Evacuaziuns, pannas d'electricitad, in tren ch'è ì sur ils binaris or, vias serradas e vals inaccessiblas – talas situaziuns datti be da rar. Qua po svelt vegnir il patratg: «Plievgia talmain vehementa, qua gioga franc la midada er ina rolla.» Vegni en l'avegnir a dar adina pli savens tals scenaris?
Quest enviern è ensasez fitg atipics per in enviern durant la midada dal clima.
Tut tenor regiun datti mintga 5 fin 15 onns tals scenaris durant l'enviern. Mintgatant forsa schizunt dus envierns en seria e lura pli ditg betg pli. I na dat pia nagina regularitad - ed in trend areguard la frequenza n'è era nagin da constatar. La situaziun n'ha betg per se da far cun la midada dal clima. En cuntrari, di Christoph Marty da l'Institut federal per la perscrutaziun da naiv e lavinas (SLF): «Quest enviern è ensasez fitg atipic per in enviern durant la midada dal clima.»
Nagin enviern tipic per la midada dal clima
Pervi da la midada dal clima daventan ils envierns pli chauds ed era pli bletschs. Ma fertant ch'ins pudeva durant la stad observar cleramain dapli plievgia ferma, na vesan ins betg quai durant l'enviern. «Era sche las fullas da naiv èn actualmain extremas, stattan quellas vinavant en relaziun cun la dimensiun da norma. Ed ellas èn en il rom da quai ch'ins ha obersvà durant ils ultims onns», manegia Marty.
-
Bild 1 von 3. En il territori da skis Arosa-Lenzerheide sa legran ils skiunzs e las skiunzas ch'i ha dapli naiv che sin quest maletg da l'onn 2015. Bildquelle: Keystone/Gian Ehrenzeller.
-
Bild 2 von 3. Las varts negativas da la blera naiv: tranter Goppenstein e Hohtenn è ils 6 da favrer 2026 in tren da la BLS ì sur ils binaris ora. Avant l'accident aveva probablamain ina lavina traversà il binari. Almain tschintg persunas èn vegnidas blessadas. Bildquelle: Keystone.
-
Bild 3 von 3. L'entir traffic è pertutgà da las fullas da naiv: «Sin tschertas vias fitg exponidas e difficilas charreschan per usit be intgins paucs manischunzs cun blera experientscha», di la pledadra da medias da l'AutoDaPosta svizra. Bildquelle: Keystone/Gian Ehrenzeller/Archiv.
In enviern spezial chaud e bletsch hai per exempel dà il 2023/2024. L'enviern da quest onn è percunter tut auter: Suenter ch'i ha dà blera naiv la fin dal november èn suandadas pliras emnas cun aura ch'era savens dominada da la pressiun auta. Igl ha dà bleras e lungas fasas sitgas. La setgira saja exact il cuntrari da quai ch'ins spetgass d'in enviern ch'è tipic per la midada dal clima, di il climatolog Christoph Marty. Ed ella saja in motiv central per la situaziun da lavinas actuala.
Cuverta da naiv veglia è flaivla
Blera naiv e bler vent en las Alps, quai fetschia gia crescher il privel da lavinas. Pli difficil fetschia quest onn dentant anc la cuverta da naiv veglia la situaziun. Pervia da la pauca plievgia e periodas da bell'aura pli lungas saja quella flaivla. Uschia na possia la naiv nova betg sa colliar be fitg cun il funs da naiv pli veglia. Las fullas da naiv sajan crudadas sin in fundament flaivel – e perquai creschia era il ristg da lavinas.
Schebain quai muntia ch'i spetga in enviern cun privel da lavinas sco per exempel l'onn 1999 na possian ins betg dir. La cumparegliaziun na saja betg uschè leva, declera Christoph Marty. Il 1999 hai senz'auter dà sumegliant blera naiv sco ils ultims dis, «ma il 1999 n'hai practicamain betg pli chalà da naiver. Là avevi dà pliras da quellas fasas plain naiv. Quai na pon ins betg cumparegliar.»
Tut en tut eran sa rimnadas da lez temp anc bler pli autas fullas da naiv. Quanta naiv che quest enviern porta anc, vegnia anc a sa mussar.