter l'eveniment e pudain uschia far in'analisa cumplessiva.
Il rapport conferma quai ch'era gia enconuschent. Plirs facturs disfavuraivels hajan chaschunà l'eveniment dals 21 da zercladur 2024 en il Mesauc. Questa cumbinaziun ha lura chaschunà numerusas bovas en ils auals laterals da la Moesa:
- La primavaira è stada fitg bletscha.
- La naiv è luada pir tard ed intensiv, uschia era il terren gia fitg bletsch.
- Igl ha dà urizis locals fitg ferms.
L'analisa mussa plinavant, ch'ins ha per part sutvalità fin ussa co ch'ils auals laterals e la Moesa influenzeschan in l'auter.
Malgrà ils gronds donns n'è l'eveniment betg vegnì classifitgà sco eveniment extrem. Quai resorta da l'analisa detagliada da l'Uffizi da guaud e privels da la natira. L'intensitad, l'extensiun territoriala ed ils tips da process èn cumparegliabels cun auters eveniments istorics. La perioda da repetiziun vegn stimada a circa 100 onns per l'entira val ed a 30 fin 300 onns per singuls auals laterals.
L'examinaziun da las chartas da privels ha purtà in maletg differenzià. L'extensiun territoriala dals privels era per il solit vegnida registrada bain. Areguard las intensitads e las quantitads da glera sa mussan dentant per part cleras sutvalitaziuns. La basa metodica dal giudicament dals privels vegn confermada tras l'analisa.
-
Bild 1 von 3. La carta da privel (sanester) da la Val Bianch (Lostallo) correspunda per part a la bova (dretg). Igl è dentant vegnì a val bun set giadas uschè bler material sco spetgà. Bildquelle: Uffizi da guaud e privels da la natira.
-
Bild 2 von 3. La bova a Rià del Salt (Lostallo) è vegnida uschia sco prognostitgada en la carta da privel (sanester). Bildquelle: Uffizi da guaud e privels da la natira.
-
Bild 3 von 3. A Rià de la Molera è vegnì a val dapli material che spetgà e quel è era sa derasà pli lunsch che spetgà. Carta da privel (sanester), bova (dretg). Bildquelle: Uffizi da guaud e privels da la natira.
A medem temp exista in basegn da meglieraziun sistematica – en spezial tar la consideraziun da cumbinaziuns da process, blocs gronds, sbuvadas sco era tar il svilup dals curs d'aua a lunga vista. Questas enconuschientschas vegnan gia integradas en la revisiun currenta da las chartas da privels. Actualmain vegnan revedidas las chartas da privels per passa 90 auals laterals sco era per la Moesa. Las lavurs duain esser terminadas fin la fin da l'onn 2026.
Grazia ad ina stretga collavuraziun tranter las vischnancas, il chantun e la Confederaziun èsi stà pussaivel da dumagnar l'eveniment en moda speditiva e coordinada. Mesiras immediatas han pudì vegnir realisadas sveltas. Las permissiuns necessarias èn vegnidas concedidas posteriuramain en moda pragmatica.
«La superaziun da quest eveniment mussa, quant impurtant ch'igl è, che las vischnancas, il chantun e la Confederaziun collavurian stretgamain in cun l'auter. Las sveltas decisiuns dal chantun han permess da realisar spert mesiras immediatas e da segirar infrastructuras impurtantas. Quai è stà decisiv per ina svelta stabilisaziun da la situaziun e per la reconstrucziun», vegn cità il selvicultur chantunal Urban Maissen, manader da l'Uffizi da guaud e privels da la natira.
Recumandaziuns
L'analisa mussa cleramain: En il Mesauc restan privels da la natira ina ristga relevanta, e tras las consequenzas da la midada dal clima pon els anc s'augmentar. L'analisa mussa dentant era, ch'ins ha pudì trair conclusiuns impurtantas da l'eveniment.
- Considerar meglier l'umiditad dal terren e la marschauna sco era far stimaziuns pli exactas dals volumens da glera.
- Optimar la planisaziun tempriva da resursas, da spazi da deposit e la communicaziun en cas da crisas.
In punct che pudess vegnir meglierà è la communicaziun. En la fasa iniziala èn ins occupà cun bleras autras incumbensas, uschia ch'i fiss impurtant da metter en funcziun immediatamain ina persuna professiunala, in coordinatur, che sa deditgescha a questa lavur.
Bleras da quellas conclusiuns vegnan gia realisadas – tranter auter mesiras immediatas, l'actualisaziun da las chartas da privels sco era la planisaziun d'ulteriurs projects da protecziun en territoris spezialmain periclitads.
«L'analisa da l'eveniment è pia ina contribuziun impurtanta per proteger en il futur la populaziun, ils abitadis e las infrastructuras en il Mesauc anc meglier cunter privels da la natira», di Urban Maissen.