Pitschens flums sut squitsch
Pervi da la mancanza da plievgia sa sbassan ils livels da l'aua adina pli fitg. Roland Tomaschett, survegliader da pestga dal chantun Grischun, controllescha perquai regularmain la temperatura da l'aua. La bun'ura ha el mesirà 13,9 grads – ina valur che na para betg alarmanta, ma che mussa tuttina: la plievgia manca.
Sche l'aua manca sa stgauda quella – e lura va enavos l'oxigen e quai po esser fatal per ils peschs.
Sche l'aua va vinavant enavos saja quai propi in problem. Uschia stuessan ins deliberar ils peschs, di Roland Tomaschett. Cun il sbassament dal livel d'aua sa stgaudia quella e la concentraziun d'oxigen va enavos. «Lura stuain nus cun electricitad prender ora quels peschs e metter els en in auter lieu.»
La metoda da pestgar cun agid da forza electrica è tecnicamain pretensiusa e vegn duvrada pir sch'igl è propi necessari. Ils peschs vegnan uschia paralisads levamain ed uschia poni vegnir transportads or da l'aua e vegnir plazzads en in flum cun dapli aua.
Per ch'ins possia insumma far quai gioga la conductivitad da l'aua – pia l'abilitad da transportar electricitad – ina rolla centrala.
Electricitad tira ensemen ils musculs. Sche quella è memia ferma, pudessi dar che tscherts organs rumpan. Perquai stuain nus avair quai en egl.
Optimal fiss ina conductivitad da 100–150, dentant è ella actualmain passa 200. Quai renda la pestga cun forza electrica difficila e potenzialmain mortala per ils peschs.
Dramatic n'è la situaziun da l'aua anc betg, oravant tut betg en lais e flums pli gronds sco il Rain. Là dovri bler fin che pli pauc'aua curra ed uschia er pli pauc oxigen.
Vatgas dattan damain latg
Sch'i vegn chaud la stad, poi er vegnir memia chaud era per ils animals da niz. L’interess dal pur che ses animals n'hajan betg memia chaud, n'è betg mo tgira e resguard, mabain er interess economic. Perquai che animals ch'han memia chaud sajan main productivs, ha declerà il veterinari d'animals gronds, Stephan Birrer, als collegas da SRF.
Vatgas produceschan fitg blera chalur cun ils differents maguns. Per che la vatga producescha damain chalur, ha ella in agen mecanissem. Ella fraina la digestiun. Cun quai producescha ella dentant era damain latg. E tar ils animals da charn pli pauca charn.
Ils animals da niz han probablamain dapli fadia cun la chalira ch'ils umans. Pertge che la regulaziun da temperatura funcziuna tar els auter che tar nus: Cuntrari als umans na suan vatgas, pors e nursas betg.
Ma il cumportament, sch'i vegn ina giada memia chaud, saja tar ils animals da niz fitg sumegliant sco tar nus umans: Ils animals sa retiran e tschertgan lieus pli frestgs.
Mesiras modernas
Las mesiras ch'il pur po prender per sfradentar sias vatgas sajan ozendi fitg modernas: E lura dettia pussaivladads da nizzegiar la frestgezza dal terren e da sfradentar cun aua: Sco per exempel duschas, indrizs da squittar u vapur d'aua. Era pon ins metter bischens per nizzegiar il frestg da tschalers ed or dal terren. Tar ils portgs per exempel saja ozendi prescrit en Svizra da la lescha da protecziun d'animals, ch'i stoppian esser installadas pussaivladads per ils animals, da sa sfradentar.