Bun in'emna suenter la nova ch'il secretari general Markus Solinger banduna la Lia Rumantscha suenter trais onns ed anc avant la fin da sia perioda d'uffizi, preschenta l'organisaziun uss sia nova structura per l'avegnir – senza secretari general. Il vicesecretari general, Andreas Gabriel, daventa per immediat nov parsura da la direcziun.
En l'avegnir vegn l'organisaziun manada d'ina direcziun da trais persunas. La funcziun dal secretari general vegn abolida. La midada argumentescha la Lia rumantscha en sia communicaziun cun il nov curs strategic preschentà l'onn passà: La suprastanza e la direcziun hajan examinà cuminaivlamain las structuras operativas e lura decidì da far quella midada fundamentala.
FMR: Andreas Gabriel daventa a partir dad immediat «parsura». N’è quai betg simplamain in auter pled per «secretari general»?
Urezza Famos: Na, qua èsi da differenziar. Andreas Gabriel è responsabel per il champ ‹cuminanza ed interess›. En pli è el parsura entaifer la direcziun. Parsuras han da coordinar, dad esser la fatscha vers anora e da guardar che la direcziun funcziuna. En ils auters champs suttastattan ils collavuraturs e las collavuraturas directamain als directurs da l’agen champ. Quai è la gronda midada. Andreas Gabriel na po per exempel betg dir ad in collavuratur da ‹lingua e cultura›, tge ch’el haja da far.
Andreas Gabriel daventa pia «parsura» da la Lia senza che questa plazza vegnia scritta ora ed occupada a moda transparenta?
La plazza na sto betg vegnir scritta ora. La suprastanza è persvasa ch’el saja la persuna gista. Nus duvrain insatgi ch’è collià cun l’organisaziun ed enconuscha la Lia Rumantscha. Jau pens che Andreas Gabriel haja tut quai.
L’emna proxima vegn elegì u reelegì il presidi. Vus stais a disposiziun per in co-presidi ensemen cun Bernard Maissen. Lura candidescha era Chasper Sarott. Na fissi betg stà pli prudent da spetgar fin ch’igl è cler tgi che presidiescha la Lia Rumantscha ils proxims onns?
La suprastanza stat unanimamain davos quest model. Quai vul dir: Era sche Chasper Sarott vegniss elegì e Leo Thomann daventa nov suprastant, restassan anc adina trais suprastants che han purtà quest process. I na faschess nagin senn da cumenzar anc ina giada da nov.
Co han ils collavuraturs e las collavuraturas reagì?
Tge che ma fa plaschair è: La mesemna passada en il rom da l’orientaziun dals collavuraturs e da las collavuraturas han blers vis, gea, quai è atgnamain la dretga via. I dovra quests midaments a favur da l’organisaziun. Ma i dat era anc malsegirezzas e dumondas avertas per ils proxims pass che nus avain da far. Quai è tut normal en in tal process.
La finamira saja stada da drizzar l'organisaziun a moda pli consequenta tenor sias finamiras strategicas e da garantir a medem temp che las cunvegnas da prestaziun cun la Confederaziun ed il Chantun Grischun vegnian ademplidas en in'auta qualitad, hai num en la communicaziun.
Direcziun da trais persunas cun in parsura enstagl da quatter
En l'avegnir surpiglia ina direcziun da trais persunas enstagl da quatter la gestiun operativa e responsescha quella cuminaivlamain. L'anteriur vicesecretari general Andreas Gabriel daventa immediatamain il parsura e represchentant da la direcziun. Las commembras ed ils commembers da la direcziun mainan las partiziuns «Lingua e Cultura», «Cuminanza ed interess» e «Gestiun». Fin uss era aveva il secretari u la secretaria generala la responsabladad operativa, Andreas Gabriel sco vicesecretari era responsabel per ils affars publics, Carmen Caspar manava la partiziun «Regiuns» e Silvio Dietrich la partiziun «Lingua, Furmaziun e Cultura».
La Lia Rumantscha è vegnida fundada l'onn 1919 a Cuira, sco organisaziun da tetg da tut las differentas organisaziuns rumantschas da lezs temps. Ella ha sia sedia principala a Cuira en la Chasa Rumantscha. Ultra da quai ha la Lia Rumantscha biros regiunals a Glion, Savognin e Scuol.
La Lia sa definescha sco instituziun d'util public ch'è politicamain e confessiunalmain independenta. La finamira da la Lia Rumantscha è da sustegnair, promover e coordinar ils projects da las organisaziuns regiunalas e surregiunalas a favur da la lingua e cultura rumantscha. Ella s’engascha per la promoziun ed il mantegniment dal rumantsch e represchenta la Rumantschia en ils differents champs da la vita sociala e statala entaifer ed ordaifer il territori rumantsch tradiziunal.
En ils onns 1919 fin 1980 ha la Lia Rumantscha surtut procurà per ovras da basa sco vocabularis e grammaticas. A partir dal 1982 ha ella lavurà fermamain al svilup e l'introducziun dal rumantsch grischun.
La Lia etablescha servetschs specifics sco translaziuns, lectorats, sustegn linguistic, curs e la vendita da cudeschs e portatuns, edescha medias per uffants e giuvenils e redigia vocabularis electronics.
La partiziun «Lingua e cultura» vegn manada anc fin la fin d'avust dal commember da la direcziun Silvio Dietrich. Independentamain da la reorganisaziun decisa aveva Silvio Dietrich annunzià gia il favrer sia demissiun per la fin d'avust 2026.
Il nov post da direcziun «Gestiun» duai vegnir occupà bainprest. Carmen Caspar, fin ussa responsabla per la partiziun «Regiuns» n'è betg pli en la direcziun e surpiglia novas incumbensas entaifer la funcziun interdisciplinara da la promoziun da lingua regiunala.
L'idea da la nova structura da direcziun è da rinforzar la collavuraziun interdisciplinara e stgaffir cleras responsabladads. A medem temp duain las vias da decisiun vegnir pli simplas ed ils accents strategics vegnir sustegnids a moda sistematica. Uschia vul la Lia Rumantscha far frunt a las pretensiuns creschentas dals proxims onns a moda flexibla ed orientada a l'avegnir.
