Samy e Giana Maria Cantieni èn creschids si en Val Schons cun anc in frar, ina mamma ch'els descrivan sco pitga ferma da la famiglia ch'haja adina tegnì ensemen tut – e cun lur bab ch'era dependent d'alcohol.
Els sa regordan d'ina bella uffanza cun blera natira e libertad – ed a medem temp d'in mintgadi en il qual l'alcohol era adina preschent. Il bab baveva surtut a la maisa radunda. Sco uffants na mettevan els betg en dumonda il consum d'alcohol dal bab. Pir sco giuvenils han ils fragliuns cumenzà a chapir ch'i sa tractava d'ina dependenza.
Ina saira è restada spezialmain en memoria, ina nua ch'il figl è tuttenina sa chattà en la rolla dal protectur da la famiglia. In mument che mussa quant fitg che responsabladads pon sa spustar, cura ch'in genitur perda la controlla.
Jau chat ch'i n'è betg sgarschaivel d'esser la figlia d'ina persuna dependenta da l'alcohol. Per mai è il bab stà il meglier bab ch'jau avess pudì giavischar.
Il bab da Samy e Giana Maria Cantieni haja fatg pliras terapias, propi cumplainamain liber da l'alcohol na saja el dentant mai vegnì. L'onn 2009 è el mort nunspetgadamain d'ina attatga dal cor. Enavos restan tristezza ed amur.
Laschà en il crair d'esser il motiv per il consum
Era Gian-Marco Schmid – probabel pli bain enconuschent cun ses num d'artist Gimma – è creschì si cun ina mamma dependenta d'alcohol. Suenter la separaziun dals geniturs, cura ch'el aveva sis onns, ha la mamma survegnì il dretg da tgira per el e sia sora pitschna.
L'alcohol ha marcà il mintgadi da la famiglia. Gian-Marco Schmid funcziunava, era in bun scolar, vers anora pareva bler intact. Precis quest funcziunar zuppava dentant co che la situaziun era propi. El ha empruvà sco giuvenil da muventar sia mamma da s'occupar da sia dependenza – adumbatten.
Ditg haja sia mamma laschà crair el e sia sora d'esser il motiv per ses consum d'alcohol. Pir sco creschids hajan els scuvert ch'ella aveva gia in problem avant l'emprima gravidanza. Il contact cun sia mamma ha Gian-Marco Schmid interrut diesch onns avant ch'ella è morta.
Oz s'engascha Gian-Marco Schmid era sco ambassadur per uffants da geniturs dependents, cun il messadi:
Uffants adina l'emprim! Sch'ils geniturs van en tractament, èsi impurtant da s'occupar l'emprim dals uffants e guardar tge che capita cun els. Sch'i dat in eveniment cun in genitur, adina immediat guardar sch'ils uffants èn en urden – preferir ils uffants en mintga situaziun!
In'uffanza cun in genitur dependent n'è nagin fenomen marginal, mabain ina realitad da la quala i vegn discurrì memia darar.
Purschidas d'agid per uffants da geniturs dependents
Entant ch'i deva pli baud strusch purschidas specificas per uffants pertutgads, è la situaziun sa megliurada. Posts da cussegliaziun e purschidas da sustegn s'orienteschan oz era a minorens e minorenas. Pertge che cler è: Dependenza na pertutga mai be la persuna che consumescha – ella pertutga adina l'entir sistem da famiglia.
Ina rolla impurtanta en quest connex gioga la KESB, l'autoritad per la protecziun d'uffants e creschids. Ella daventa activa, sch'ella retschaiva in'annunzia ch'il bainstar d'in uffant pudess esser en privel.
Savens vai l'emprim per sustegnair la famiglia cun mesiras ambulantas – sco per exempel cun in accumpagnament da famiglia, terapia ubain cussegliaziuns. Ma sche l'uffant è en privel, e las mesiras numnadas na bastan betg, ha la KESB era la cumpetenza per in plazzament ordaifer la famiglia.
En il Chantun Grischun datti dapi settember 2025 ultra da quai in nov post: la Cussegliaziun spezialisada per la protecziun d'uffants. Là pon persunas sa laschar cussegliar anonimamain, sch'ellas observan, ch'in uffant en lur conturn pudess esser en privel, senza che vegn gist avert ina procedura. La purschida sa drizza spezialmain a persunas che lavuran professiunalmain cun uffants, sco per exempel trenadras, scolasts u persunas da tgira.
Psicoterapia e gruppa d'agid a sasezza
Ed er per uffants che creschan si cun in genitur dependent sezza datti purschidas. Ina pussibilitada è la psicoterapia. Là emprendan uffants l'emprim, tge ch'ina dependenza è insumma – e ch'els na portan nagina responsabladad sch'in genitur è dependent. Impurtant saja er da rinforzar las atgnas resursas, declera la psicoterapeuta dals Servetschs psichiatrics dal Grischun, Lea Simeon. Communablamain vegn guardà, tge persunas che dattan al uffant stabilitad e tge strategias ch'al pon gidar ad ir enturn cun la situaziun.
Sper discurs vegnan er applitgadas metodas creativas. Uffants pon per exempel represchentar cun figuras, tge rolla che la dependenza gioga en lur famiglia. Savens vegn ella represchentada sco serp u dragun, di la terapeuta.
A Cuira datti ultra da quai dapi intgins mais ina gruppa d'agid a sasez per uffants da famiglias pertutgadas da dependenzas, organisada da l'uniun «Licht an». Ina giada al mais sa scuntran ils participants e participantas per activitads communablas. I na va betg adina mo per discurrer, di l'inizianta, Tamara Warren, decisiv saja savens gia il savair che auters han fatg experientschas sumegliantas.
Ils inscunter sajan er fitg ludics. Sper gieus elavuran ils uffants ovras ed installaziuns d’art ch'els creeschan cun differentas tecnicas e materials scu urden, lain ubain chartun. Quellas vegnan a far part ad ina exposiziun publica cun il titel «Wo ist der Lichtschalter?» ch'ils uffants organiseschan e che ha lieu dals 16 fin ils 21 da mars 2026 en la Stadtgallerie a Cuira, durant ils dis d’acziun naziunals che fan attent sin unfants cun geniturs dependents.
L'elavuraziun e strategias
Scu ch’insatgi elavurescha sia uffanza è fitg different. I na dat nagin «endretg» e nagin «sbaglià», di l’experta per dumondas da dependenza, Margrith Meier che maina l’ambulatori Neumühle a Cuira. Decisiv saja che las persunas chattan vias per ir enturn cun lur istorgia.
Trais vias differentas
Gian-Marco Schmid sa fatschenta dapi onns intensiv en terapias cun ses passà. A medem temp elaborescha el sias experientschas cun scriver. En ses cudeschs, en colonnas, blogs e natiralmain texts da sias chanzuns. Er in ambient stabil cun amias ed amis da blers onns al haja gidà. Per Giana Maria Cantieni èsi stà impurtant da sa fatschentar cun il tema da la dependenza e da chapir che la dependenza d'alcohol è ina malsogna. Ella sco era ses frar Samy Cantieni na bevan conscientamain nagin alcohol. E lez di er ch’i saja impurtant per el da betg far ils medems sbagls anc ina giada.
Quai hai jau natiral betg stranglà. Mabain spidà giu sin la via. E ditg: Quai è gea grusica rauba. Jau vegn mai a baiver alcohol!
Gian-Marco Schmid, Samy e Giana Maria Cantieni han chattà lur vias. Ma blers uffants che creschan si enturn buttiglias vidas e geniturs sturns crodan sez en in disturbi da dependenza, di Lea Simeon. Il ristg en cumparegliaziun cun la populaziun saja 2 fin 4 giadas pli aut. Ma i sto betg, i dependia fitg da las circumstanzas en il conturn.