La sesida dal parlament è stada curta. Gia suenter l’emprima dumonda centrala è la discussiun stada a fin. La dumonda era, schebain i duess dar votaziuns consultativas avant che preschentar la nova constituziun al pievel.
Cun 12 encunter 11 vuschs ha ina maioritad dal parlament refusà la proposta da dumandar ordavant il pievel sch'i duai dar en il futur in parlament reducì ubain ina radunanza communala – e sch'i duai dar in sistem da departaments u ina direcziun. La fatschenta va uss enavos a la cumissiun preparatorica.
Iniziants encunter votaziuns consultativas
Gia avant la sesida dal parlament aveva l'iniziant da l'iniziativa per ina revisiun totala da la constituziun communala, Roman Cantieni ditg envers RTR ch'il comité d'iniziativa na saja betg cuntent cun la proposta da la cumissiun preparatorica dal parlament da far ussa en il process d'elavuraziun da la nova constituziun, votaziuns consultativas per la dumonda dal sistem politic cun parlament reducì versus radunanza communala.
Lung process politic daventa concret
La populaziun da la vischnanca Ilanz/Glion vul ina modernisaziun cumplessiva da sia constituziun. Suenter ina iniziativa dal pievel reussida ed ina votaziun dubla a favur da la revisiun totala il zercladur 2023, ha ina cumissiun da revisiun da la constituziun cumenzà sia lavur l'october 2023. L'intent è d'adattar la constituziun communala als basegns actuals e da rinforzar la participaziun democratica dals burgais.
La cumissiun da constituziun elegida da la suprastanza communala ha fixà finamiras ambiziusas. Sper precisar e meglierar la constituziun linguisticamain duai ella vegnir simplifitgada ed adattada a las leschas chantunalas. In punct central è la votaziun da variantas, nua che la populaziun po decider tranter in parlament communal ed ina radunanza communala.
Puncts centrals da la revisiun
- Parlament communal u radunanza communala: La populaziun duai decider davart il model politic futur. Il dumber dals commembers dal parlament vegn reducì da 25 sin 19, entant che la radunanza communala vegn rinforzada cun mesiras accumpagnantas per augmentar sia efficacitad.
- Refurma organisatorica: L’introducziun d’in sistem cun departaments duai meglierar l’effizienza da la suprastanza communala. Er il cussegl da scola e la cumissiun da controlla da gestiun duain en l’avegnir vegnir elegids directamain dal pievel, per rinforzar la legitimitad democratica.
- Transparenza e participaziun dal pievel: Il princip da publicitad vegn introducì ed il dretg da referendum vegn simplifitgà.
La cumissiun preparatorica dal parlament vul midadas
La cumissiun dal parlament ha fatg propostas impurtantas per adattar ils sbozs da la cumissiun da constituziun. Questas propostas han l'intent da rinforzar las regulaziuns e da simplifitgar la constituziun. Las midadas essenzialas a la proposta da la cumissiun da constituziun en:
- Iniziativas popularas: Augmentar il dumber da suttascripziuns necessarias per in’iniziativa populara da 150 sin 200. Questa proposta vala per omaduas variantas dals sbozs da constituziun.
- Referendum davart il pe da taglia: Entant che la cumissiun da constituziun prevesa che midadas dal pe da taglia vegnian suttamessas ad in referendum obligatoric, propona la cumissiun da preavertura che quai vegnia suttamess mo ad in referendum facultativ en la varianta «parlament communal». Questa proposta è dentant dispitaivla entaifer la cumissiun.
- Abolir votaziuns consultativas: La cumissiun da preavertura propona da stritgar la pussaivladad da far votaziuns consultativas che la cumissiun da constituziun aveva anc previs.
- Restricziuns per persunas emploiadas communalas: Tenor la proposta da la cumissiun da preavertura na duain emploiadas ed emploiads communals – independentamain dal dumber d’uras da lavur – betg pli pudair sa participar al parlament communal, al cussegl communal, a la cumissiun da controlla da gestiun u al cussegl da scola.
- Reducziun dal dumber da commembers dal parlament communal: Il dumber da sezs en il parlament communal duai vegnir reducì sin 17 e betg sco proponì da la cumissiun da constituziun sin 19 sezs.
- Midada da la durada d’uffizi dal presidi dal parlament: La cumissiun da preavertura propona da scursanir la durada dal presidi dal parlament da dus onns sin in onn.
- Cumissiun da bajegiar: la cumpetenza per la tscherna dals commembers da la cumissiun da bajegiar duai la suprastanza communala avair. En questa dumonda n'è la cumissiun dentant betg unida. Ultra da quai è gia vegnida lantschada ina revisiun parziala separada da la lescha da bajegiar per introducir la cumissiun da bajegiar.
- Cussegl da scola: Il princip ch'ina commembra dal cussegl communal presidiescha il cussegl da scola duai vegnir schluccà. La cumissiun propona che quai saja la regla, ma betg in obligatori.
La cumissiun da preavertura propona adattaziuns spezialas en las disposiziuns transitoricas e finalas. Il cuntegn exact da quellas vegn dentant definì tenor ils resultats da las votaziuns consultativas planisadas.
Suenter ch'il parlament communal ha refusà a sia davosa sesida da far quellas votaziuns consultativas sto la cumissiun preparatorica dal parlament ussa elavurar la missiva ch'è da suttametter direct a la votaziun dal pievel.