Da las grondas chasas da medias en Svizra èsi adina puspè d’udir da rundas da spargn. Ma era redacziuns pli pitschnas sajan pertutgadas. Il schurnalist Dennis Bühler che observescha per il magazin «Republik» tranter auter era il mund da medias di cleramain: il schurnalissem è sut squitsch, tranter auter pervia dal suandants motivs:
- La relaziun da pussanza tar autoritads statalas ed era tar l’economia è sa spustada a disfavur dal schurnalissem.
- Las redacziuns han da spargnar ed uschia datti pli paucas plazzas.
- Entras quai datti pli paucs schurnalists e schurnalistas – e quests ch’i dat han pli paucas resursas.
- La massa da persunas (era scoladas) en la communicaziun da fatschentas u era da cussegliers federals vegn adina pli gronda – e lur interess è da metter lur atgna posiziun en ina buna glisch.
Il schurnalissem surpiglia tenor Dennis Bühler en ina democrazia sauna la funcziun da la quarta pussanza – pia questa sper la executiva, la legislativa e la giudicativa. E gist en la situaziun mundiala dad oz gudognia questa funcziun immensa valur.
Ins sto guardar sin la detta al Cussegl federal ed al parlament. Nus avain anc adina bunas relaziuns politicas, cumpareglià cun auters stadis. Dentant datti era tar nus problems nua che nus schurnalists e schurnalistas avain in’incumbensa impurtanta per schliar quels u almain per crear transparenza.
En la chasa federala nua ch’el lavura funcziuna quai anc bain manegia el. Dentant datti era chantuns u regiuns nua ch'i n'haja nagina redacziun che po realisar la lavur da la quarta pussanza.
Main studentas che durant ils temp glorius dal schurnalissem
Per far la lavur schurnalistica dovri tenor la manadra da la scola da schurnalissem MAZ a Lucerna, Martina Fehr, ina scolaziun. Er ella è da l'avis che quest sectur haja in'impurtanta rolla per la democrazia. La scola da schurnalissem percorschia che redacziuns na sajan betg pli prontas u na rivian betg pli da finanziar ina scolaziun.
Durant ils temp glorius enturn l’onn 2000 avevan nus 60 students e studentas – quai è ì enavos cuntinuadamain. Quai sa lascha era declerar cun la concentraziun da medias. Entras pli paucas redacziuns autonomas datti era pli paucas plazza. Uss essan nus circa 25 fin 30 students.
E sche main persunas visitan ils curs ha il MAZ main entradas – la scola vegn numnadamain finanziada per circa 85% dals curs. En pli survegn la scola daners da fundaturs – tranter auter era da la SRG SSR e dal maun public.
Tschertgar persunal fa rumpatesta a redacziuns en Grischun
David Truttmann, il schefredactur da la Fundaziun Medias Rumantschas di, ch’els na sajan betg extraterresters e percorschian era il squitsch. Surtut che la glieud na legia betg pli tant u abunescha main gasettas. La FMR ha ils onns passads fatg deficits d'enturn 20’000 francs u è vegnida ora glischa.
La fundaziun vegn finanziada dal maun public e scriva cuntegns per autras gasettas. Malgrà questa situaziun privilegiada saja la situaziun stretga. «Nus stuain far di per di artitgels da gasetta ed anc autras lavurs. Era cun ils raps che stattan a disposiziun èsi stretg», di David Truttmann.
Dapli rumpatesta fetschia però la tschertga da persunal. En ils proxims 10 mais ha el d’occupar trais plazzas che daventan libras pervia da pensiuns.
Igl è extrem grev da chattar glieud en ina regiun, en quest cas en Surselva. Quai en in mument ch’i dat gia ina mancanza da persunal ed er en in mument ch’il schurnalissem è sut squitsch.
Era la Somedia è en tschertga da persunal – actualmain èn scrittas ora plazzas redacziunalas da 400%. Thomas Kundert, il CEO di ch'ins pudess en sasez crair che blers schurnalists e bleras schurnalistas sajan en tschertga d’in job sch’ins guardia quantas plazzas che vegnan stritgadas tar las chasas da medias.
Uschiglio saja la Somedia en ina situaziun solida. Ils quints annuals n'èn betg publics, ma Thomas Kundert declera ch'era els hajan main entradas da reclama. Ed i saja era pli grev da vender abunaments da gasettas – en general da persvader la glieud da pajar per products che chasas da medias produceschan. Actualmain vendan els circa 30’000 abunaments per las gasettas. Tar il radio sajan ils auditurs stabil tar circa 69’000 persunas per di. La televisiun dumbria circa 50’000 enfin 60’000 persunas.