Siglir tar il cuntegn

Header

cuntegn

Trieps, pèrins e singuls Il luf en Grischun

L'emprim triep da lufs en Svizra ch'è sa furmà dapi l'extincziun il 19avel tschientaner è stà al Calanda. Il 2012 ha in pèrin, ch'era sa domicilà en il Grischun dal Nord l'onn avant, survegnì pitschens. RTR dat ina survista

Quants lufs che vivan actualmain en il Grischun è intschert. Il chantun ha ils davos dus onns identifitgà 82 differents exemplars, sco l'Uffizi da chatscha e pestga communitgescha. Quai na saja dentant betg ina stimaziun precisa dal dumber, ins possia quintar dapertut cun lufs, ed i saja er da quintar cun reproducziuns.

Nov triep da Calderas

Chatschaders hajan observà il nov triep durant l'emprim di da chatscha en la regiun da Tinizong, scriva l'Uffizi da chatscha e pestga. Fin ussa n'avevan quests lufs betg dà en egl. Il nov triep consistia dad almain dus lufs creschids e quatter lufs giuvens. Il triep è vegnì battegià triep da Calderas suenter la muntogna la pli auta da la regiun. El è il novavel triep en Grischun.

Nov triep en il Partenz

Ils 7 da settember haja in chatschadur En il territori da Jenaz haja in chatschader observà in chagniel da luf. In di pli tard haja il medem chatschader observà ina gruppa cun dus animals creschids e 4 giuvens. Il triep ha survegnì il num «Glattwang Rudel».

Nov triep dal Vorab

Il triep dal Vorab è sa furmà sin il territori da l'anteriur triep Piz Bargias ch'è dà dapart l'onn passà. L'Uffizi da chatscha ha confermà mez avust ad RTR ch'ins ha observà trais luffins sin il territori da la vischnanca da Glion.

audio
Quants lufs pitschens datti en il Grischun?
ord Actualitad dals 15.08.2022.
laschar ir. Durada: 2 minutas 49 Secundas.

En la Val Lumnezia ha il pèrin survegnì almain dus luffins. Quest triep da Wannaspitz sa muventia tranter la vischnanca da Val, Lumnezia e parts da la vischnanca da Glion.

Sis reproducziuns questa stad

  • Er il triep dal Beverin è creschì, là sajan almain quatter luffins vegnids observads. Igl è la quarta reproducziun dal triep.
  • En il triep da Valgronda ha il chantun confermà dus chagniels luf novs. Quai suenter ch'i n'ha l'onn passà dà nagins pitschens.
  • Il triep Moesola tar San Bernardino è creschì per quatter luffins, schebain che er dapli sajan pussaivels.
  • Il triep da Muchetta haja er survegnì pitschens. Tenor l'Uffizi da chatscha haja la surveglianza observà almain quatter luffins.
  • Tar ils trieps da Stagias e Morobbia na datti nagins indizis per luffins.

Trieps pussaivels e pèrins

  • En il nord da la vischnanca da Vaz vegn supponì almain in luf resident, en il sid da Lai vegn presumà in pèrin. I na dettia dentant nagins indizis per ina reproducziun, ina tala saja dentant pussaivla.
  • En la regiun Tavau èn vegnids observads dus lufs che pudessan esser in pèrin. Dentant na saja anc betg stà pussaivel da verifitgar ch'i na tutgian betg tar il triep da Muchetta u ils lufs da Lantsch.
  • Al Calanda hai dà pliras observaziuns d’in luf singul, nua ch’i pudess sa tractar da la femella fundatura dal triep dal Calanda F07. Ultra da quai dettia indizis per la preschientscha d’almain in ulteriur luf.
  • Ed er en il Puschlav dettia cumprovas fotograficas d'in pèrin pussaivel.

Lufs problematics

Gist il triep dal Beverin ha ils davos onns adina puspè stgarpà in dumber d'animals da niz che surpassa la limita che classifitgescha il cumportament dal triep sco «problematic». Ma er en autras regiuns è questa limita vegnida surpassada. Uschia ha il Grischun tschentà pliras giadas la dumonda da pudair regular la populaziun da lufs.

L'animal ord il pèrin da Claustra en il Partenz è vegnì sajettà. Ils 24 da settember ha in chatschadur pudì sajettar la luffa – quai durant la chatscha auta en il Grischun. Sin il territori da Claustra sajan vegnidas stgarpadas 60 nursas, ulteriuras 15 sajan vegnidas feridas. Dapli che 10 da quels animals sajan stads en ina situaziun protegida. Ins ha dentant observà anc in segund luf en il territori che vegn uss observà.

Il chantun ha medemamain la lubientscha da sajettar in luf giuven dal triep Wannaspitz che sa mova tranter la Lumenzia, Val son Pieder e Glion.

Malgrà ch'il luf tutga tar ils animals protegids: Cun il consentiment da l'Uffizi federal d'ambient (BAFU) pon ils chantuns prender mesiras per regular il dumber d'animals protegids – sch'igl ha dà donns malgrà ch'ins ha prendì mesiras ordavant. Quai prescriva l'Ordinaziun federala da chatscha.

Premissas per sajettar in luf

Avrir la box Serrar la box

Tenor l'ordinaziun federala da chatscha dastga in luf vegnir sajettà, suenter ch’el accumplescha ina da las suandantas premissas:

  • stgarpà entaifer quatter mais 25 animals da niz pitschens
  • stgarpà entaifer in mais 15 animals da niz pitschens
  • stgarpà entaifer quatter mais 10 animals da niz pitschens, sch'igl ha pli baud schon dà donns entras lufs
  • stgarpà entaifer dus mais 2 animals da niz gronds

Sco animals da niz gronds valan las spezias bovinas, equestras e camelids dal mund nov – tranter auter èn quai vatgas, chavals, asens, camels e lamas. E las reglas valan mo sche mesiras da protecziun supportablas èn gia avant maun.

D’in triep dastgan la mesadad dals chagniels vegnir sajettads. Quai dentant be sch'il triep e sa reproducì durant l'onn dal cumportament problematic.

Sch'i sa tracta d'in triep è ina lubientscha dal BAFU necessaria per pudair sajettar. Tar in luf singul dastga il chantun dar la lubientscha da sajettar senza consentiment da l'Uffizi federal d'ambient.

Sch'i va per inscunters tranter luf ed umans na datti per sajettar in luf singul dentant naginas prescripziuns specificas sin basa federala. Là saja be lubì da sajettar animals che fetschian «donns considerabels» – co reagir en cas che carstgauns sajan periclitads na saja dentant betg reglà. 

Co sa cumportar envers il luf?

Avrir la box Serrar la box

Tgi ch'entaupa in luf duai

  • star airi e restar ruassaivel, pertge sch'il luf remartga in uman, s'allontanescha el normalmain. Sch'il luf na fugia betg, alura èsi bun da sa far attent cun ferma vusch e da sa retrair plaunsieu
  • betg s'avischinar al luf – era betg per far fotografias
  • betg suandar in luf
  • guntgir lieus nua ch'ils lufs han pitschens
  • betg pavlar lufs
  • dustar mangiativas e rument p.ex. suenter grillar per ch'il luf na vegnia betg attratg
  • tegnair sut controlla il chaun ubain avair el vid la corda
  • annunziar a la guardiaselvaschina lufs cun cumportament problematic, selvaschina stgarpada ubain donns e conflicts

Funtauna: Uffizi da chatscha dal Grischun

RTR actualitad

Artitgels legids il pli savens

Scrollar a sanestra Scrollar a dretga