Mancanza d'aua sin l'Alp - «Igl è fitg baud en la stagiun per uschè pauca aua»

L'Alp Tegia Sura a Morissen è ina da quellas alps ch'han gia uss problems cun la sitgira. L'Alp Tegia Sura sa chatta sin ina autezza da circa 1'600 meters sur mar ed ha bunamain tut il di sulegl. Cun quella situaziun è ella pertutgada fermamain da la situaziun actuala.

Situaziun geografica, autezza, geologia, quantitad da naiv, glatschers, aua sutterrana determineschan quant'aua ch'ina alp ha totalmain a disposiziun.

Silvan Caduff è pur ed era responsabel per trais alps sisur la vischnanca Morissen en Val Lumnezia. El sez resta dentant sin ses bain puril durant la stagiun da stad. Sin il manaschi agricul dal pur Silvan Caduff munta quella chalira e sitgira uschè baud en la stagiun sin ina vart ch'igl è aura ideala da far fain, ma a l'autra vart munta quai era ch'il pastg na crescha betg pli vinavant.

Silvan Caduff declera ch'els èn gia ussa pli baud cun il segund tagl da fain che usità e ch'i na dat pli probabel nagin terz tagl, sche quai vegn ad esser in problem cun las reservas da fain, vegn a sa mussar pir pli tard l'onn.

Situaziun sin l'Alp Tegia Sura

Sin l'alp ha la sitgira da quel onn dentant pli grondas consequenzas. Ina vatga dovra en media circa 150 liters aua per di. Uss cun la chalira vegn quai anc dapli.

Silvan Caduff di ch'ins badia quai cunzunt en la quantitad da latg ch'ina vatga dettia. Pli chaud e pli sitg ch'i vegn e damain latg dettian las vatgas.

L'auter problem si l'alp è tenor Silvan Caduff anc, ch'il pastg na crescha betg pli vinavant, cun quai perdan las vatgas lur basa da magliar. El di era ch'ins stuess prender giu ils animals pli baud d'alp sch'i giaja uschia vinavant cun la sitgira, e quai muntia ch'ins dovria lura bler dapli pavel ch'usità. Ma da quest scenari na stoppian ins per il mument betg discurrer, el saja anc optimistic.

Sin l'Alp Tegia Sura lavura anc la pastura Sandra Herger. Ella è gia la quarta stagiun sin l'alp ed er ella ha quitads che l'aua na basta betg. Ella di, che las vatgas chattian adina insatge da magliar, ma senza aua na funcziuni betg pli sin l'alp.

Cunquai ch'il vitg da Morissen saja exponì vers sid e las stads daventian adina pli baud sitgas, han il pur Silvan Caduff ensemen cun la vischnanca prendì emprimas mesiras.

Els han uss installà uschenumnads flottaders en ils bigls, nua che las vatgas baivan. Quels flottaders reguleschan il fluss d'aua, uschia ch'i curria mo aua cura ch'ins dovria. Cun quella mesira saja il tanc da 20'000 liters gia puspè mez emplenì. Avant saja il tanc stà bunamain vid.

Sco mesiras en il futur pudess ins bajegiar dapli tancs d'aua e bigls cun flottaders. I dettia gia era projects ensemen cun las pendicularas per meglierar la situaziun sin l'alp.

Or da l'archiv:

Criteris e facturs impurtants en la situaziun da sitgira

Aua è la basa per il manaschi d'alp, cun la situaziun actuala vegn quella periclitada. L'aua na vegn betg mo duvrada per bavrar ils animals mabain era per sfradentar il latg ed il chaschiel. In auter problem è era la mancanza d'aua per l'erva che na crescha betg pli vinavant cun uschè pauca aua. Quai metta en privel tut la stagiun d'alp, perquai ch'ils animals na chattan betg pli da magliar, quai scriva l'Associaziun svizra d'economia d'alp (SAV).

La SAV appellescha a las alps pertutgadas da planisar ad uras eventualas mesiras d'urgenza. Alps cun reservas duain percunter porscher lur plazzas d'alpegiaziun libras sin la plattafurma d'intermediaziun da muvel. Questas mesiras pon gidar a meglierar la situaziun sin ils manaschis ch'èn pertutgads fermamain.

Sco mesira d'urgenza datti l'opziun da l'Armada svizra da sgular aua sin las alps, quai dovra dentant adina in tschert temp da preparaziun.

Situaziun en Svizra

L'unda da chalira dal zercladur ha occupà bunamain tut la Svizra. Ma las temperaturas autas gia uschè baud en la stagiun da la stad procura en divers lieus per problems.

Sch'ins observa sin la carta la regiun da la Surselva ves'ins che la situaziun è gia uss classifitgà sco «extrem sitg». En la Val Lumnezia è la situaziun anc classifitgà sco «fitg sitg» ma ils problems da la mancanza d'aua na vegn betg mo da la mancanza da plievgia.