(sursilvan) «Carpe diem!» – Nezegia il di! Viva il mument!
Quei vegl proverbi latin ha tochen oz piars nuot da sia attractivitad. Tgi less buca guder ton sco pusseivel il di, il mument? Era en romontsch enconuschein nus ina semeglionta locuziun: «Pren il di pil tgau!» Buca spetga sin damaun. La veta vul vegnir vivida oz.
E daveras dat ei tals dis. Dis che tut para lev. Dis d’esser engrazieivels per quei che nus vein e quei vegn regalau a nus. Dis ch’il «carpe diem» vegn tut da sesez sur las levzas.
Mo la veta enconuscha era auters muments. Dis da quitaus. Dis ch’ina diagnosa mida tut. Dis ch’ina dispeta porta in malruaus intern ni ch’ina trumpada rumpa il cor. Dis che nus vein insumma buca gust da prender pil tgau. – Tgei lu?
La parallela dil diem e Deum selai era anflar el romontsch, els plaids «di» e «Diu».
Nus stuein buc encurir lunsch. La sligiaziun ei evidenta. Ei drova ina pintga transformaziun linguistica che fa ord il «carpe diem» in «carpe Deum». Nezegia Dieus. Setegn vid Diu.
Naturalmein san ins buca nezegiar e duvrar Dieus sco in uaffen. Mo il patratg para a mi custeivels: Sch’il di daventa grevs, drezza buca ti’egliada sulet sil di, mobein era sin Diu.
Ella Bibla entupein nus adina puspei carstgauns che han fatg gest quei. Moses haveva negina idea co menar il pievel en la tiara empermessa. Hanna ha purtau tier Diu siu desideri da daventar mumma. David ha dau expressiun a sias emoziuns enten cantar psalms. Ed Elia ei semess sut in geneiver, essend spussaus.
Tut quellas figuras biblicas possedan enzatgei communabel. Ellas han buca stuiu esser pli fermas che lur forza disponibla. Ellas han buca stuiu zuppar lur quitaus. Ellas han astgau purtar tut tier Diu. Carpe Deum!
Jeu less buca cussegliar da sevolver viers Diu sulet en muments che nus sentin ils cunfins. La relaziun cun el vul era vegnir tgirada en buns e legreivels temps. Risguardond nies giug da plaids savess ins forsa tuttina dir: Il «Carpe diem» ei in bien cussegl per dis clars; il «carpe Deum» per dis stgirs.
E dil reminent, la parallela dil diem e Deum selai era anflar el romontsch, els plaids «di» e «Diu». Pia: Pren il di pil tgau, mo emblida buca, tgi che ha regalau el. En special era igl emprem di dall’jamna, la dumengia.
