Siglir tar il cuntegn

Mancanza d'aua sin las alps Co in nov tool duai gidar

Quant'aua dovri per sfradentar il latg? Quant'aua baiva il muvel? E quant'aua mainan las funtaunas ad alp? Cunquai ch'i dat adina dapli stads da setgira sa fatschenta er la scienza cun l'aua ad alp. A chaschun da la dieta da chaus d'alp è in project da la Scola auta spezialisada vegnì preschentà.

Tenor la Confederaziun datti entras la midada dal clima adina pli savens ina stad da setgira. Uschia per exempel il 2003, 2015, 2018 u er il 2023. Sch'i n'ha betg avunda aua sin la muntogna vegni grev da chargiar las vatgas ad alp – per part impussibel. Cler è che betg tuttas alps èn tuttina pertutgadas da la mancanza d'aua. E cler è er che la situaziun è fitg differenta – dad onn tar onn sco er d'alp tar alp.

Mintgin duai ina giada sa fatschentar cun la bilantscha d'aua. Quai è gia in pass en la dretga direcziun.
Autur: Stefan Bless cussegliader al Plantahof

Mintg'alp duai avair la survista da ses diever d'aua, cusseglia Stefan Bless dal Plantahof. Quant'aua dovra ella per tge? E quant'aua stat insumma a disposiziun? Quai èn las grondas dumondas ch'i vala da respunder per pudair tschentar ensemen ina bilantscha d'aua.

Quella bilantscha d'aua sumeglia ad in budget d'ina famiglia che calculescha sias entradas ed expensas mensilas. A moda scientifica analisescha la Scola auta spezialisada Berna en il rom d'in project il provediment ed il diever da l'aua. Stefan Bless dal Plantahof fa medemamain part d'ina gruppa da lavur dal project.

Mesiraziuns al lieu – betg be calculaziuns

La Scola auta spezialisada a Berna è vid ramassar datas. Sin sis alps mesira ella quant'aua ch'il muvel baiva, quanta che vegn duvrada per nettegiar, far chaschiel u er per tegnair a frestg il latg. Ch'i dovra blera aua per mulscher cun la maschina era gia enconuschent. Però haja fatg surstar quant'aua che vegn duvrada per tegnair a frestg il latg.

Per tegnair frestg il latg e per nettegiar en la chascharia vegni duvrà bleras giadas dapli aua che quai che nus avain spetgà.
Autur: Stefan Bless cussegliader al Plantahof

Impurtant saja er da savair quants liters che las funtaunas d'aua mainan insumma e d'esser attent sche quellas cifras as midan. Sco Linda Schüpfer, ch'ha inizià il project scientific e lavura tar la Scola auta spezialisada a Berna, declera possian be uschia predir sche l'aua tanscha er a lunga vista. Ina finamira dal project è da pudair far ina bilantscha da l'aua che stat avant maun.

Tool per chaus d'alp en lavur

Ina ulteriura finamira è da ramassar datas d'aua da dapli alps, quai per realisar in tool. I sa tracta d'in simpla glista d'excel nua ch'alps interessadas duain pudair inditgar tut ils parameters da lur alps. Il diever da l'aua dependa numnadamain dal dumber d'animals ch'èn ad alp u er da la sort da l'animal. Er fai ina differenza sch'i dat ina chascharia, e sche gea cun tge sistem. Da l'autra vart èsi dad inditgar quant'aua ch'è avant maun, per exempel sch'i dat ina funtauna u sch'i vegn ramassà aua da plievgia. Suenter che tut ils parameters èn inditgads mussa il tool lura la bilantscha.

Anc è il project en lavur. La fin 2026 entschatta 2027 duess ina emprima versiun dal tool per elavurar ina bilantscha d'aua esser pront per alps interessadas.

RTR Magazin 17:00

Artitgels legids il pli savens