Ch'il secretari general Markus Solinger banduna la Lia Rumantscha ils proxims dis saja stada ina surpraisa. Quai di Clemens Berther ch'è delegà da la Lia Rumantscha ed era deputà dal Cussegl grond. D'ina vart spetga el sin la nova structura che duai vegnir preschentada anc quest mais da la Lia Rumantscha e da l'autra vart la tscherna dal presidi ch'ha lieu ils 20 da zercladur. La lavur ch'el vesa che la Lia fa, saja buna, sco ch'i funcziuna intern na vesa el. Pervia da quai na possia Clemens Berther propi valitar quest pass, ha el ditg envers RTR.
Jau vom da quai anora che la suprastanza ha fatg sias ponderaziuns.
Aita Biert, medemamain delegada e deputada dal Cussegl grond, chatta quai donn che Markus Solinger sto uss ir entaifer curt temp.
Quai è ina catastrofa.
Ch'i na vegnia betg communitgà cleramain tge ch'è stà, maina tenor ella tar speculaziuns. Ella pretenda ina communicaziun transparenta per ch'i vegn puspè en ina tscherta quietezza en l'organisaziun.
Da «inquietezza» na vul Victoria Mosca betg discurrer. Ella è co-presidenta partenta da l'affiliada da la Lia Rumantscha – l'Uniun dals Grischs.
Igl è plitost in svilup ch'ina inquietezza.
E tuttina saja quai stada ina surpraisa ch'il secretari general banduna la Lia Rumantscha. Per l'Uniun dals Grischs na sa mida però betg bler. Els lavuran independentamain.
Era per l'uniun affiliada «Societad Retorumantscha» n'haja quest midament betg ina gronda influenza sin la lavur e tuttina dettia segns da dumonda. La presidenta Corina Casanova deplorescha ch'i dat puspè in midament a la testa entaifer paucs onns.
La Lia Rumantscha relascha ses secretari general
La suprastanza da la Lia Rumantscha ha relaschà ses secretari general Markus Solinger. La raschun èn «imaginaziuns divergentas, co realisar la strategia e co cuntinuar a sviluppar l'organisaziun», sco ch'ella scriva en ina communicaziun. El banduna la Lia gia ils proxims dis. Quai perquai ch'ins veglia gia uss cumenzar ad implementar questa nova structura e betg pir suenter ils sis mais da disditga da Markus Solinger, ha ditg la presidenta da la Lia Rumantscha Urezza Famos envers RTR.
La Lia Rumantscha è numnadamain dapi radund nov mais vi d'elavurar ina nova structura. Quella duai anc vegnir preschentada quest mais. En las decisiuns finalas haja dà differentas opiniuns, ha ditg Famos, uschia ch'ins haja decis da sa separar da Solinger. I sajan bain stads mais intensivs durant quest process, ma i n'haja dà naginas dispitas, ha ditg Famos.
Nus n'essan betg vegnids perina en vista a la nova structura.
Ed era sche la Lia Rumantscha fa questa via senza il secretari general, na possia Urezza Famos betg crititgar la lavur da Markus Solinger. El haja fatg buna lavur – tranter auter cun rinforzar las prestaziuns da basa en ils secturs da la lingua e da la furmaziun.
Per entant surpiglia la direcziun la responsabladad per las fatschentas operativas. Il mument na vegnia la plazza da secretari u secretaria generala betg scritta or, ha ditg la presidenta Urezza Famos envers RTR. Markus Solinger sez n'è betg stà cuntanschibel per RTR.
Emnas decisivas per l'organisaziun
En gnanc trais emnas, ils 20 da zercladur, elegian las delegadas ed ils delegads da la Lia Rumantscha ses presidi. Per occupar il post datti duas opziuns: cuntinuar cun in copresidi u returnar ad in presidi singul. Che Solinger ha da rumir ses post gist en questa fasa n'haja però nagin connex, ha ditg Famos vinavant.
Per in copresidi candidescha la presidenta actuala, Urezza Famos, ensemen cun Bernard Maissen che ha enfin avant pauc temp manà il Bakom. Urezza Famos è dapi il 2022 en uffizi ed ha presidià l'organisaziun ensemen cun Gianna Luzio, fin che lezza è vegnida elegida l'onn passà sco nova directura da l'Uffizi federal da communicaziun.
Per il presidi sco candidat sulet sa metta a disposiziun Chasper Sarott. El è stà diplomat ed ambassadur en differents pajais ed è schef da persunal dal Departament federal dals affars exteriurs.
Il prim d'avust 2023 era Markus Solinger entrà en uffizi, quai sco successur da Diego Deplazes. Da quel temp n'era l'econom oriund da Scuol betg fitg enconuschent en la Rumantschia. El è stà il 12avel secretari general e l'emprim Engiadinais dapi ils onns 50. El è il terz secretari general en roda che banduna l'organisaziun aifer pli pauc che tschintg onns.
Stgaffì basa impurtanta per l'orientaziun futura
In accent spezial ch'el haja mess è rinforzar la basa en ils secturs da la lingua e da la furmaziun. Plinavant haja Markus Solinger fatg avanzar decisivamain la transfurmaziun digitala da l'organisaziun, scriva la Lia Rumantscha en sia communicaziun.
Al cumenzament da ses temp d'uffizi aveva Markus Solinger ditg ch'el veglia rinforzar la communicaziun e far pli visibel quai che vegnia prestà. Er la digitalisaziun è stà in punct central per l'Engiadinais. Il december 2023 ha la Lia Rumantscha installà in responsabel per la transfurmaziun digitala dal rumantsch. Avant curt ha ella preschentà in nov sistem da translaziun rumantsch-tudestg cun il num «Alas», sviluppà cun l'Institut da Linguistica computaziunala da l'Universitad da Turitg.
La Lia Rumantscha è vegnida fundada l'onn 1919 a Cuira, sco organisaziun da tetg da tut las differentas organisaziuns rumantschas da lezs temps. Ella ha sia sedia principala a Cuira en la Chasa Rumantscha. Ultra da quai ha la Lia Rumantscha biros regiunals a Glion, Savognin e Scuol.
La Lia sa definescha sco instituziun d'util public ch'è politicamain e confessiunalmain independenta. La finamira da la Lia Rumantscha è da sustegnair, promover e coordinar ils projects da las organisaziuns regiunalas e surregiunalas a favur da la lingua e cultura rumantscha. Ella s’engascha per la promoziun ed il mantegniment dal rumantsch e represchenta la Rumantschia en ils differents champs da la vita sociala e statala entaifer ed ordaifer il territori rumantsch tradiziunal.
En ils onns 1919 fin 1980 ha la Lia Rumantscha surtut procurà per ovras da basa sco vocabularis e grammaticas. A partir dal 1982 ha ella lavurà fermamain al svilup e l'introducziun dal rumantsch grischun.
La Lia etablescha servetschs specifics sco translaziuns, lectorats, sustegn linguistic, curs e la vendita da cudeschs e portatuns, edescha medias per uffants e giuvenils e redigia vocabularis electronics.