Malgrà ils urizis dals ultims dis èn ils funs anc adina setgentads fermamain.
Vinavant funs sitgs
Che la sitgira cuntinuescha malgrà ils ultims urizis ha surtut duas raschuns:
- I ha be pluvì localmain.
Urizis na repartan darar gulivamain la plievgia. Entant ch'i crodan localmain entaifer curt temp grondas quantitads da plievgia, na croda en auters lieus strusch in dagut. Perquai n'ha la mancanza da plievgia da las emnas passadas betg pudì vegnir gulivada en blers lieus. Quant fitg che las quantitads da plievgia han varià da lieu a lieu mussa la suandanta preschentaziun da la plievgia dals 14 fin ils 18 da fanadur.
- Funs sitgs na prendan betg si bain l'aua.
Suenter fasas da sitgira pli lungas pon terrens daventar idrofobs, pia daventar resistents a l'aua. Sch'i dat lura entaifer curt temp blera plievgia, sfundra be ina part da l'aua – il rest cula sur la surfatscha vi.
Il fenomen enconusch'ins dals fegls: lur surfatscha è savens resistenta a l'aua, uschia che daguts da plievgia na penetreschan betg, mabain guttan davent. Suenter periodas da sitgira pli lungas pon er terrens sviluppar talas caracteristicas idrofobas.
Scumond da fieu en diversas regiuns
Pervia da las temperaturas autas e la sitgira extraordinaria è en vigur en pliras regiuns dal Grischun in scumond absolut da far fieu en il liber. Era qua sa mussa il fatg che la sitgira n'è betg passada. Ils scumonds èn vinavant en vigur er suenter la plievgia dals ultims dis.
Las emnas passadas haja dà in grond deficit da plievgia spezialmain en il Grischun dal Nord, declera Lukas Speigl da l'Uffizi da guaud e privels da la natira. Quest deficit muntia ch'ils funs sajan extrem sitgs. Er en las regiuns dal Grischun dal Sid, nua che la situaziun n'era l'emprim betg uschè precara, hai medemamain dà in deficit da plievgia, cunzunt en la Bregaglia. Quai saja il motiv per il scumond absolut da far fieu, er en questas regiuns. Gist uss en il temp da vacanzas saja il privel che persunas fetschian fieu per exempel per grillar, extrem grond.
Igl è relativamain spezial ch'i dat gia uschè baud la stad questa gronda sitgira, e cun quai il privel d'incendis.
Il privel ch'i po rumper or in incendi entras in chametg saja existent, ma bler pli pitschen che quel entras persunas che fetschian fieu en il liber u er en il guaud.
Il scumond absolut da far fieu vala per:
- Val dal Rain da Cuira
- Partenz
- Scanvetg
- Surselva
- Mantogna/Tumleastga
- Schons-Alvra
- Moesano e Puschlav
- Bregaglia
L'extensiun dal scumond da far fieu sin ulteriuras regiuns respectivamain sin l'entir chantun na possia betg vegnir exclusa, sco l'Uffizi da guaud e privels da la natira Grischun communitgescha. Pir suenter plirs dis cun plievgia abundanta èsi da spetgar ina situaziun pli calmada. Curts urizis u pitschnas quantitads da plievgia n'han strusch effect.
Fieus pon sa furmar fitg tgunsch
L'aura sitga e chauda sco er dis cun bler vent han setgentà fermamain ils funs dal guaud e la bostgaglia las ultimas emnas. En pli è la bilantscha da las precipitaziuns da l'emprima mesadad da l'onn cleramain sut la media da plirs onns. Fieus pon sa furmar fitg tgunsch cun questas cundiziuns e sa derasar rasantamain.
La situaziun en Svizra
Pervi da la sitgira actuala en cumbinaziun cun las undas da chalira regia in grond privel d'incendis da guaud en bleras parts da la Svizra. En quasi tut ils chantuns dal nord vala perquai in scumond da far fieu en il guaud ed en la vischinanza dal guaud. En la Svizra Centrala ed en Svizra franzosa vala per gronda part in scumond da far fieu cundiziunà. Quai munta ch’igl è mo lubì da far fieu en fuainas fixas ed era quai mo cun precauziun. Scumonds absoluts da far fieu valan plinavant er en l'entir Tessin ed il Vallais.
Pli chaud zercladur
Il mais passà è stà il pli chaud zercladur en l’Europa dal Vest dapi il cumenzament da las mesiraziuns. Quai ha communitgà Copernicus, il Program da l’UE per observar la terra. En media haja dà 20,7 grads – quai sajan passa trais grads dapli ch’en media dals onns 1991 fin 2020.
L’unda da chalira la segunda mesadad dal zercladur haja procurà en blers pajais en il vest da l’Europa per temperaturas da record. Er la temperatura da l’aua sin la surfatscha da las mars saja stada uschè auta sco anc mai. Copernicus avertescha dals privels che la chalira muntia per ils umans, ils sistems ecologics e l’infrastructura en l’entir’Europa.
Pli chaud – pli sitg – pli inflammabel
Cun las fasas extendidas da chaliras vegni era pli e pli sitg. Be l'Engiadin'0ta e l'Engiadina Bassa valitescha la Confederaziun anc betg sco sitg.
