La Lia Rumantscha ha preschentà oz in nov sistem da translaziun rumantsch-tudestg cun il num «Alas». Sviluppà il tool ha l'Institut da Linguistica computaziunala da l'Universitad da Turitg.
Il program sa basa sin intelligenza artifiziala e represchenta in novum: per l'emprima giada translatescha in sistem automatisà betg mo en la lingua da standard rumantsch grischun, mabain er en tut ils tschintg idioms rumantschs – cun ina qualitad che correspundia al nivel da la tecnologia actuala.
Il sistem è disponibel gratuitamain e senza procedura d'annunzia. Il project, lantschà l'avrigl 2025, sa basa sin ina stretga collavuraziun tranter la Lia Rumantscha e l'Universitad da Turitg. La Fundaziun Patrimoni Cultural RTR ha contribuì essenzialmain a la finanziaziun.
Translaziun
Per stgaffir translaziuns da referenza necessarias per sviluppar il sistem e per testar emprims prototips han 27 persunas da differentas professiuns, sco translaturas, scolasts, chanzlistas che lavuran mintga di cun la lingua, prestà 1'200 uras da lavur. Differents partenaris han furnì las datas per trenar il sistem.
Surtut translaziuns ed assistents da scriver èn dumandads
Sco cumenzament dal project è vegnida fatga in'analisa dals basegns. Questa analisa ha mussà che 24 vischnancas rumantschas, differentas instituziuns rumantschas ed autras gruppas d'interess han basegn d'ina translaziun automatica.
Ignacio Pérez Prat, responsabel per la transfurmaziun digitala da la Lia Rumantscha, di ch'i giaja per ademplir basegns actuals.
Nus avain realisà quest project per ademplir basegns urgents da vischnancas, fatschentas e persunas che lavuran cun il rumantsch e per manar nossa lingua sin il stan actual da la digitalisaziun.
Tenor Pérez Prat è la clav dal project stada la cumbinaziun da l'expertisa tecnologica da l'Universitad da Turitg cun la cumpetenza linguistica da la Lia Rumantscha. Il sistem vegnia sviluppà vinavant cun actualisaziuns e novas funcziuns ils proxims mais.
Ignacio Pérez Prat è dapi il december 2023 responsabel tar la Lia Rumantscha per la transfurmaziun digitala dal rumantsch. El è oriund da Buenos Aires e viva a Cuira. El ha fatg in studi sco inschigner d'economia (master) a l'Universitad da Karlsruhe e s'engascha dapi onns per la lingua e cultura rumantscha.