Rumantsch2go! – uschia sa numna l’applicaziun per emprender rumantsch sursilvan en pitschnas purziuns. Grazia al telefonin po quai capitar sin cutschi, en il bus u durant la pausa da café. Creà quest program ha Gian-Marco Maissen en il rom da sia lavur da Bachelor da la Scola auta da pedagogia dal Grischun (SAPGR).
Cura esì da dir «bien di» e cura «buna sera»? Dumondas da quiz che vegnan avant en l’applicaziun d'emprender sursilvan Rumantsch2go! realisada da Gian-Marco Maissen.
L’idea da crear insatge per che persunas interessadas pon emprender rumantsch ha Gian-Marco Maissen gia da ditg, sco ch’el raquinta al telefon. «Nus eran a chaschun dal chantar Bumaun Surrein ina maisada entira, tut pèrins mintgamai cun in partenari che na discurriva betg rumantsch. Ed or da quella situaziun hai dà la discussiun, sch’i na fiss betg pussaivel dad emprender rumantsch u almain in stgazi da pleds da basa per pudair participar ad ina simpla conversaziun dal mintgadi», declera Gian-Marco Maissen. Er uschiglio haja el adina puspè gì inscunters cun persunas ch’avessan interess dad emprender, però nagin temp u conflicts da termins u autras stgisas per betg pudair ir ad in curs u simplamain uschiglio avunda enturn las ureglias per sa pudair deditgar a la lingua. Era sch’el haja pustà ils mezs da scolaziun da la Lia Rumantscha per emprender ensemen cun sia partenaria, na saja l’access al rumantsch betg stà uschè simpel, raquinta l’anteriur collavuratur da RTR.
Cunquai ch’el era lura gia l’emprim onn student a la Scola auta da pedagogia dal Grischun (SAPGR) ed aveva era gì da sa far emprims patratgs pertutgond sia lavur da Bachelor, haja Gian-Marco Maissen lura pensà da cumbinar la chaussa e da metter ad ir in program online per emprender rumantsch a bass nivel.
Creaton sco punct da partenza
Ed uschia è questa idea da crear ina metoda dad emprender rumantsch en moda termaglianta madirada vinavant tar Gian-Marco Maissen. Parallelamain cun ses concept da la lavur da Bachelor ha el lura era prendì l’occasiun ed è sa participà a l’emprima ediziun dal Creaton Rumantsch a Turitg. Qua ha el elavurà vinavant sia idea ensemen cun auters e lura preschentà al plenum. Or da l’idea da survegnir ina pitschna paja per sia lavur da Bachelor è alura sa resultà in project bunamain memia grond, conceda Gian-Marco Maissen. «Nus avain elavurà noss concept che n’ha la fin finala betg dal tut cuntentà l’Uffizi federal da cultura. E perquai hai jau alura decis da far vinavant sulet, era perquai che jau na vuleva betg crear ina chista uschè gronda che na fiss betg stada realistica da realisar», raquinta il futur magister. «Jau vuleva simplamain crear insatge simpel che resulta era entaifer in temp survesaivel e daventa en in product concret.»
E perquai n’è Gian-Marco Maissen alura era betg stà trist che quai n’ha betg funcziunà cun l’Uffizi federal da cultura. «Sulet hai jau pudì trair pli svelt las decisiuns e n’hai era betg gì da resguardar las cundiziuns da l’uffizi.» Malgrà quai è el fitg engraziaivel per tut il sustegn organisatoric ed administrativ ch’el ha survegnì cunzunt durant las discussiuns e sedutas ch’els han gì cul team mess ensemen al Creaton. «Cunzunt las discussiuns ed il sustegn tecnic dad Ignazio Perez ed administrativ dad Alina Müller han gidà a fundar in bun punct da partenza per quest project. Era las ideas che nus avain ramassà pertutgond la dumonda, co ch’ina tala applicaziun pudess sa preschentar, m’han gidà fitg da far vinavant», reflectescha Gian-Marco Maissen.
Ina lingua memia pitschna
Ignazio Perez da la Lia Rumantscha saja era stà quel che haja prendì si contact cun las duas grondas plattafurmas enconuschentas per emprender linguas. Ma quellas n’hajan gì nagin interess. Il rumantsch saja ina lingua memia pitschna per Duolinguo e Babble.
Igl è però sa dà, era grazia ad Ignazio Perez, il contact cun quella plattafurma svizra che sa numna Brian. «Ils responsabels da Brian han subit mussà interess e ma sustegnan er uss. Els mettan per la durada da quest onn gratuitamain a disposiziun lur program», declera Gian-Marco Maissen la collavuraziun. «Els èn interessads che lur sistem dad intelligenza artifiziala possia emprender ed ir enturn cun rumantsch. Quai è lur motiv da ma gidar.»
La part didactica sco sfida
Cur che la puntanada tecnica era dada, èsi i per la didactica. Quai saja stà in process lung e plitost stentus, ma cun la lavur haja el emprendì adina meglier tge ch’i dovria. «Il sistem da Brian funcziuna cun agid dad in chatbot, ma svelt hai jau badà ch’i fiss stà ina vaira lavur, perquai che jau avess l’emprim insumma gì da trenar il chatbot e da definir, tge dumondas che spetgan tge respostas per rumantsch», sa regorda il student da la SAP.
Uschia ch’el ha alura la fin finala gì l’idea, e quai è era sia tesa da la lavur da bachelor, da studegiar co che uffants pitschens emprendan ina lingua. «Quai na sun pel solit betg frasas cumplexs e litteraras, mabain simplas expressiuns da basegns u sentiments. Sco per exempel: mamma, jau hai fraid u mamma, jau hai fom», declera Gian-Marco Maissen. E grazia a quel punct da partenza ed in zic sustegn dad in nov mez d’instrucziun, che n’è anc betg publitgà, ha Gian-Marco Maissen pudì cumenzar ad emplenir sia applicaziun cun las differentas lecziuns.
Curt suenter Nadal è il program stà accessibel al public e be cun communitgar quai sin ils chanals da medias socialas ha Gian-Marco Maissen gia pudì dumbrar 127 persunas registradas. «Da quellas ha insatgi gia emprais quatter uras e mez cun il program», dat Gian-Marco Maissen invista en la statistica che dovra lura era per finir sia lavur da Bachelor en in mais.
Diesch chapitels accessibels
Actualmain èn diesch chapitels per emprender sursilvan accessibels. Sche insatgi chatta anc in sbagl, saja el cuntent sch’ins dettia in curt resun, renda Gian-Marco Maissen attent. El possia numnadamain far correcturas direct cun ses telefonin. Ma uschiglio saja per il mument sia lavur cun quest program fatga. Il focus tutga actualmain a la lavur da Bachelor.
Gian-Marco Maissen n’excluda però betg da forsa lura tuttina anc far vinavant e porscher dapli lecziuns e forsa er anc en in auter idiom. La fin finala dependia quai però era dal basegn da temp e da finanzas ch’i duvrass per far vinavant. «Jau less pudair tegnair quest program uschè simpel sco pussaivel e betg ma stuair metter sut squitsch pervia da grondas investiziuns ch’augmentan lura puspè las pretaisas.»