20 onns lavura Ramona Stgier da Parsonz gia en la tgira. La passiun è restada: «Quai è la professiun da mes cor.» Dapi 14 onns na tgira ella dentant primarmain betg pli pazientas e cussadents, mabain las emprendistas ed ils emprendists dal Center da sanadad Savognin. La lavur directa al letg manchia schon ad ella. Ma era la lavur cun ils scolars e las scolaras la satisfa: dar vinavant savida, observar, accumpagnar. «Igl è bel da vesair, cura ch'ellas surpiglian insatge che jau hai mussà.»
Sche tecnica mida la vista sin l'uman
L'accumpagnament d'emprendistas ed emprendists saja dentant schon sa midà quels onns. La digitalisaziun ed intelligenza artifiziala èn arrivadas en il mintgadi. Per Ramona Stgier è quai benedicziun e smaladicziun il medem mument. Ella observa: La vista per l'uman va parzialmain a perder. «Ellas sa fidan fitg dals apparats e da datas», di ella. «Ma ins sto guardar l'uman – e vesair coi va propi cun el.» Precis quai emprova ella da dar vinavant.
Paucas professiuns mainan ina persuna uschè datiers a las dumondas existenzialas sco la tgira. E gia baud ha Ramona Stgier remartgà: Bleras persunas moribundas moran durant ses servetsch. Scu giuvna tgirunza haja quai fatschentà ella. Concret: Pertge che quai è uschia gist tar ella, e sche quai è bun u schlet. Lura haja insatgi ditg ad ella che quai saja ina qualitad. In dun. «Forsa sentan quellas persunas ch’ellas pon vegnir quietas tar mai», di ella oz.
Prender cumià sco famiglia
Il tema da la mort n'è per Ramona Stgier betg mo professiun, mabain era part da sia vita privata. Sia tatta e ses barba han pudì murir a chasa – accumpagnads da la famiglia. Era ses agens uffants ha ella conscientamain integrà tar il davos viadi da sia tatta.
Els han pudì prender cumià, vesair il corp senza vita, e far las dumondas che sa dattan. «Quai era impurtant», di ella. Ils uffants han fatg maletgs, purtà pitschens regals ed han vivì il cumià betg sco tabu, mabain sco mument natiral.
Cura che la tgirunza è daventada pazienta
Cura che Ramona Stgier aveva 28, 29 onns è sia vita vegnida or da l'equiliber. Il giavisch da perder pais è sa sviluppà ad ina malsogna, in disturbi da mangiar. Ella haja pers dapli che 30 kilos. A la fin pasava ella mo pli 45 kilograms. «Pir cura che mes geniturs avevan tema ch'jau moria, hai jau realisà ch'insatge n’è betg bun.» Suandà è in lung temp en la psichiatria – radund nov mais. Ina rolla centrala sin ses viadi da guariziun haja giugà ses um Andreas – sia emprima gronda amur.
Els han emprendì a conuscher l'ina l'auter sco giuvenils, han pers l’in l'autra or dals egls ed èn sa chattads pli tard. Precis durant sia malsogna era Andreas là – senza pressiun, senza commentaris. «El m'ha simplamain acceptà sco quai che jau sun», di ella. La terapia ha gidà. Ma la malsogna n'è betg simplamain svanida. «Jau decid mintga di da nov, co che jau tract il mangiar», di ella. I dettia buns dis – e dis pli difficils. Ella discurra avertamain era cun ses uffants davart la malsogna.
Ina vita sin puraria cun rituals che gidan
Sper la lavur en il Center da sanadad a Savognin lavura Ramona Stgier era sin l'atgna puraria cun vatgas, vadels, giaglinas, ed auter pli. Ses mintgadi entschaiva baud a las 04:30 en uigl. Silsuenter fa'la pront ils uffants per la scola, fa il tegnairchasa e turna pli tard puspè a lavurar en stalla. E malgrà la chargia stima ella fitg quella vita.
Il temp en dus sco pèrin saja rar. Perquai èn pitschens rituals anc pli impurtants. Lavurar ensemen en la stalla, silsuenter in café – e far ina curta pausa. «Quai è noss muments», di ella. In equiliber simpel, ma prezius en il mintgadi hectic.