Intginas plantas perdan gia ussa lur figlia per sa proteger cunter la sitgira, ellas vulan uschia evitar la transpiraziun – tras quai veglian ellas mantegnair las paucas reservas d'aua ch'ellas han anc ed evitar donns ch'i pudess dar tras la mancanza d'aua.
Perquai che la perioda da vegetaziun actuala n'è anc betg a fin, pudessan questas plantas er vinavant patir da flaivlezza.
Propi tut las consequenzas da la sitgira sin il guaud, pudess'ins pia pir vesair en in tschert temp, declera Marco Vanoni, il scienzià d’ambient che maina la partiziun guaud da protecziun ed ecologia tar il chantun Grischun. Las experientschas d'onns sitgs, sco per exempel da l'onn 2018, hajan demussà che plantas morian per part pir in u dus onns suenter ch'ellas eran pertutgadas da sitgira.
La situaziun en il Grischun na saja actualmain betg alarmanta
Tenor l'Uffizi per guaud e privels da la natira, na saja la situaziun actuala en connex cun la sitgira dals guauds en il Grischun betg alarmanta. En autras parts da la Svizra vesia quai dentant ora tut auter: Tranter auter na saja il terren en il Grischun ord vista geologica betg uschè periclità da sientar sco che quai è per exempel stà il cas en la regiun dal ur sidost da la muntogna dal Giura. La raschun principala saja dentant che las temperaturas en regiuns pli autas dal Grischun na sajan betg s'augmentadas uschè ferm sco en ulteriuras regiuns dal pajais. Er la mancanza da plievgia na saja qua betg stada uschè dramatica sco en autras parts da la Svizra. Plinavant sajan pliras regiuns dal Grischun gia disadas vida pauca plievgia, uschia ch'ellas n'hajan betg patì uschè ferm fin ussa ch'ins vesess gia bleras plantas ch'èn sa scoluradas en brin.
Tge dovra il guaud per vegnir a frida cun la sitgira en il futur?
Ditg simpel, duvrassi tenor Marco Vanoni da l'Uffizi da guaud e privels da la natira in guaud maschadà:
Pervia da la midada dal clima, vegnan pliras spezias da plantas a fruntar sin lur cunfins, pervia da quai vegni a dar dapli varietad en il guaud – ed en quella vegni a dar questas spezias che supportan meglier la chalira u la sitgira.
Tar las plantas che supportan la sitgira tutgan tranter auter differentas spezias entaifer ils ruvers, tigls, tieus ed ischis. Per problems procura la sitgira dentant tranter auter tar badugns u ogns, nua ch'ins vesia actualmain gia intginas plantas en il guaud che laschian crudar lur figlia. Plinavant sajan er spezias plitost frequentas sco faus e pigns pertutgads da problems en connex cun la sitgira. Gist per ils pigns portia la sitgira dus problems: Per l'ina possian organissems che fan donn – sco per exempel il bau scorsa – sa reproducir pli svelt. Pervia da la sitgira sajan ils pigns il medem mument pli flaivels, uschia ch'els possian sa dustar mender cunter ils baus. Quai munta tenor Marco Vanoni ch'i saja pussaivel che plirs pigns pudessan entaifer las proximas emnas u mais anc murir en consequenza da la sitgira e l'infestiun da baus scorsa, e che quai pudess lura anc vegnir visibel en ils guauds grischuns.
Mesiras per in guaud intact er en il futur
Gia dapi onns, vegnian en il Grischun realisadas mesiras per promover in guaud intact cun ina varietad pli gronda da plantas. Tranter auter vegnian intginas spezias che duain vegnir promovidas e che creschan gia en ils guauds Grischuns, deliberadas da plantas che creschan dasperas. Plinavant vegnian ellas protegidas cunter donns da rusignar chaschunads da la selvaschina. Il medem valia er per spezias ch'i na dat anc betg avunda savens en ils guauds Grischuns. Tar quellas datti plinavant projects d'emplantaziun.
Finamira da questas stentas saja ch'il guaud possia er en il futur ademplir sias funcziuns. Tar questas tutgian, tenor l'Uffizi da guaud e privels da la natira, tranter auter la protecziun da vischnancas cunter lavinas u crudada da crappa.
